{"id":164,"date":"2025-03-05T19:16:46","date_gmt":"2025-03-05T18:16:46","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=164"},"modified":"2025-12-29T21:17:13","modified_gmt":"2025-12-29T20:17:13","slug":"henryka-worcella-klodzkie-lata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/03\/05\/henryka-worcella-klodzkie-lata\/","title":{"rendered":"Henryka Worcella k\u0142odzkie lata"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 „Zakl\u0119te Rewiry”, film z 1975 roku, w re\u017cyserii Janusza Majewskiego, w \u015bwietnej obsadzie mi\u0119dzy innymi z Markiem Kondratem w roli g\u0142\u00f3wnej, Romanem Wilhelmim, Stanis\u0142aw\u0105 Celi\u0144sk\u0105, Czes\u0142awem Wo\u0142\u0142ejk\u0105, Tadeuszem Drozd\u0105 i Stanis\u0142awem Zaczykiem jest bardzo znanym i popularnym obrazem. Ma\u0142o jednak, kto wie na podstawie czyjej autobiograficznej ksi\u0105\u017cki zosta\u0142 napisany scenariusz.\u00a0 Powie\u015b\u0107 nosi ten sam tytu\u0142 i zosta\u0142a wydana w roku 1936, jej autorem by\u0142 Henryk Worcell, pod tym pseudonimem literackim ukrywa\u0142 si\u0119 Tadeusz Kurtyka. Urodzi\u0142 si\u0119 on w roku 1909 r miejscowo\u015bci Krzy\u017c pod Tarnowem. Jego rodzice mieli tam gospodarstwo, na kt\u00f3rym kazali pracowa\u0107 swoim dzieciom. Tadeusz okaza\u0142 si\u0119 jednak do\u015b\u0107 krn\u0105brnym dzieciakiem i nie chcia\u0142 tego robi\u0107, nie zamierza\u0142 swojego \u017cycia sp\u0119dzi\u0107 w ma\u0142ej zapyzia\u0142ej wiosce. Uciek\u0142 wi\u0119c w Polsk\u0119, w wieku zaledwie 16 lat i dotar\u0142 do Krakowa, gdzie naj\u0105\u0142 si\u0119 do pracy w restauracji. Przeszed\u0142 tam kolejne stopnie gastronomicznej kariery, rozpoczynaj\u0105c j\u0105 od pomywacza, a\u017c zosta\u0142 kelnerem i w\u0142a\u015bnie te jego prze\u017cycia i spostrze\u017cenia sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do napisania „Zakl\u0119tych rewir\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Henryk Worcell w 1949 r.
Autor zdj\u0119cia Benedykt Dorys, Wikimedia. org,<\/p><\/div>\n

\u00a0\u00a0 To w\u0142a\u015bnie w restauracji krakowskiego „Grand Hotelu” pozna\u0142 literata Micha\u0142a Choroma\u0144skiego, kt\u00f3ry nam\u00f3wi\u0142 go do pisania i wymy\u015bli\u0142 mu pseudonim, kt\u00f3rego u\u017cywa\u0142 ju\u017c do ko\u0144ca \u017cycia – Henryk Worcell. Nied\u0142ugo po tym zacz\u0105\u0142 pisywa\u0107, dobrze przyj\u0119te przez krytyk\u0119, opowiadania, a w roku 1936 wyda\u0142 swoj\u0105 najbardziej znan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Kilka lat przed wojn\u0105 sp\u0119dzi\u0142 w Zakopanem, gdzie pozna\u0142 Kornela Makuszy\u0144skiego, Zofi\u0119 Na\u0142kowsk\u0105, W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego, Leona Kruczkowskiego, a tak\u017ce Witkacego. W czasie wojny zosta\u0142 wys\u0142any do pracy przymusowej na terenie Niemiec. Po jej zako\u0144czeniu powr\u00f3ci\u0142 do miasta pod Giewontem, ale nie u\u015bmiecha\u0142a mu si\u0119 praca w gastronomii i z grup\u0105 Podhalan postanowi\u0142 wyjecha\u0107 na Ziemie Odzyskane do K\u0142odzka. Opisuje to\u00a0 w swoim pierwszym opowiadaniu, traktuj\u0105cym o swoim \u017cyciu na Ziemi K\u0142odzkiej.<\/span><\/p>\n

