{"id":1843,"date":"2026-01-23T23:59:20","date_gmt":"2026-01-23T22:59:20","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=1843"},"modified":"2026-01-23T23:59:20","modified_gmt":"2026-01-23T22:59:20","slug":"81-rocznica-wroclawskich-marszow-smierci-czyli-ewakuacji-do-obozu-macierzystego-kl-gross-rosen-wiezniow-z-czterech-wroclawskich-filii-obozu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/01\/23\/81-rocznica-wroclawskich-marszow-smierci-czyli-ewakuacji-do-obozu-macierzystego-kl-gross-rosen-wiezniow-z-czterech-wroclawskich-filii-obozu\/","title":{"rendered":"81. rocznica wroc\u0142awskich \u201emarsz\u00f3w \u015bmierci\u201d,  czyli ewakuacji do obozu macierzystego KL Gross-Rosen wi\u0119\u017ani\u00f3w z czterech wroc\u0142awskich filii obozu."},"content":{"rendered":"<p align=\"JUSTIFY\"><strong><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W pi\u0105tek, 23 stycznia 2026 roku we Wroc\u0142awiu, odby\u0142a si\u0119 okoliczno\u015bciowa uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary tzw. marsz\u00f3w \u015bmierci z czterech wroc\u0142awskich filii obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen do obozu macierzystego (g\u0142\u00f3wnego) ulokowanego niedaleko dzisiejszej wsi o nazwie Rogo\u017anica, gm. Strzegom. Uroczysto\u015b\u0107 mia\u0142a miejsce przy pomniku ofiar KL Gross-Rosen na terenie Dolno\u015bl\u0105skich Zak\u0142ad\u00f3w Produkcyjno-Us\u0142ugowych \u201eDOZAMEL\u201d przy ul. Fabrycznej 10. Wydarzenie zorganizowa\u0142 wroc\u0142awski Oddzia\u0142 IPN.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<div id=\"attachment_1853\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1853\" class=\"size-large wp-image-1853\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1853\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pomnik, przy kt\u00f3rym odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107, znajduje si\u0119 na terenie dawnych zak\u0142ad\u00f3w \u201eFAMO\u201d (Fahrzeug\u2013u. Motorenwerke G.M.B.H. Breslau), gdzie pod koniec wojny funkcjonowa\u0142a jedna z czterech wroc\u0142awskich filii niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen: ob\u00f3z pracy przymusowej Arbeitslager \u2013 AL Breslau I. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Zak\u0142ady FAMO w czasie II wojny \u015bwiatowej prowadzi\u0142y produkcj\u0119 na potrzeby przemys\u0142u zbrojeniowego III Rzeszy, ju\u017c <\/span><span style=\"font-size: medium;\">od 1939 roku w FAMO produkowano wozy bojowe, amfibie, a nawet silniki do okr\u0119t\u00f3w podwodnych. Podczas wojny, w FAMO pracowa\u0142o ponad 4000. os\u00f3b i byli nimi g\u0142\u00f3wnie wi\u0119\u017aniowie obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen. W grudniu 1944 roku, w zwi\u0105zku ze zbli\u017caniem si\u0119 frontu ewakuowano za\u0142og\u0119 niemieck\u0105, a w styczniu 1945 roku ewakuowano wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w pracy przymusowej do obozu macierzystego KL Gross-Rosen. Wcze\u015bniej wyposa\u017cenie zak\u0142ad\u00f3w cz\u0119\u015bciowo usuni\u0119to, cz\u0119\u015bciowo zniszczono. Podczas walk o Wroc\u0142aw, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 od lutego do maja 1945 roku zak\u0142ady FAMO zosta\u0142y mocno zniszczone &#8211; w 80%.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W 1947 roku, na trenie by\u0142ych zak\u0142ad\u00f3w FAMO, rozpocz\u0119to budow\u0119 przedsi\u0119biorstwa pod nazw\u0105 Fabryka Wielkich Maszyn Elektrycznych. W 1948 roku nazw\u0119 Fabryka Wielkich Maszyn Elektrycznych przemianowano na <\/span><span style=\"color: #202122;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dolno\u015bl\u0105skie Zak\u0142ady Wytw\u00f3rcze Maszyn Elektrycznych \u201eDOLMEL\u201d imienia Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, kt\u00f3re<\/span><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> da\u0142y podwaliny pod dzisiejszy \u201eDOZAMEL\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><a