{"id":1676,"date":"2026-01-10T08:46:23","date_gmt":"2026-01-10T07:46:23","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=1676"},"modified":"2026-01-10T21:05:08","modified_gmt":"2026-01-10T20:05:08","slug":"sylwester-i-karnawal-w-dawnym-lauban-i-pozniejszym-lubaniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/01\/10\/sylwester-i-karnawal-w-dawnym-lauban-i-pozniejszym-lubaniu\/","title":{"rendered":"Sylwester i karnawa\u0142 w dawnym Lauban i p\u00f3\u017aniejszym Lubaniu"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Zabawa karnawa\u0142owa w Lubaniu \u2013 poczt\u00f3wka (zbiory Janusza Kuczyckiego)<\/em><\/p>\n

Sylwester, nast\u0119puj\u0105cy po nim Nowy Rok i kolejne tygodnie karnawa\u0142u, by\u0142y dla mieszka\u0144c\u00f3w dawnego Lauban wyj\u0105tkowym okresem zabaw, ta\u0144c\u00f3w i swawoli. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, gdy niemiecki Lauban sta\u0142 si\u0119 polskim Lubaniem, w okresie sylwestrowo-karnawa\u0142owym r\u00f3wnie\u017c \u015bwi\u0119towano i ch\u0119tnie si\u0119 bawiono.
\nCz\u0119\u015b\u0107 I
\nZabawy karnawa\u0142owe<\/strong>
\nPierwsze wzmianki na temat zabaw karnawa\u0142owych pochodz\u0105 z XIII wieku (w\u00f3wczas nie obchodzono tzw. Sylwestra). Ju\u017c wtedy, w okresie przedpostnym ludzie konsumowali ogromne ilo\u015bci mi\u0119sa, ser\u00f3w, mas\u0142a, smalcu i jaj przegryzali to wypiekami, a wszystko suto popijali winem i piwem. Karnawa\u0142owe libacje odbywa\u0142y si\u0119 wtedy we w\u0142asnych domostwach przy zamkni\u0119tych drzwiach. Od XIV w. w du\u017cych miastach coraz cz\u0119\u015bciej biesiadowano w miejscach publicznych. Urozmaiceniem biesiad by\u0142y: muzyka, taniec, wy\u015bcigi, walka na szpady, turnieje, czy gry w karty.<\/p>\n

