![\"\"](\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/staw.jpg\")
<\/a><\/p>\nMama wzi\u0119\u0142a z sob\u0105 najm\u0142odsz\u0105 nieletni\u0105 siostr\u0119. Ju\u017c po przekroczeniu Nysy \u0141u\u017cyckiej w\u0142a\u015bciciel samochodu Psiorz pr\u00f3bowa\u0142 pozby\u0107 si\u0119 Mamy z cioci\u0105, gdy zauwa\u017cy\u0142 zzi\u0119bni\u0119te na ko\u015b\u0107 moje n\u00f3\u017cki i r\u0119ce. Mama mia\u0142a go jednak b\u0142aga\u0107, by wi\u00f3z\u0142 nas dalej w kierunku osiad\u0142ej pod Magdeburgiem cioci Anny. Przecie\u017c tam jest fajny cmentarz na poch\u00f3wek. Pan Psiorz wy\u0142adowa\u0142 nas w ko\u0144cu w pobli\u017cu wsi S\u00fclldorf, gdzie przetrwa\u0142a wojn\u0119 ciocia Anna. Zaprzyja\u017aniony pastor znalaz\u0142 felczera, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 mnie ratowa\u0107 podobno penecylin\u0105. B\u00f3g pewnie pozwoli\u0142, i\u017c po trzech miesi\u0105cach pobytu u cioci, kobiety wr\u00f3ci\u0142y ze mn\u0105 do Starych Sio\u0142kowic.<\/p>\n
<\/a>Mama stoi w \u015brodku a ojciec rzuca w ni\u0105 \u015bnie\u017ck\u0119.<\/p><\/div>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie mieli\u015bmy ju\u017c gdzie mieszka\u0107. Stary Bartek pr\u00f3bowa\u0142 ratowa\u0107 dom – najpierw przeganiaj\u0105c szabrownik\u00f3w, a potem podpalaczy. Pot\u0142ukli mu nogi i po\u0142amali r\u0119ce. Przez wiele lat nie wiedzia\u0142em, \u017ce tu\u017c obok zgliszczy sta\u0142a nie spalona przez ogie\u0144 solidna cembrowina przykryta grubym betonowym deklem. Tradycyjn\u0105 pomp\u0119 r\u0119czn\u0105 nowy w\u0142a\u015bciciel wymieni\u0142 na pomp\u0119 g\u0142\u0119binow\u0105. Szcz\u0119\u015bciem nie zniszczono domu dziadk\u00f3w. Mamie i mnie oddano do dyspozycji ca\u0142kiem du\u017cy pok\u00f3j z kom\u00f3rk\u0105 na przetwory i ziemniaki. Ze spalonego domu uda\u0142o si\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107 fajansowy piec, kt\u00f3ry jeszcze ca\u0142kiem dobrze funkcjonowa\u0142. W jego \u015brodku Mama przed ucieczk\u0105 sprytnie ukry\u0142a w marmurowej skrzyneczce \u201eStammbuch\u201d tj. dokument zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa przez rodzic\u00f3w, w kt\u00f3rym zapisano r\u00f3wnie\u017c moje narodziny. Mam go do dzisiaj. W stodole dziadka znalaz\u0142 si\u0119 z kolei rowerek dzieci\u0119cy tr\u00f3jko\u0142owy – to pewnie przez \u00f3w wehiku\u0142 do dzi\u015b tak lubi\u0119 je\u017adzi\u0107, gdzie\u015b si\u0119 da, rowerem!<\/p>\n
A jedzenie u babci by\u0142o regularnie kradzione przez zwyk\u0142ych z\u0142odziei i szabrownik\u00f3w. Ile nas\u0142ucha\u0142em si\u0119 anegdot o tych wszystkich przedziwnych powojennych historiach podczas skubania pierza przez kobiety albo w czasie r\u00f3\u017cnych \u015bwi\u0105tecznych uroczysto\u015bci. Chocia\u017c prawd\u0119 powiedziawszy my\u015bmy mieli co je\u015b\u0107. Odwiedza\u0142 nas przewa\u017cnie noc\u0105 Dawid Epsztein z pe\u0142nym tobo\u0142kiem chleba i s\u0142oniny. Nale\u017celi\u015bmy do zaufanych os\u00f3b we wsi daj\u0105cym schronienie \u017bydowi. Teraz po wojnie on, handlarz nad handlarzami, odwdzi\u0119cza\u0142 si\u0119 wybawicielom. Natomiast nic nie m\u00f3wiono o mym nieobecnym przy stole ojcu, chocia\u017c zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce jaki\u015b nie znany mi parafianin wr\u00f3ci\u0142 z sowieckiej niewoli do wsi.