{"id":1175,"date":"2025-10-11T16:09:56","date_gmt":"2025-10-11T14:09:56","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=1175"},"modified":"2025-12-28T17:09:31","modified_gmt":"2025-12-28T16:09:31","slug":"narcyz-piekny-kwiat-ubogi-czlowiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/10\/11\/narcyz-piekny-kwiat-ubogi-czlowiek\/","title":{"rendered":"Narcyz (pi\u0119kny kwiat, ubogi cz\u0142owiek)"},"content":{"rendered":"

Rados\u0142aw S. Czarnecki, Wroc\u0142aw<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

NARCYZ<\/b><\/u><\/span><\/span><\/p>\n

(pi\u0119kny kwiat, ubogi cz\u0142owiek)<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Istniej\u0105 dwie teorie wyja\u015bniaj\u0105ce w spos\u00f3b precyzyjny nierozumne i irracjonalne (w ko\u0144cowym efekcie) odrzucenie przez pewien zbi\u00f3r os\u00f3b prawd oczywistych i dowiedzionych, ugruntowanych w cywilizowanym \u015bwiecie, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto kompatybilne z ich w\u0142asn\u0105 (cho\u0107 nie dostatecznie u\u015bwiadomion\u0105) retoryk\u0105 <\/span>i<\/b><\/span>\u00a0<\/b><\/span>emploi<\/span>.<\/b><\/span> To teoria umys\u0142u zamkni\u0119tego (tzw.<\/span>\u00a0<\/span>closed mind<\/span><\/em>) i teoria dysonansu poznawczego (tzw. <\/span>cognitive dissonance)<\/span><\/em>. Wedle tej pierwszej teorii istniej\u0105 ludzie maj\u0105cy osobowo\u015b\u0107 dogmatyczn\u0105 (cho\u0107 deklaruj\u0105cy si\u0119 jako libera\u0142owie i demokraci). W pewnych sprawach gdy\u017c nic w \u017cyciu nie jest zero-jedynkowe. Takich os\u00f3b przekona\u0107 do czegokolwiek nie mo\u017cna. Bo oni wierz\u0105, nie kieruj\u0105c si\u0119 ch\u0142odnym rozumowaniem, a emocjami, afektami, fumami (jak mawia\u0142 \u201eKisiel\u201d) i fobiami, cz\u0119sto narcystycznym zapatrzeniem w lustro swojego<\/span>\u00a0<\/span>EGO<\/span>. Tu zasadza si\u0119 tak\u017ce istota wierze\u0144 religijnych i ich dogmat\u00f3w. Niekt\u00f3rzy \u2013 np. Milton Rokeach (tw\u00f3rca tej teorii) – czy Adam Schaff (filozof), traktuj\u0105 to jako objaw zaburzenia psychicznego b\u0105d\u017a osobowego (wg mnie lepiej jest chyba m\u00f3wi\u0107 o jakiej\u015b skazie osobowo\u015bci). Rzecz nie w tym jednak, lecz w u\u015bwiadomieniu sobie, \u017ce takie sytuacje maj\u0105 miejsca w \u017cyciu cz\u0119\u015bciej ni\u017c nam si\u0119 wydaje. Z racji ich pospolito\u015bci nawet ich bowiem nie zauwa\u017camy. \u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Obraz Johna Waternouse\u2019a pt. \u201eEcho i narcyz\u201d<\/p><\/div>\n

Przyk\u0142adem dot. umys\u0142u zamkni\u0119tego jest sytuacja z dziej\u00f3w nauki.<\/span> Kiedy Galileusz zaprosi\u0142 swych oponent\u00f3w (a zarazem koleg\u00f3w) z obozu arystotelik\u00f3w by ogl\u0105dn\u0119li eksperyment przemawiaj\u0105cy za jego tez\u0105 dot. Wszech\u015bwiata, po prostu odm\u00f3wili uczestnictwa w eksperymencie. Ich zdaniem by\u0142oby to sprzeczne z uwielbieniem tez Arystotelesa oraz atencj\u0105 jak\u0105 go darzyli.<\/span>\u00a0<\/span>De facto<\/span><\/em>\u00a0<\/span>\u2013 to mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asna, fanatyzm id\u0105ce zawsze w parze z dogmatyzmem oraz boja\u017a\u0144 wobec nieznanego (kt\u00f3re mog\u0142oby obalaj\u0105c ich przekonania i burz\u0105c malutkie, subiektywne, <\/span>ciepe\u0142ko<\/span><\/em> <\/i>ich \u015bwiata spowodowa\u0107 zmian\u0119 przekona\u0144, a tym samym strach przed tym co otoczenie i <\/span>\u015bwiat na ten temat powiedz\u0105<\/span><\/em>) nie pozwoli\u0142a im skorzysta\u0107 z zaproszenia Galileusza by zmierzy\u0107 si\u0119 z nieznanym i obcym.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Fenomen dysonansu poznawczego jest o wiele bardziej skomplikowany w swym jestestwie. Kiedy cz\u0142owiek znajduje si\u0119 w sytuacji, gdy jego pogl\u0105dy i postawy popadaj\u0105 w sprzeczno\u015b\u0107, w konflikt z obiektywn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, to ma on do dyspozycji nast\u0119puj\u0105ce sposoby dzia\u0142ania:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