name=\"Bookmark\"><\/a><span style=\"font-size: medium;\">Na terenie \u201eDOZAMEL\u201d znajduj\u0105 si\u0119 dwa miejsca upami\u0119tniaj\u0105ce tragiczne czasy wojennej martyrologii wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w pracy przymusowej we Wroc\u0142awiu. Pomnik po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci tysi\u0119cy pomordowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu koncentracyjnego filii KL Gross-Rosen znajduj\u0105cy si\u0119 przy hali A 2 oraz symboliczna \u201ecegie\u0142ka\u201d &#8211; tabliczka, umieszczona na filarze bramy wjazdowej na teren \u201eDOZAMEL\u201d, kt\u00f3ra jest symbolem pami\u0119ci o ofiarach oboz\u00f3w pracy przymusowej funkcjonuj\u0105cych we Wroc\u0142awiu. Cegie\u0142ka jest jedn\u0105 z wielu umieszczonych na \u015bcianach wroc\u0142awskich budynk\u00f3w, w miejscach pracy przymusowej Polak\u00f3w w latach 1940-1945.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-1854\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p-609x700.jpg\" alt=\"\" width=\"609\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p-609x700.jpg 609w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p-243x280.jpg 243w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p-130x150.jpg 130w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Rok-1978.-org.p.jpg 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Miejsce pami\u0119ci narodowej przy budynku A2, z biegiem lat ulega\u0142o przeobra\u017ceniom. Najpierw, w kwietniu 1966 roku, na zewn\u0119trznej \u015bcianie budynku A2, \u00f3wczesnych zak\u0142ad\u00f3w \u201eDOLMEL\u201d umieszczono pierwsz\u0105 du\u017c\u0105 metalow\u0105 tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105 z inskrypcj\u0105: TU \/ MIE\u015aCI\u0141 \/ SI\u0118 \/ W LATACH \/ OKUPACJI \/ OB\u00d3Z \/ KONCENTRACYJNY, \/ FILIA \/ GROSS- \/ ROSEN. Poni\u017cej tego napisu widoczna jest niewielka p\u0142askorze\u017aba przypominaj\u0105ca przypink\u0119-odznak\u0119 z liter\u0105 \u201eP\u201d i drutem kolczastym, a pod ni\u0105 napis: PAMI\u0118CI TYSI\u0118CY POMORDOWANYYCH WI\u0118\u0179NI\u00d3W PO\u015aWI\u0118CAMY TE TABLICE \/ ZA\u0141OGA \/ DOLMELU \/ WROC\u0141AW &#8211; KWIECIE\u0143 1966.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W 1979 roku przebudowano to miejsce pami\u0119ci, poszerzono i z\u0142o\u017cono ziemi\u0119 z wa\u017cnych p\u00f3l bitewnych, dodaj\u0105c po lewej stronie istniej\u0105cej ju\u017c tablicy drug\u0105 du\u017c\u0105 tablic\u0119 o tre\u015bci: W 34 ROCZNIC\u0118 \/ ZAKO\u0143CZENIA \/ II WOJNY \u015aWIATOWEJ \/ &#8211; ZWYCI\u0118STWA \/ NAD FASZYZMEM \/ Z\u0141O\u017bONO ZIIEMI\u0118 \/ Z P\u00d3L BITEWNYCH \/ WESTERPLATTE \/ LENINO \/ MONTE CASSINO \/ WARSZAWY \/ BERLINA \/ WROC\u0141AW 9 V 1979.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ponadto, na szczycie \u015brodkowego segmentu pomnika, oddzielaj\u0105cym obie tablice, widnieje <\/span><span style=\"font-size: medium;\">metalowa p\u0142askorze\u017aba or\u0142a, wyobra\u017cenie powojennego god\u0142a pa\u0144stwowego &#8211; or\u0142a bez korony. <\/span><span style=\"font-size: medium;\">Na tym samym segmencie, poni\u017cej or\u0142a, umieszczona jest w niszy metalowa urna w kolorze z\u0142otym z metalowymi tabliczkami. Na g\u00f3rnej tabliczce przypominaj\u0105cej kszta\u0142t odznaczenia \u201eMedal Grunwaldzki\u201d widniej\u0105 symboliczne miecze grunwaldzkie. Na drugiej, umieszczonej poni\u017cej znajduje si\u0119 napis: 1939-1940. Urna zawiera ziemi\u0119 z p\u00f3l bitewnych, na kt\u00f3rych walczyli pracownicy Dolmelu. W 1981 roku umieszczono na \u015brodkowym segmencie, poni\u017cej urny, krzy\u017c chrze\u015bcija\u0144ski.<\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1852\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1852\" class=\"size-large wp-image-1852\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen2.