<\/p>\n A\u017c kt\u00f3rego\u015b dnia w dziadkowych op\u0142otkach pojawi\u0142 si\u0119 zaro\u015bni\u0119ty, obklejony b\u0142otem, bosy cz\u0142owiek. Rozpozna\u0142a go pierwsza ciocia. Mama zemdla\u0142a. Ja podobno zacz\u0105\u0142em plu\u0107 na ojca. A potem s\u0142ysza\u0142em\u00a0 tylko: \u201eRussen Dreck muss weg, Russen Dreck muss weg\u201d czyli ruskie b\u0142oto trzeba wyrzuci\u0107! – podchlipuj\u0105c wrzeszcza\u0142a Mama tward\u0105 szczotk\u0105 szoruj\u0105c cia\u0142o ojca. Po p\u00f3\u0142rocznej domowej rekonwalescencji ojciec jako przedwojenny fachman chcia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do kolejarskiej s\u0142u\u017cby. Chocia\u017c dok\u0142adnie zna\u0142 szczeg\u00f3\u0142y techniczne obs\u0142ugi dr\u00f3g \u017celaznych – z zastosowaniem alfabetu Morse’a – nie przyuczeni do wykonywania zawodu kolejarza nowi zarz\u0105dcy kazali ojcu miot\u0142\u0105 sprz\u0105ta\u0107 tory. Ciocie moje z kolei po uko\u0144czonych o\u015bmiu klasach szko\u0142y podstawowej zap\u0119dzono na kurs repolonizacji, chocia\u017c one dobrze zna\u0142y \u201eOjcze nasz\u201d po polsku i nie nazywa\u0142y si\u0119, jakie przechrzczono, Stanis\u0142awa i W\u0142adys\u0142awa, lecz Monika i Erika. Na marginesie uwaga, ojciec uczy\u0142 si\u0119 jeszcze j\u0119zyka polskiego (dopiero w 1934 roku zniesiono ten j\u0119zyk w dwuj\u0119zycznej dot\u0105d o\u015bmioklasowej szkole w Starych Sio\u0142kowicach), st\u0105d po wojnie by\u0142 takim wiejskim pisarzem od wszystkiego tj. pisania ludziom poda\u0144, odwo\u0142a\u0144, i codziennie niemal prowadzonej walki z przykro\u015bciami r\u00f3\u017cnych urz\u0119dnik\u00f3w dokuczaj\u0105cych mieszka\u0144com. Zreszt\u0105 podobn\u0105 funkcj\u0119 pomocy wsp\u00f3\u0142obywatelom przej\u0105\u0142em po \u015bp. Ojcu cz\u0119\u015bciowo w p\u00f3\u017aniejszym okresie r\u00f3wnie\u017c ja.<\/p>\n Kiedy zacz\u0105\u0142em chodzi\u0107 do przedszkola, nast\u0119pnie do szko\u0142y, obserwowa\u0142em powolne kurczenie si\u0119 mojej wsi. Najpierw przyje\u017cd\u017cali jacy\u015b dziwni ludzie z jeszcze dziwniejszym sprz\u0119tem do demonta\u017cu stacji benzynowych. Kopano du\u017ce dziury przy tych stacjach, z kt\u00f3rych wyci\u0105gano, nie wiadomo w jakim celu, podziemne zbiorniki paliwowe. M\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 ukry\u0107 motocykle przed rabusiami, p\u0142akali ogl\u0105daj\u0105c takie dewastacje. Po dawnych stacjach podczas moich studi\u00f3w zosta\u0142y wystaj\u0105ce z betonowych nadpro\u017cy rurki, kt\u00f3re pokazywa\u0142em nie wierz\u0105cym w dewastacje kolegom studentom. W p\u00f3\u017aniejszym okresie wyw\u0142aszczano w Starych Sio\u0142kowicach w\u0142a\u015bcicieli sklep\u00f3w, drobnych zak\u0142ad\u00f3w, knajp i sal zabawowych. Restauracji podobno by\u0142o nawet osiem, w ka\u017cdej