– Zmieni\u0107 rewolucyjnie istniej\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, ale to wymaga nie lada odwagi, determinacji, posiadanie odpowiednich \u015brodk\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci i ch\u0119ci dzia\u0142ania: nie strojenia min przed lustrem. Wykluczenie pospolitego tch\u00f3rzostwa.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

– Zmieni\u0107 swe pogl\u0105dy i postawy w ca\u0142o\u015bci lub w jakim\u015b elemencie, cho\u0107 to wymaga tak\u017ce odwagi zar\u00f3wno wobec otoczenia jaki i wobec siebie (ma\u0142o kogo jest na to sta\u0107, zw\u0142aszcza r\u00f3\u017cnego rodzaju fundamentalist\u00f3w czy fanatyk\u00f3w). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

– Uzasadnienie w\u0142asnego zachowania (niekoherentnego do rzeczywisto\u015bci) poprzez dodawanie nowych element\u00f3w t\u0142umacz\u0105cych takie zachowanie, powoduj\u0105c przez to zbli\u017cenie swego<\/span>\u00a0<\/span>JA<\/span>\u00a0<\/span>do otaczaj\u0105cego \u015bwiata\u00a0 \u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

To wszystko czyni si\u0119 po to aby zredukowa\u0107 dysonans poznawczy, kt\u00f3ry wywo\u0142uje przykry stan emocjonalny, motywuj\u0105cy jednostk\u0119 do jego usuni\u0119cia tym silniej, im silniejszy jest konflikt w kt\u00f3rym znalaz\u0142y si\u0119 przekonania istniej\u0105ce z informacjami odbieranymi z zewn\u0105trz. W tym oczywi\u015bcie stanie partycypuj\u0105 afekty, wybuja\u0142e<\/span>\u00a0<\/span>EGO<\/span>, zaburzenia emocjonalne oraz defekty osobowo\u015bci. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Jest jeszcze czwarta droga do osi\u0105gni\u0119cia\u00a0niwelacji owego dysonansu\u00a0\u2013 buddy\u015bci powiedzieliby: nirwana, racjonalista m\u00f3wi raczej o spokoju, \u017cyczliwej akceptacji przez nieobecno\u015b\u0107 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry nas nie rozumie, nie chce, wy\u015bmiewa nas, atakuje. Cz\u0119sto czujemy si\u0119 przez to poni\u017ceni, wyobcowani, samotni. To wycofanie, alienacja, syndrom \u201e<\/span>\u015blimaka<\/span><\/em>\u201d z jednoczesn\u0105 \u2013 jak wspomniano \u2013 oboj\u0119tno\u015bci\u0105 i w jakim\u015b sensie akceptacj\u0105 tego z czym si\u0119 stykamy. Na zasadzie \u201e<\/span>Acta est fabula<\/span><\/em>\u201d *.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dylemat dysonansu poznawczego zamyka si\u0119 tak\u017ce w aspekcie, i\u017c nie wszystko co niesie nam rzeczywisto\u015b\u0107 jest dla nas mo\u017cliwe do akceptacji \u2013 w\u0142a\u015bnie z punktu widzenia owego \u201e<\/span>zamkni\u0119cia<\/span><\/em>\u201d umys\u0142u, ignorancji, intelektualnych uchybie\u0144, ale tak\u017ce z racji emocjonalnych (nadmierna mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asnego<\/span>\u00a0<\/span>JA<\/span>) i narcystycznych feler\u00f3w w osobowo\u015bci. Fanatyzm i fundamentalizm z kolei nie pozwalaj\u0105 przekona\u0107 si\u0119 do faktu, \u017ce nie ma (i nigdy nie by\u0142o) jednej Prawdy. Zw\u0142aszcza w sferze polityczno-spo\u0142eczno-kulturowych przekona\u0144. Tacy ludzie po prostu innej Prawdy, ni\u017c ich ugruntowany \u015bwiatopogl\u0105d czyli<\/span>\u00a0<\/span>Weltanschauung<\/span><\/em>\u00a0<\/span>(ogl\u0105danie \u015bwiata – jak m\u00f3wi\u0105 Niemcy), ni\u017c ich dotychczasowe pogl\u0105dy, po prostu nie przyjmuj\u0105 do wiadomo\u015bci. Jak owi arystotelicy, interlokutorzy Galileusza.