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1852\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pomnik ma sk\u0142ania\u0107 do refleksji nad tragizmem wojennej martyrologii i jest dowodem pami\u0119ci pracownik\u00f3w Dozamelu i Wroc\u0142awskiego Parku Technologicznego oraz mieszka\u0144c\u00f3w miasta o funkcjonuj\u0105cych w centrum miasta Wroc\u0142aw obozach pracy przymusowej AL Breslau I i AL Breslau II,<\/span><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> kt\u00f3re by\u0142y wroc\u0142awsk\u0105 fili\u0105 niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W wyniku rozpocz\u0119tej 12 stycznia 1945 roku ofensywy 1. Frontu Ukrai\u0144skiego przyst\u0105piono do pospiesznej ewakuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w z oboz\u00f3w pracy przymusowej na rzecz gospodarki III Rzeszy po\u0142o\u017conych w pobli\u017cu frontu. Dotyczy\u0142o to mi\u0119dzy innymi pi\u0119tnastu filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, w tym czterech wroc\u0142awskich: AL Breslau-Lissa, znajdowa\u0142 si\u0119 na terenie dzisiejszego osiedla Le\u015bnica, w pobli\u017cu koszar wojskowych, zajmowanych obecnie przez 10. Brygad\u0119 \u0141\u0105czno\u015bci; AL Breslau I i AL Breslau II, znajduj\u0105cych si\u0119 przy obecnej ul. Fabrycznej; filii podobozu kobiecego (Frauenarbeitslager) FAL Breslau-Hundsfeld, znajdowa\u0142a si\u0119 w dzisiejszej dzielnicy Psie Pole przy ul. Bierutowskiej. <\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1851\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1851\" class=\"size-large wp-image-1851\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen3.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1851\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_1850\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1850\" class=\"size-large wp-image-1850\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen4.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1850\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Niekt\u00f3re kolumny wi\u0119\u017ani\u00f3w kierowano na piechot\u0119 do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen. Kilkudniowe przemarsze kolumn ewakuacyjnych w mro\u017an\u0105 zim\u0119 &#8211; mr\u00f3z si\u0119ga\u0142 nawet minus 20 stopni Celsjusza &#8211; prowadzono przewa\u017cnie za\u015bnie\u017conymi bocznymi drogami. Wi\u0119\u017aniowie zamarzali, umierali z g\u0142odu, a nie maj\u0105cy si\u0142 i\u015b\u0107 dalej byli zabijani przez eskortuj\u0105cych stra\u017cnik\u00f3w. Marsze tych kolumn przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w tzw. \u201e<\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>marsze \u015bmierci<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u201d, jak nazywa je powojenna historiografia.<\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1849\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1849\" class=\"size-large wp-image-1849\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen5.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1849\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_1848\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1848\" class=\"size-large wp-image-1848\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen6.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1848\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Z obj\u0119tego dzia\u0142aniami wojennymi Wroc\u0142awia, w kierunku Gross-Rosen jako pierwsi, bo ju\u017c 23 stycznia 1945 roku, wyruszyli wi\u0119\u017aniowie AL Breslau-Lissa, znajduj\u0105cego si\u0119 w Le\u015bnicy. