{"id":1136,"date":"2025-09-29T22:53:03","date_gmt":"2025-09-29T20:53:03","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=1136"},"modified":"2025-12-29T16:13:52","modified_gmt":"2025-12-29T15:13:52","slug":"biskupizna-ach-to-ty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/09\/29\/biskupizna-ach-to-ty\/","title":{"rendered":"Biskupizna, ach to Ty!"},"content":{"rendered":"

Od razu nasuwa si\u0119 pytanie: Biskupizna \u2013 co to takiego? Bo kt\u00f3\u017c s\u0142ysza\u0142 o czym\u015b takim. Wed\u0142ug s\u0142ownika Biskupizna to mikroregion folklorystyczny obejmuj\u0105cy dwana\u015bcie wsi wok\u00f3\u0142 miejscowo\u015bci Krobia le\u017c\u0105cej nieopodal Gostynia w Wielkopolsce. S\u0105 to: Bukownica, Chumi\u0119tki, Domachowo, Grabianowo, Posadowo, Potarzyca, Stara Krobia, Su\u0142kowice, Wymys\u0142owo, \u017bychlewo, R\u0119bowo i Sikorzyn. Oczywi\u015bcie gdy spytamy si\u0119 b\u0119d\u0105c na miejscu oka\u017ce si\u0119, \u017ce mieszka\u0144c\u00f3w niekt\u00f3rych wiosek nie uwa\u017ca si\u0119 za prawdziwych biskupian. Nie b\u0119d\u0119 tutaj wchodzi\u0142 w szczeg\u00f3\u0142y ale ma to zwi\u0105zek z histori\u0105 osadzania si\u0119 tu niemieckich kolonist\u00f3w. <\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Obszar ten od XIII do XVIII wieku by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 biskup\u00f3w pozna\u0144skich i mieszkaj\u0105cym tam ludziom \u017cy\u0142o si\u0119 pod ich rz\u0105dami du\u017co lepiej ni\u017c w okolicznych wioskach. Dzi\u0119ki ni\u017cszym obci\u0105\u017ceniom podatkowym a tak\u017ce mniej rozproszonym gospodarstwom rolnym mieszka\u0144cy powoli bogacili si\u0119 co wzbudzi\u0142o w nich poczucie wy\u017cszo\u015bci wobec mieszka\u0144c\u00f3w wiosek zarz\u0105dzanych przez szlacht\u0119. Chc\u0105c zaznaczy\u0107 swoj\u0105 inno\u015b\u0107 wytworzyli swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 kultur\u0119. Zacz\u0119li nazywa\u0107 siebie biskupiankami i biskupianami a klucz krobski Biskupizn\u0105. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce biskupi pozna\u0144scy mieli tu sw\u00f3j pa\u0142ac do kt\u00f3rego cz\u0119sto zje\u017cd\u017cali. Ma\u0142o tego, ka\u017cdy kolejny biskup z urz\u0119du by\u0142 proboszczem miejscowej parafii. <\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym mieszka\u0144cy zacz\u0119li ubiera\u0107 si\u0119 odmiennie. Ich stroje zacz\u0119\u0142y wyr\u00f3\u017cnia\u0107 si\u0119 nie tylko wygl\u0105dem, kolorem ale tak\u017ce jako\u015bci\u0105 materia\u0142\u00f3w z kt\u00f3rych by\u0142y szyte. M\u0119\u017cczy\u017ani nosili wo\u0142oszk\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 sutann\u0119, do tego ko\u0142nierzyk w kszta\u0142cie koloratki a na g\u0142owie kapelusz do z\u0142udzenia przypominaj\u0105cy kapelusz kardynalski. Ca\u0142o\u015b\u0107 uzupe\u0142nia\u0142a bia\u0142a koszula i kr\u00f3tka kurtka zwana jak\u0105, najcz\u0119\u015bciej w kolorze biskupim oraz wysokie czarne buty.<\/span><\/p>\n