\n
\n
<\/section>\n
Martin Zeidler w swojej kronice Lubania donosi\u0142 m.in.: \u201eNa zapustny poniedzia\u0142ek, na rynku, gdy w\u0142a\u015bnie spad\u0142 kopny \u015bnieg, fechtowali si\u0119 na tempo dwaj rajcy o nazwisku Seidenberg i\u00a0 Goldner jako te\u017c dwaj mieszczanie, ka\u017cdy w pe\u0142nej zbroi po czym tego swawola wielce przystojna w mie\u015bcie by\u0142a\u201d*<\/strong>.<\/em><\/section>\n
<\/section>\n
W XV wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 zakaza\u0142 karnawa\u0142owych zabaw (zgodnie z nauk\u0105 \u015bw. Augustyna), jako bezbo\u017cnych i godnych pot\u0119pienia. \u015aredniowieczna b\u0142azenada sta\u0142a si\u0119 symbolem najwi\u0119kszego z\u0142a. Paul Berkel w \u201eHistorii miasta Luba\u0144\u201d podaje, i\u017c w roku 1453 przyby\u0142 do miasta Franciszkanin, p\u00f3\u017aniejszy \u015bwi\u0119ty, Jan Kapistran, kt\u00f3ry na luba\u0144skim rynku wyg\u0142osi\u0142 kazanie:<\/section>\n
<\/section>\n
\u201eM\u00f3wi\u0142 przeciwko upodobaniu do przepychu, wynios\u0142o\u015bci i pr\u00f3\u017cno\u015bci, marno\u015bci tego \u015bwiata i upodobaniu do hazardu\u2026 \u017b\u0105da\u0142 mi\u0119dzy innymi obcinania zbyt d\u0142ugich i faluj\u0105cych w\u0142os\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugich czubk\u00f3w u but\u00f3w. Na koniec poleci\u0142 zebra\u0107 z ca\u0142ego miasta karty do gry, warcaby, zwierciad\u0142a i maski, jak i wszelkie przedmioty zbytku i mody, po czym kaza\u0142 je z\u0142o\u017cy\u0107 na stosie i spali\u0107\u201d**<\/strong>.<\/em><\/section>\n
<\/section>\n
Pot\u0119pienie przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 karnawa\u0142u znalaz\u0142o swoje odbicie w maskach i strojach karnawa\u0142owych, kt\u00f3re na dobre rozpowszechni\u0142y si\u0119 XVI wieku. W maskaradach zacz\u0119\u0142y licznie uczestniczy\u0107 cechy rzemie\u015blnicze, a nawet biedota. Na g\u0142\u0119bokie, negatywne zmiany w obyczajach karnawa\u0142owych wp\u0142yn\u0119\u0142a reformacja i o\u015bwiecenie. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak i w tym okresie bardzo wytworne uczty, jak cho\u0107by zorganizowany w 1621 r. przez magistrat Lubania pocz\u0119stunek dla go\u015bcia \u2013 elektora saskiego Jana Jerzego I. Samo menu tego wydarzenia mo\u017ce wprawi\u0107 w os\u0142upienie:<\/section>\n
<\/section>\n
\u201eJeden tuczony w\u00f3\u0142, dwana\u015bcie baran\u00f3w, osiem owiec, dwa cielce, dwa wieprze, dwa prosi\u0119ta, jeden india\u0144ski kogut (indyk), cztery kap\u0142ony, cztery tuczone g\u0119si, tuzin du\u017cych m\u0142odych kur, cztery kopy jaj, p\u00f3\u0142 centara szczupak\u00f3w, p\u00f3\u0142 centara karpi, inne ryby i raki, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t fasek mas\u0142a, mendel owczych ser\u00f3w, cztery kopy ma\u0142ych serk\u00f3w, kwarta prosa albo kaszy, \u0107wier\u0107 korca soli, p\u00f3\u0142 wiadra octu, dziesi\u0119\u0107 korc\u00f3w \u017cyta, pi\u0119\u0107 korc\u00f3w pszennej m\u0105ki, wiele rzeczy przynale\u017cnych do deser\u00f3w\u201d.***<\/strong><\/em><\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
<\/section>\n
Sylwester<\/strong><\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
\n
\n
<\/section>\n
W okresie dziewi\u0119tnastowiecznego romantyzmu, o\u017cy\u0142y na nowo tradycje dawnych karnawa\u0142\u00f3w.Ale przede wszystkim Nowy Rok witano ju\u017c wtedy masowo organizowanymi tanecznymi zabawami sylwestrowymi, co jest praktykowane do dzi\u015b.<\/section>\n
W tamtych czasach proch strzelniczy znajdowa\u0142 si\u0119 w normalnej sprzeda\u017cy handlowej. W wiecz\u00f3r sylwestrowy rozlega\u0142y si\u0119 wi\u0119c tu i \u00f3wdzie huki wystrza\u0142\u00f3w i detonacji. Tego rodzaju zabawy, nios\u0142y za sob\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju wypadki, dlatego te\u017c zosta\u0142y szybko zakazane i zaniechane.<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
Z okazji Nowego Roku sk\u0142adano sobie w rodzinach, w\u015br\u00f3d s\u0105siad\u00f3w i znajomych \u017cyczenia zdrowia i pomy\u015blno\u015bci.<\/section>\n
<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

Poczt\u00f3wka zwiastuj\u0105ca Nowy Rok w dawnym Lubaniu (zbiory Janusza Kulczyckiego)<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