Grupa nasza, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z kilkunastu ludzi zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do wsi Heinzendorf. Pr\u00f3cz mnie, przyjaciela mego B\u0142a\u017cewicza i jego \u017cony Marii, byli to ludzie z Podhala, spod Zakopanego. Wi\u0119c m\u0142ody, w n\u0119dzy wychowany, Staszek Ustupski; jaki\u015b, energiczny, ma\u0142ego wzrostu cz\u0142owiek, nazwiskiem Wiater, podobno rze\u017anik pok\u0105tny; jaka\u015b urodziwa, wiecznie nas zagaduj\u0105ca i wiecznie schlebiaj\u0105ca baba Pito\u0144ka, o kt\u00f3rej p\u00f3\u017aniej dowiedzieli\u015bmy si\u0119 wiele brzydkich rzeczy; jaki\u015b Jasiek w wojskowych spodniach, by\u0142y milicjant, o oczach chytrze lataj\u0105cych na wszystkie strony, jak gdyby mia\u0142 zeza; dalej, wysoki g\u00f3ral w g\u00f3ralskich spodniach, o twarzy \u017ca\u0142o\u015bnie i idiotycznie u\u015bmiechni\u0119tej \u2013 i jeszcze kilkoro ludzi, z kt\u00f3rymi zetkn\u0119li\u015bmy si\u0119 w schronisku w K\u0142odzku i kt\u00f3rymi zaj\u0119li\u015bmy si\u0119 z w\u0142asnej ochoty. <\/i><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 Tak pisa\u0142 o swoim przyje\u017adzie na Dolny \u015al\u0105sk w lipcu 1945 roku, w wydanym w miesi\u0119czniku literacko-spo\u0142ecznym „Odra” opowiadaniu „Gor\u0105cy dzie\u0144 w Heinzendorfie”.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 W\u0142a\u015bnie w tej miejscowo\u015bci, po\u0142o\u017conej niedaleko L\u0105dka Zdroju, zdecydowa\u0142 si\u0119 zamieszka\u0107, razem ze swoj\u0105 \u017con\u0105 i prowadzi\u0107 gospodarstwo rolne, a w wolnych chwilach pisa\u0107.<\/span><\/p>\n