By\u0142y r\u00f3\u017cnice w strojach m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn czy os\u00f3b starszych. R\u00f3\u017cnice by\u0142y tak\u017ce w strojach noszonych przez kawaler\u00f3w i \u017conatych. Stroje od\u015bwi\u0119tne wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 kolorami i dodatkami natomiast stroje robocze do codziennego u\u017cytku by\u0142y nieco skromniejsze. R\u00f3wnie\u017c odzie\u017c zimowa by\u0142a wykonana z grubszego materia\u0142u. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Prezentacja biskupia\u0144skiego stroju kobiecego. Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Je\u015bli chodzi o kobiety to ich str\u00f3j sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z bia\u0142ej koszuli, wierzchniej sp\u00f3dnicy perkalowej, kolejnej sp\u00f3dnicy w kolorze niebieskim, \u017c\u00f3\u0142tym czy seledynowym, p\u0142\u00f3ciennej zapaski w kolorowe paski, bluzki zapinanej z przodu. Na g\u0142owie nosi\u0142y chust\u0119, a ca\u0142o\u015b\u0107 podkre\u015bla\u0142y sznurami korali niejednokrotnie wielkiej warto\u015bci. M\u0142ode kobiety nosi\u0142y p\u0142\u00f3cienny czepek lub kopk\u0119 bez skrzyde\u0142ek a m\u0119\u017catki mia\u0142y jeszcze do wyboru kopk\u0119 z okapem. Ich czepiec by\u0142 obwi\u0105zywany jedwabn\u0105 chust\u0105 zwan\u0105 jedwabnic\u0105. Do tego drewniane chodaki lub d\u0142ugie sznurowane buty a w zimniejsze dni zak\u0142ada\u0142y jaczk\u0119 czyli ciep\u0142\u0105 kurtk\u0119.<\/span><\/p>\n

Biskupianie ch\u0119tnie organizowali spotkania podczas kt\u00f3rych ta\u0144czyli do r\u00f3\u017cnych przy\u015bpiewek. Najbardziej popisowym ta\u0144cem jest Wiwat. Ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 pomieszcze\u0144, w kt\u00f3rych spotykali si\u0119 biskupianie jednocze\u015bnie ta\u0144czy\u0142o go tylko kilka par podczas gdy reszta czeka\u0142a na swoj\u0105 kolej. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ka\u017cda zabawa mia\u0142a sw\u00f3j porz\u0105dek i jako pierwszy wykonywano taniec o nazwie Przodek. Taniec ten honorowa\u0142 par\u0119 najgodniejszych gospodarzy kt\u00f3rym s\u0142u\u017cyli kawalerowie. Kolejne ta\u0144ce to R\u00f3wny i Siber. Oczywi\u015bcie s\u0105 jeszcze inne ta\u0144ce. Te wymienione s\u0105 podstaw\u0105 ka\u017cdej zabawy.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142aj\u0105 tak\u017ce zespo\u0142y folklorystyczne. Najbardziej znanym jest \u201eBiskupia\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Folklorystyczny z Domachowa i Okolic\u201d za\u0142o\u017cony w 1972 roku z inicjatywy Jana z Domachowa Bzd\u0119gi i Zofii Nowak. Zesp\u00f3\u0142 ten zosta\u0142 uhonorowany chyba ju\u017c wszystkimi mo\u017cliwymi wyr\u00f3\u017cnieniami. A gdyby kto\u015b mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci czy s\u0142usznie wystarczy przyjecha\u0107 do Domachowa by obejrze\u0107 ich wyst\u0119p. Trzeba tylko liczy\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce cz\u0142onkowie zespo\u0142u wci\u0105gn\u0105 widz\u00f3w do wsp\u00f3lnej zabawy. W zasadzie do przygrywek wystarcza\u0142y muzykantom skrzypce i dudy. Jednak ze wzgl\u0119du na to, \u017ce odmian dud jest bardzo du\u017co, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one nieco wygl\u0105dem i ozdobami. W Wielkopolsce wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 pi\u0119\u0107 odmian tego instrumentu. Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c jest to instrument d\u0119ty nadmuchiwany mechanicznie dymk\u0105 czyli umieszczonym pod ramieniem mieszkiem. Powietrze z worka jest wt\u0142aczane do dw\u00f3ch piszcza\u0142ek, tylnej basowej i przedniej melodycznej. Ca\u0142o\u015b\u0107 zdobiona jest elementami przypominaj\u0105cymi g\u0142\u00f3wk\u0119 kozio\u0142ka i jego rogi. Ot i ca\u0142a tajemnica tego instrumentu o bardzo ciekawym brzmieniu. Do kompletu brakuje oczywi\u015bcie dudziarza. I z tym jest najwi\u0119kszy problem gdy\u017c trudno jest znale\u017a\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry potrafi okie\u0142za\u0107 dudy. Zw\u0142aszcza, \u017ce grane melodie z regu\u0142y nie maj\u0105 zapisu nutowego. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