\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Jak to wszystko pogodzi\u0107 z racjonalno\u015bci\u0105 i realizmem, kt\u00f3re towarzysz\u0105 bezpo\u015brednio nam wszystkim na co dzie\u0144? No i oczywi\u015bcie z humanizmem nieod\u0142\u0105cznym elementem O\u015bwiecenia (matki i ojca racjonalizmu)? Przede wszystkim to auto-sceptycyzm. A ponadto \u2013 wynikaj\u0105ca st\u0105d – \u015bwiadomo\u015b\u0107 swoich personalnych uchybie\u0144, skaz, u\u0142omno\u015bci w patrzeniu na \u015bwiat (cho\u0107by to, \u017ce wszystko jest bardziej subiektywne ni\u017c obiektywne bo indywidualne do\u015bwiadczenie ma tu decyduj\u0105ce znaczenie). To winno by\u0107 immanencj\u0105 jednostki mieni\u0105cej si\u0119 reprezentantem racjonalizmu i wszystkiego co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Na zako\u0144czenie tej kr\u00f3tkiej, filozoficzno-psychologicznej rozprawki i refleksji nad naszym bytem, kt\u00f3ry niesie nam wiele zaskakuj\u0105cych wydarze\u0144 i sytuacji (pobudzaj\u0105cych okre\u015blone refleksje na ich temat) warto zacytowa\u0107 wiersz Marii Jasnorzewskiej \u2013 Pawlikowskiej pod tytu\u0142em \u201eNARCYZ\u201d, kt\u00f3ry w jakim\u015b sensie egzemplifikuje tematyk\u0119 tych rozwa\u017ca\u0144.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Nad sadzawk\u0105 oprawn\u0105 w modre rozmaryny<\/i>\u00a0<\/i>
\nkl\u0119cza\u0142em, zapatrzony w moj\u0105 twarz m\u0142odzie\u0144cz\u0105<\/i>\u00a0<\/i>
\nby si\u0119 w niej doszuka\u0107 przyczyny,<\/i>\u00a0<\/i>
\nczemu mnie nie kochaj\u0105 i za co mnie m\u0119cz\u0105?<\/i><\/span><\/strong><\/p>\n

Acta est fabula<\/i><\/span> (\u0142ac.) \u2013 sztuka odegrana (s\u0142owa przypisywane cesarzowi Oktawianowi Augustowi le\u017c\u0105cemu na \u0142o\u017cu \u015bmierci)<\/span><\/span><\/p>\n

\n

Rados\u0142aw S. Czarnecki<\/b><\/span><\/span> \u2013 przyrodnik, filozof, religioznawca. Publikowa\u0142 i publikuje m.in. w Dzi\u015b, Przegl\u0105dzie, Sprawach Nauki, Dzienniku Trybuna, Res Humanie, Przegl\u0105dzie Religioznawczym. Bloger (blog \u201eNieuczesane my\u015bli Taty Muminka\u201d), obecny na Portalach: lewica.pl, Strajk.eu, racjonalista.pl, Racje, Magazyn Dolny \u015al\u0105sk (dawniej: Lewicowy Dolny \u015al\u0105sk). Wsp\u00f3\u0142organizator wroc\u0142awskiego Spo\u0142ecznego Forum Wymiany My\u015bli jak i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca TV internetowej racjonalista.tv.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rados\u0142aw S. Czarnecki, Wroc\u0142aw NARCYZ (pi\u0119kny kwiat, ubogi cz\u0142owiek) Istniej\u0105 dwie teorie wyja\u015bniaj\u0105ce w spos\u00f3b precyzyjny nierozumne i irracjonalne (w ko\u0144cowym efekcie) odrzucenie przez pewien zbi\u00f3r os\u00f3b prawd oczywistych i …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1273,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,10],"tags":[],"class_list":["post-1175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czarnecki-radoslaw","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1175"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1275,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1175\/revisions\/1275"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1273"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}