<\/section>\n
\n
\n
A kiedy z ko\u0144cem XIX w. dosz\u0142o do szerszego rozwoju poczty, to przyj\u0105\u0142 si\u0119 powszechny zwyczaj przesy\u0142ania tych \u017cycze\u0144 na pi\u0119knych kartkach pocztowych, podobnie jak z okazji Bo\u017cego Narodzenia \u2013(patrz zdj\u0119cie powy\u017cej).<\/section>\n
Ludzie mieszkali wtedy do\u015b\u0107 skromnie, wi\u0119c \u017cycie towarzyskie z konieczno\u015bci odbywa\u0142o si\u0119 w powstaj\u0105cych \u017cywio\u0142owo lokalach.<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
<\/section>\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

Zajazd \u201eDeutsches Haus\u201d na skrzy\u017cowaniu ul. Zgorzeleckiej i Podwale (obecnie nie istnieje)<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
<\/section>\n
Z przedwojennych ksi\u0105\u017cek adresowych i turystycznych folder\u00f3w dowiadujemy si\u0119, i\u017c w samym Lubaniu funkcjonowa\u0142o np. w 1938 r. a\u017c 40 przer\u00f3\u017cnych restauracji i gosp\u00f3d. Wiele z nich posiada\u0142o w\u0142asne sale bankietowe i balowe. Najokazalsze lokale mie\u015bci\u0142y si\u0119 w miejskich hotelach. Nieistniej\u0105cy ju\u017c hotel \u201ePod Trzema Koronami\u201d (\u201eZu den Drei Kronen\u201d) na Placu \u015al\u0105skim wita\u0142 go\u015bci du\u017c\u0105 sal\u0105 kolumnow\u0105 ze scen\u0105, na kt\u00f3rej odbywa\u0142y si\u0119 liczne bale, koncerty i przedstawienia teatralne. Wspania\u0142\u0105 sal\u0105 taneczn\u0105, r\u00f3wnie\u017c ze scen\u0105, dysponowa\u0142 \u201eZameczek\u201d (dawny \u201eSteinberghaus\u201d) na Kamiennej G\u00f3rze, z wychodz\u0105cymi na zewn\u0105trz tarasami widokowymi. Ch\u0119tnie balowano te\u017c w lokalu\u00a0\u201eDeutsches Haus\u201d<\/em>\u00a0\u2013(patrz zdj\u0119cie powy\u017cej). Elita Lubania bawi\u0142a si\u0119 w nieistniej\u0105cym ju\u017c hotelu \u201ePod Jeleniem\u201d (\u201eZum Hirsch\u201d) na luba\u0144skim Rynku. Hotel ten wraz z kunsztownie urz\u0105dzon\u0105 sal\u0105 balow\u0105 sp\u0142on\u0105\u0142 podczas Bitwy o Luba\u0144 w lutym 1945 r. \u2013(patrz zdj\u0119cie poni\u017cej)<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
<\/section>\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

Hotel i restauracja \u201eZum Hirsch\u201d<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n

\"\"<\/p>\n

Sala balowa w \u201eHaus Vaterland\u201d<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
<\/section>\n
Hotel \u201eBellevue\u201d, p\u00f3\u017aniejszy \u201eHaus Vaterland\u201d dzi\u015b siedziba Miejskiego Domu Kultury \u2013(patrz zdj\u0119cie powy\u017cej)\u00a0szczyci\u0142 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 w mie\u015bcie sal\u0105 balowo-koncertow\u0105 na 2,5 tysi\u0105ca os\u00f3b. Mieszka\u0144cy Lubania ch\u0119tnie balowali te\u017c w Uniegoszczy, gdzie przy zajazdach funkcjonowa\u0142o kilka bardzo du\u017cych sal tanecznych, jak np. \u201ePod Trzema Liliami\u201d (\u201eDrei Lilien\u201d). Bawili si\u0119 te\u017c na Ksi\u0119ginkach np. w gospodzie Gustava Weigelsa przy dzisiejszej ul. Le\u015bnej \u2013(patrz zdj\u0119cie poni\u017cej)<\/section>\n
<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