W siedzibie zespo\u0142u mieszcz\u0105cej si\u0119 w Gminnym Centrum Kultury i Rekreacji im. Jana z Domachowa Bzd\u0119gi \u201eBiskupia\u0144ski Go\u015bciniec\u201d mo\u017cna wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w warsztatach, pota\u0144c\u00f3wkach oraz spotkaniach ale tak\u017ce do\u015bwiadczy\u0107 folkloru Biskupizny podziwiaj\u0105c pami\u0105tki zgromadzone w izbie pami\u0119ci. Mo\u017cna tak\u017ce poznawa\u0107 miejscow\u0105 tradycj\u0119 podczas organizowanego corocznie we wrze\u015bniu Festiwalu Tradycji i Folkloru.<\/span><\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 je\u015bli chodzi o ten wyj\u0105tkowy region jest fakt wpisania go w 2016 roku na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa narodowego UNESCO pod nazw\u0105 \u201eTradycje kulturowe Biskupizny\u201d.<\/span><\/p>\n

Tak po prawdzie do powstaniu Biskupizny przyczyni\u0142 si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119 pozna\u0144ski Przemys\u0142 II, kt\u00f3ry w 1285 roku przekaza\u0142 biskupom pozna\u0144skim Krobi\u0119 i okoliczne wsie, jak napisa\u0142 w akcie nadania \u201epo wsze czasy, z prawem lokacji\u201d. Dokument ten by\u0142 skierowany do \u00f3wczesnego biskupa, kt\u00f3rym by\u0142 Jan Na\u0142\u0119cz na Ostrorogu. <\/span><\/p>\n