troch\u0119 inaczej karmiono go\u015bci. Osobn\u0105 kast\u0105 spo\u0142eczn\u0105 byli wszelkiego rodzaju urz\u0119dnicy i nauczyciele w trzech szko\u0142ach. \u201eNaszych nie zatrudniano\u201d – m\u00f3wili ludzie. Ja we wsi po maturze bywa\u0142em rzadziej. Owszem w czasie opolskich studi\u00f3w polonistycznych z innej opcji ocenia\u0142em wszelkie przemiany. Pozwolono mi publikowa\u0107 pierwsze teksty dziennikarskie, w radiu opolskim raz w miesi\u0105cu mia\u0142em felieton, nast\u0119pnie od grudnia 1966 dosta\u0142em etat w \u201eS\u0142owie Powszechnym\u201d w Warszawie, gdzie mog\u0142em jednocze\u015bnie ucz\u0119szcza\u0107 na zaj\u0119cia studium dziennikarskiego. Uda\u0142o mi si\u0119 wielokrotnie wyko\u0142owa\u0107 cenzur\u0119 i w zwi\u0105zku z tym drukowa\u0107 teksty w innych gazetach, tak\u017ce za granic\u0105.<\/p>\n Szko\u0142a \u201ena gburach\u201d w Starych Sio\u0142kowicach<\/p><\/div>\n Zawsze pami\u0119ta\u0142em jednak o Sio\u0142kowicach, o bardzo wielu wspania\u0142ych ludziach, o kt\u00f3rych mog\u0119 snu\u0107 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 anegdot. Pami\u0119ta\u0142em zw\u0142aszcza o swojej rodzinie, ekstra o zacnych przodkach w kraju Krzy\u017ca Po\u0142udnia. To dziadek Piotr pierwszy zach\u0119ci\u0142 mnie jeszcze w szkole \u015bredniej do rozpocz\u0119cia bada\u0144 zwi\u0105zanych z pocz\u0105tkami wspania\u0142ych dziej\u00f3w Polonii Brazylijskiej. Gdy w 1964 roku zosta\u0142em zaproszony na wywiad do Ambasady Brazylijskiej w Warszawie przy ulicy Rudawskiej przez JE Ambasadora i gdy od niego przywioz\u0142em do domu liczne dary (np. tyto\u0144 casias), i pami\u0105tki, no to wiedzia\u0142em, \u017ce zg\u0142\u0119bi\u0119 dzieje Sebastiana Edmunda Wosia-Saporskiego. Przecie\u017c moja Mama by\u0142a z domu Wo\u015b (Wosch) i ja jestem Wosiowy. To mo\u017ce dlatego umieszczono moje nazwisko na tablicy \u201eZnani Sio\u0142kowiczanie\u201d, kt\u00f3ra postawiono przy ko\u015bciele.<\/p>\n Engelbert Mi\u015b\u00a0<\/b><\/p>\n Czy ja mog\u0119 pami\u0119ta\u0107 rok 1945? Mog\u0119 i to jeszcze jak. Przypomnia\u0142a mi o tei pami\u0119tnej dacie na cmentarzu podczas uroczysto\u015bci Wszystkich \u015awi\u0119tych w rodzinnej wsi Irena. Jej ojciec ucieka\u0142 mercedesem bez plandeki z gromadk\u0105 zgwa\u0142conych przez Sowiet\u00f3w kobiet i dzieci do Niemiec. By\u0142o piekielnie zimno 26 stycznia 1945 roku. Mego ojca z grup\u0105 ponad stu m\u0119\u017cczyzn w wieku 16-72 lat gnano do Zwi\u0105zku Radzieckiego – pisze Engelbert Mi\u015b.<\/p>\n Czytaj dalej →<\/span><\/a>","protected":false},"author":2,"featured_media":1394,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,35],"tags":[],"class_list":["post-1389","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-mis-engelbert"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1389"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1716,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1389\/revisions\/1716"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<\/a><\/p>\n<\/a><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"