Gospoda Gustava Weigelsa na luba\u0144skich Ksi\u0119ginakch (w\u00f3wczas samodzielna gmina Kerzdorf)<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

<\/section>\n
<\/section>\n
\n
\n
Ta\u0144cz\u0105cym w lokalach parom przygrywa\u0142y miejscowe orkiestry. Najbardziej zas\u0142u\u017cona Laubaner Stadtorchester, pod batut\u0105 Wilhelma Schoza, mia\u0142a w swoim repertuarze a\u017c 641 utwor\u00f3w. Ich wykaz opublikowano w okoliczno\u015bciowej broszurce, kt\u00f3r\u0105 posiadam w swoich zbiorach.<\/section>\n
Podczas wymienionych imprez, go\u015bcie bawili si\u0119 kosztuj\u0105c specja\u0142\u00f3w miejscowej kuchni \u2013 wy\u015bmienitych zraz\u00f3w z kluskami, pieczeni, \u015bledzi w \u015bmietanie czy bigosu z czerwonej kapusty. Wznosili toasty lokalnym piwem (w Lubaniu funkcjonowa\u0142y wtedy trzy browary), winem (w mie\u015bcie istnia\u0142y dwie du\u017ce winiarnie), likierami czy kieliszkiem w\u00f3dki (w Lauban funkcjonowa\u0142y trzy zak\u0142ady gorzelnicze), a nawet szampanem z luba\u0144skiej wytw\u00f3rni Champagnefabrik P.E.<\/section>\n<\/div>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 II<\/strong>
\nSylwester i karnawa\u0142 w polskim Lubaniu<\/strong><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Nieistniej\u0105ca ju\u017c restauracja \u201eT\u0119czowa\u201d \u2013 lata 70 XX w.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

<\/section>\n
Po wojnie, w polskim ju\u017c Lubaniu, bale sylwestrowe i karnawa\u0142owe odbywa\u0142y si\u0119 w takich lokalach jak: restauracja \u201eS\u0142oneczna\u201d (przy ul. 7 Dywizji), restauracja \u201eT\u0119czowa\u201d (przy ul. Sp\u00f3\u0142dzielczej) \u2013(patrz zdj\u0119cie powy\u017cej), restauracja \u201eGrodzka\u201d (przy ul. Jeleniog\u00f3rskiej, kt\u00f3ra potocznie nosi\u0142a nazw\u0119 Praga) czy restauracja \u201e\u0141u\u017cyce\u201d, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 na parterze hotelu o tej samej nazwie przy ul. 7 Dywizji (dzisiejszy budynek Urz\u0119du Miasta). Zabawy w Sylwestra i w czasie karnawa\u0142u, organizowa\u0142y te\u017c zak\u0142ady pracy. Na przyk\u0142ad za\u0142oga ZNTK bawi\u0142a si\u0119 tradycyjnie na sali konferencyjnej przy ul. Gazowej (obecnie budynek przychodni weterynaryjnej). Natomiast pracownicy LZPB \u015bwi\u0119towali w Zak\u0142adowym Domu Kultury \u201eW\u0142\u00f3kiarz\u201d przy obecnej ul. Armii Krajowej (dzisiaj budynek si\u0142owni \u201eViktoria\u201d). Tradycyjnego Sylwestra co roku organizowa\u0142o te\u017c dow\u00f3dztwo \u0141u\u017cyckiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, w Kasynie przy ul. Wojska Polskiego.\u00a0<\/section>\n
<\/section>\n
Na sylwestrowych i karnawa\u0142owych sto\u0142ach, kr\u00f3lowa\u0142y takie dania jak: flaczki, bigos, kotlet schabowy z ziemniakami oraz przek\u0105ski w postaci: \u015bledzika z cebulk\u0105, sa\u0142atek jarzynowych, zimnych n\u00f3\u017cek czyli s\u0142ynnej galarety z dodatkiem octu, a tak\u017ce jajek w majonezie i w\u0119dlin. Czasami pojawia\u0142 si\u0119 te\u017c tatar i golonka. Imprezy zakrapiano du\u017cymi ilo\u015bciami w\u00f3dki. Sporadycznie pojawia\u0142 si\u0119\u00a0 gruzi\u0144ski koniak. Noworoczne toasty wznoszono radzieckim szampanem o nawie \u201eSowieckoje igristoje\u201d. W\u00f3dk\u0119 popijano wod\u0105 sodow\u0105 oraz oran\u017cad\u0105. W latach 70 wypijane na imprezach napoje niealkoholowe wzbogaci\u0142a Pepsi Cola. Warto te\u017c przypomnie\u0107, \u017ce na odbywaj\u0105cych si\u0119 w Lubaniu i okolicach imprezach, przez lata raczono si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wy\u015bmienit\u0105 lemoniad\u0105, kt\u00f3r\u0105 produkowa\u0142a prywatna wytw\u00f3rnia w\u00f3d gazowanych w Olszynie. Nap\u00f3j by\u0142 tak smaczny, \u017ce zak\u0142ad nie nad\u0105\u017ca\u0142 z jego produkcj\u0105. Wytw\u00f3rni\u0119 zamkni\u0119to pod koniec lat 80 XX w.<\/section>\n
<\/section>\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