Pierwotnie ko\u015bcio\u0142em parafialnym w Krobi by\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Idziego z fundacji W\u0142adys\u0142awa Hermana. Ta roma\u0144ska \u015bwi\u0105tynia datowana jest na lata 1102-1108! Wielokrotnie przebudowywana i odbudowywana po po\u017carach zachowa\u0142a si\u0119 do dzisiaj. Niestety obecnie pe\u0142ni funkcj\u0119 kaplicy cmentarnej. Krobia ma nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Idziego w Krobi. Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce roma\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 wed\u0142ug przekaz\u00f3w wzniesiono w miejscu, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142 powszechnie powa\u017cany pustelnik. By\u0142 on bardzo m\u0105dry i ze wzgl\u0119du na jego post\u0119powanie ju\u017c za \u017cycia by\u0142 uwa\u017cany za \u015bwi\u0119tego. O jego m\u0105dro\u015bci ale i roztropno\u015bci \u015bwiadczy pewna legenda. Ot\u00f3\u017c jedyn\u0105 rado\u015bci\u0105 w jego \u017cyciu by\u0142y owoce gruszy o kt\u00f3r\u0105 bardzo dba\u0142. Niestety pewnego ranka zauwa\u017cy\u0142, \u017ce owoce znikn\u0119\u0142y. By\u0142 bardzo zmartwiony bo po ususzeniu by\u0142y one podstaw\u0105 jego prze\u017cycia w okresie zimowym. Gdy nast\u0119pnego dnia odwiedzi\u0142 go w\u0119drowiec pocz\u0119stowa\u0142 go ostatni\u0105 suszon\u0105 gruszk\u0105 jak\u0105 mia\u0142 jeszcze z poprzednich zbior\u00f3w. W\u0119drowiec chc\u0105c odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 za jego dobro\u0107 obieca\u0142 mu \u017ce spe\u0142ni jego \u017cyczenie. Pustelnik za\u017cyczy\u0142 sobie by kolejnym razem jak kto\u015b wejdzie na jego grusz\u0119 nie m\u00f3g\u0142 z niej zej\u015b\u0107. Wiele lat p\u00f3\u017aniej do pustelnika przysz\u0142a kostucha i zgodnie z \u017cyczeniem pustelnika wesz\u0142a na drzewo by zerwa\u0107 ostatni\u0105 gruszk\u0119. Od tej pory \u015bwiat si\u0119 zmieni\u0142. Nikt nie umiera\u0142. W ko\u0144cu pustelnik zm\u0119czony d\u0142ugim \u017cyciem postanowi\u0142 sprawdzi\u0107 co jest po drugiej stronie i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 kostuch\u0119 z drzewa. W tym momencie wszystko powinno by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do normy. Niestety tak si\u0119 nie sta\u0142o. Kostucha postanowi\u0142a zem\u015bci\u0107 si\u0119 za swoje uwi\u0119zienie i oznajmi\u0142a pustelnikowi: Kochany to jeszcze nie twoja pora, musisz jeszcze troch\u0119 pom\u0119czy\u0107 si\u0119 na tym \u015bwiecie<\/i>. Pustelnik wpad\u0142 w rozpacz i wyruszy\u0142 w \u015bwiat. Od tej pory nikt ju\u017c o nim nie s\u0142ysza\u0142.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Po Muzeum Stolarstwa i Biskupizny oprowadza Marek Ha\u0142as. Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Poznaj\u0105c Krobi\u0119 nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 Muzeum Stolarstwa i Biskupizny prowadzonego przez Fundacj\u0119 Ziemi Krobskiej im. prof. Rajmunda Teofila Ha\u0142asa. Zgromadzone zbiory prezentowane s\u0105 w dzia\u0142aj\u0105cej od 1922 do 1989 roku fabryce mebli za\u0142o\u017conej przez ojca profesora Ha\u0142asa. Obecnie o zbiorach opowiada Marek Ha\u0142as. Plac\u00f3wka prowadzi tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105. Miejsce to jest tak niezwyk\u0142e, \u017ce na jego cho\u0107by pobie\u017cne poznanie trzeba przeznaczy\u0107 kilka godzin. Opr\u00f3cz niespotykanych na co dzie\u0144 maszyn s\u0142u\u017c\u0105cych do obr\u00f3bki drewna znajduj\u0105 si\u0119 tu oryginalne stroje biskupia\u0144skie przekazane przez mieszka\u0144c\u00f3w regionu. <\/span><\/p>\n

I tak doszli\u015bmy do ko\u0144ca opowie\u015bci o tym niezwyk\u0142ym mikroregionie. Biskupianie kultywuj\u0105 swoje tradycje i widok ubranych mieszka\u0144c\u00f3w w tradycyjne stroje przechadzaj\u0105cych si\u0119 po ulicy nie jest tutaj niczym wyj\u0105tkowym.<\/span><\/p>\n

Podsumowaniem przekazu o Biskupi\u017anie, a i zach\u0119t\u0105 do jej odwiedzenia niech b\u0119dzie przyk\u0142ad Jana z Domachowa Bzd\u0119gi, kt\u00f3ry swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142 tej ma\u0142ej ojczy\u017anie i zaszczepi\u0142 swoj\u0105 do niej mi\u0142o\u015b\u0107 kolejnym pokoleniom.<\/span><\/p>\n

Krzysztof T\u0119cza<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od razu nasuwa si\u0119 pytanie: Biskupizna \u2013 co to takiego? Bo kt\u00f3\u017c s\u0142ysza\u0142 o czym\u015b takim. Wed\u0142ug s\u0142ownika Biskupizna to mikroregion folklorystyczny obejmuj\u0105cy dwana\u015bcie wsi wok\u00f3\u0142 miejscowo\u015bci Krobia le\u017c\u0105cej nieopodal …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1137,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,22,36,12],"tags":[],"class_list":["post-1136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-niemcy","category-tecza-krzysztof","category-turystyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1136"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1142,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136\/revisions\/1142"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}