\u00a0 Przewrotne bywaj\u0105 ludzkie losy, w 1925 roku uciek\u0142 od rodzic\u00f3w by nie pracowa\u0107 na roli i zosta\u0142 kelnerem, teraz wyjecha\u0142 z Zakopanego na wie\u015b, poniewa\u017c nie chcia\u0142 by\u0107 kelnerem.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 W mi\u0119dzyczasie wioska, w kt\u00f3rej gospodarzy\u0142 dosta\u0142a polsk\u0105 nazw\u0119 – Skrzynka, a jej mieszka\u0144cy stali si\u0119 bohaterami jego kolejnego opowiadania „Ludzie za Skrzynki”, opisuje w nim swoich s\u0105siad\u00f3w, o wielu pisz\u0105c z uznaniem, o innych za\u015b niezbyt pochlebnie:<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 Emerytowany i schorza\u0142y etnolog, profesor W. i jego dzielna \u017cona, kt\u00f3ra niewiadomo jakim cudem daje sobie rad\u0119 z gospodarstwem na samym ko\u0144cu wsi. Pani S., dawna obywatelka ziemska, kt\u00f3ra teraz prowadzi 20-hektarowe gospodarstwo i sama wykonuje wszelkie roboty w oborze. Nauczycielka G., kt\u00f3ra pragn\u0105c scali\u0107 niesforny, r\u00f3\u017cnorodny element uczniowski, musia\u0142a stosowa\u0107 odr\u0119bne, przez siebie wykoncypowane metody wychowawcze. A z drugiej strony: rodzina N.. kt\u00f3rej cz\u0142onkowie uprawiaj\u0105 \u015bredniowieczne czary, nosz\u0105 pod pach\u0105 kurze \u0142apki, \u201eszeptaj\u0105\u201d krowom do ucha, stosuj\u0105 zakl\u0119cia i zupe\u0142nie poga\u0144skie gus\u0142a. Rodzina C., kt\u00f3ra w walce z s\u0105siadami zdolna jest zachwaszcza\u0107 im pola, podepta\u0107 noc\u0105 ogr\u00f3dek warzywny, rzuca\u0107 kamienie w zbo\u017ce, a oszczerstwa na ludzi, fa\u0142szywie oskar\u017ca\u0107 o relacjonizm i krzywoprzysi\u0119ga\u0107 \u2013 istne nasienie rodem z piek\u0142a. Idiotyczni T., nie wiedz\u0105cy w jaki spos\u00f3b zakr\u0119c\u0105 si\u0119 kurek przy wodoci\u0105gu, nie umiej\u0105cy czyta\u0107 ani pisa\u0107, wzbraniaj\u0105cy si\u0119 wszelkimi si\u0142ami przed p\u00f3j\u015bciem na wieczorowe kursy dla analfabet\u00f3w. <\/i><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 Pisa\u0142 te\u017c o prawie powszechnym alkoholizmie, panuj\u0105cym we wsi, jego obraz tej spo\u0142eczno\u015bci by\u0142 bardzo realistyczny i stosunkowo dobrze przyj\u0119ty przez krytyk\u0119.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Nie nale\u017cy natomiast si\u0119 zbytnio dziwi\u0107, \u017ce cz\u0119\u015bci jego\u00a0 s\u0105siad\u00f3w, te oceny nie spodoba\u0142y si\u0119 i w konsekwencji dochodzi\u0142o do konflikt\u00f3w pomi\u0119dzy nimi a pisarzem-rolnikiem.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 Z okresu pobytu w Skrzynce Worcell opublikowa\u0142 w 1948 roku napisan\u0105 kolejn\u0105 powie\u015b\u0107, tym razem z \u017cycia na Ziemi K\u0142odzkiej –\u00a0 „Wotan odjecha\u0142 poci\u0105giem” oraz kilka innych reporta\u017cy i opowiada\u0144, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych na uwag\u0119 zas\u0142uguje „Grzech Antoniego Grudy”, kt\u00f3ra doczeka\u0142a si\u0119 ekranizacji w roku 1975. Film re\u017cyserowa\u0142 Jerzy Sztwiertnia, scenariusz napisali Janusz Krasi\u0144ski, Witold Adamczyk i Jerzy Sztwertnia, a wyst\u0105pili w nim tak znani polscy aktorzy jak El\u017cbieta K\u0119pi\u0144ska, Franciszek Pieczka, Zdzis\u0142aw Maklakiewicz, Gustaw Lutkiewicz czy Wirgiliusz Gry\u0144. Zdj\u0119cia realizowano w pobli\u017cu Trzebieszowic i Stronia \u015al\u0105skiego czyli w miejscu, gdzie toczy\u0142a si\u0119 akcja powie\u015bci Worcella.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 1949 roku postanowi\u0142 zaprzesta\u0107 uprawiania roli i zrezygnowa\u0142 z wiejskiego \u017cycia. Zdaj\u0105c gospodarstwo rolne musia\u0142 zap\u0142aci\u0107 poka\u017an\u0105 sum\u0119 100 000 z\u0142, kt\u00f3ra uzyska\u0142 ze sprzeda\u017cy inwentarza i jego wyposa\u017cenia. W\u00f3wczas przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz z \u017con\u0105 do niezbyt odleg\u0142ych Trzebieszowic, po\u0142o\u017conych zaledwie kilka kilometr\u00f3w od L\u0105dka Zdroju, gdzie dosta\u0142 prac\u0119 jako bibliotekarz, dzi\u0119ki temu m\u00f3g\u0142 w zdecydowanie wi\u0119kszym stopniu po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pisaniu, co by\u0142o jego najwi\u0119kszym marzeniem.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 W swoich reporta\u017cach dalej opisywa\u0142 stosunki spo\u0142eczne w swoim miejscu zamieszkania, co powodowa\u0142o, \u017ce ponownie popad\u0142 w konflikt z du\u017c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w. Ten jego realizm w opisywaniu rzeczywisto\u015bci szybko zaowocowa\u0142 lawin\u0105 donos\u00f3w na niego, pisanych nie tylko do miejscowych w\u0142adz, ale i znacznie wy\u017cej.<\/span><\/p>\n