Bal sylwestrowy w PRL \u2013 lata 60 XX w.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

Do ta\u0144ca przygrywali muzycy z zespo\u0142\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych przy poszczeg\u00f3lnych restauracjach czy zak\u0142adach pracy. Dla wojskowych w Kasynie gra\u0142 zesp\u00f3\u0142 bandowy, z\u0142o\u017cony z muzyk\u00f3w luba\u0144skiego garnizonu WOP, kt\u00f3rzy na co dzie\u0144 tworzyli etatow\u0105 orkiestr\u0119 reprezentacyjn\u0105 \u0141B WOP.\u00a0\u00a0<\/section>\n
<\/section>\n
Dzisiaj huczne imprezy sylwestrowe organizuj\u0105 wszystkie lokale gastronomiczne w naszym mie\u015bcie. Zabawy odbywaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w wi\u0119kszo\u015bci okolicznych \u015bwietlic wiejskich, znajduj\u0105cych si\u0119 w poszczeg\u00f3lnych miejscowo\u015bciach Gminy Luba\u0144. Bawimy te\u017c si\u0119 ch\u0119tnie na kameralnych prywatkach. Do ta\u0144ca graj\u0105 nam amatorskie zespo\u0142y muzyczne lub DJ. Zabawa jest zazwyczaj przednia, z dobrym jedzeniem i dobrym alkoholem. Czym wi\u0119c r\u00f3\u017cnimy si\u0119 od tamtych mieszka\u0144c\u00f3w Laban i Lubania? Tylko tym, \u017ce tu\u017c po p\u00f3\u0142nocy sie\u0107 i media spo\u0142eczno\u015bciowe zalewane s\u0105 filmami i zdj\u0119ciami z naszych bali.<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n
<\/section>\n

Autor cz\u0119\u015bci I: Janusz Kulczycki<\/strong>
\nAutor cz\u0119\u015bci II: S\u0142awomir Pigu\u0142a\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sylwester, nast\u0119puj\u0105cy po nim Nowy Rok i kolejne tygodnie karnawa\u0142u, by\u0142y dla mieszka\u0144c\u00f3w dawnego Lauban wyj\u0105tkowym okresem zabaw, ta\u0144c\u00f3w i swawoli. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, gdy niemiecki Lauban sta\u0142 si\u0119 polskim Lubaniem, w okresie sylwestrowo-karnawa\u0142owym r\u00f3wnie\u017c \u015bwi\u0119towano i ch\u0119tnie si\u0119 bawiono.<\/p>\n Czytaj dalej →<\/span><\/a>","protected":false},"author":6,"featured_media":1677,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,10,68],"tags":[],"class_list":["post-1676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulczycki-janusz","category-kultura","category-pigula-slawomir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1676"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1678,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1676\/revisions\/1678"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}