\u00a0 \u00a0Konflikt ze \u015brodowiskiem doprowadzi\u0142 do dw\u00f3ch bardzo negatywnych zdarze\u0144 w jego \u017cyciu, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w roku 1949. Najpierw zosta\u0142 pobity, i to tak dotkliwie, \u017ce straci\u0142 oko, zainteresowa\u0142 si\u0119 nim r\u00f3wnie\u017c i Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Bystrzycy K\u0142odzkiej. Miejscowi ubecy wykorzystali donosy, aby postawi\u0107 mu zarzut dzia\u0142ania przeciwko nowemu porz\u0105dkowi politycznemu, oczywi\u015bcie by\u0142 to brutalny szanta\u017c, Worcell podpisa\u0142 jednak zobowi\u0105zanie o wsp\u00f3\u0142pracy z Urz\u0119dem Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, nadano mu pseudonim „Korze\u0144”.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0 W roku 1955 wst\u0105pi\u0142 do PZPR, co spowodowa\u0142o, \u017ce zosta\u0142 wykre\u015blony z listy tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w UBP. Po wydarzeniach roku 1956 wyst\u0105pi\u0142 z partii i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 do Wroc\u0142awia.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablica pami\u0105tkowa po\u015bwi\u0119cona pisarzowi, na \u015bcianie domu, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 we Wroc\u0142awiu przy ulicy Marii Sk\u0142odowskiej-Curie 49; Autor zdj\u0119cia: Bonio<\/p><\/div>\n

\u00a0\u00a0 Oddaj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pracy pisarskiej, zyska\u0142 du\u017cy autorytet w \u015brodowisku miejscowych literat\u00f3w. Jednak w latach 1964 – 1973 ponownie zostaje tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem, tym razem S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

\u00a0 W latach 1968-1971 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezesa wroc\u0142awskiego oddzia\u0142u Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich. Zmar\u0142 1 czerwca 1982 roku we Wroc\u0142awiu.<\/span><\/p>\n

Grzegorz Wojciechowski<\/b><\/span><\/p>\n

Ilustracje z zasob\u00f3w cyfrowych\u00a0<\/b>Wikimedia. org,\u00a0Licencja: Creative Commons<\/a><\/u><\/span> CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication<\/a><\/u><\/span>.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 „Zakl\u0119te Rewiry”, film z 1975 roku, w re\u017cyserii Janusza Majewskiego, w \u015bwietnej obsadzie mi\u0119dzy innymi z Markiem Kondratem w roli g\u0142\u00f3wnej, Romanem Wilhelmim, Stanis\u0142aw\u0105 Celi\u0144sk\u0105, Czes\u0142awem Wo\u0142\u0142ejk\u0105, Tadeuszem Drozd\u0105 …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":166,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,41],"tags":[],"class_list":["post-164","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-wojciechowski-grzegorz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=164"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":167,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions\/167"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}