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w, w licz\u0105cej od 600 \u2013 1000 os\u00f3b kolumnie wi\u0119\u017ani\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci m\u0119\u017cczyzn, przewa\u017caj\u0105c\u0105 grup\u0119 stanowili Polacy, ale byli tak\u017ce Ukrai\u0144cy, Rosjanie, Jugos\u0142owianie, Czesi i Francuzi. Do przej\u015bcia by\u0142o oko\u0142o 70 km \u2013 dok\u0142adna trasa marszu nie jest znana. Wed\u0142ug nielicznych relacji, podobno wszyscy wi\u0119\u017aniowie ten marsz prze\u017cyli, pomimo ci\u0119\u017ckich warunk\u00f3w pogodowych, cho\u0107 trudno w to uwierzy\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 podobne marsze, kt\u00f3re sz\u0142y w tym samym czasie z teren\u00f3w dzisiejszych Mi\u0142oszyc czy Brzegu Dolnego, podczas kt\u00f3rych wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w straci\u0142o \u017cycie.<\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1847\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1847\" class=\"size-large wp-image-1847\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen7.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1847\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wymarsz wi\u0119\u017ani\u00f3w z ulokowanych w centrum miasta filii AL Breslau I i AL Breslau II (teren powojennych zak\u0142ad\u00f3w Dolmelu i Pafawagu), rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pomi\u0119dzy 24 a 26 stycznia 1945 roku i trwa\u0142 ponad tydzie\u0144. Najprawdopodobniej 24 stycznia 1945 roku zosta\u0142a ewakuowana kobieca filia FAL Breslau-Hundsfeld z dzisiejszego Psiego Pola.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kolumny ewakuacyjne docieraj\u0105ce do KL Gross-Rosen lokowano w niewyko\u0144czonych blokach tzw. obozu o\u015bwi\u0119cimskiego. W obozie panowa\u0142 coraz wi\u0119kszy chaos, zaznaczy\u0142y si\u0119 trudno\u015bci aprowizacyjne \u2013 by\u0142 g\u0142\u00f3d, zaprzestano te\u017c pracy w kamienio\u0142omie. Kiedy 4 lutego 1945 roku wojska Armii Czerwonej wznowi\u0142y natarcie z przycz\u00f3\u0142ka odrza\u0144skiego w rejonie Brzegu i O\u0142awy, zarysowa\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednie zagro\u017cenie obozu macierzystego KL Gross-Rosen.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">8 lutego 1945 roku ruszy\u0142a w\u0142a\u015bciwa operacja dolno\u015bl\u0105ska wojsk 1. Frontu Ukrai\u0144skiego z przycz\u00f3\u0142ka w rejonie \u015acinawy. W\u00f3wczas pospiesznie zestawiono w obozie KL Gross-Rosen kolumny ewakuacyjne, kt\u00f3re upychano na miejscowej stacji do otwartych wagon\u00f3w \u2013 w\u0119glarek i kierowano do oboz\u00f3w w g\u0142\u0105b Rzeszy. Kilkudniowego transportu w drastycznych warunkach, praktycznie bez jedzenia i odpowiedniego ubrania w srog\u0105 zim\u0119, nie wytrzyma\u0142o bardzo du\u017co os\u00f3b. Ewakuacja by\u0142a najtragiczniejszym okresem w dzia\u0142alno\u015bci obozu, zgin\u0119\u0142o wiele tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Natomiast komendantura KL Gross-Rosen znalaz\u0142a now\u0105 siedzib\u0119 w AL Reichenau w Rychnowie \u2013 ko\u0142o Jablonca w Czechach, sk\u0105d do ko\u0144ca wojny administrowa\u0142a czynnymi jeszcze podobozami. W obozie pozosta\u0142 jeszcze oddzia\u0142 SS-man\u00f3w, z grup\u0105 kilkudziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w funkcyjnych, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o palenie akt oraz zacieranie \u015blad\u00f3w pope\u0142nionych zbrodni. <\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1846\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1846\" class=\"size-large wp-image-1846\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen8.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1846\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Na teren opuszczonego obozu w Rogo\u017anicy (KL Gross-Rosen) 13 lutego 1945 roku wkroczyli \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Og\u00f3\u0142em przez KL Gross-Rosen ob\u00f3z macierzysty i jego filie przesz\u0142o oko\u0142o 120 000 wi\u0119\u017ani\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c wi\u0119\u017aniowie nierejestrowani, przywo\u017ceni do obozu na egzekucje i ewakuowani z innych oboz\u00f3w. Do najliczniejszej grup narodowo\u015bciowych w obozie nale\u017celi obywatele polscy (w tym narodowo\u015bci \u017cydowskiej), spory odsetek stanowili tak\u017ce w\u0119gierscy \u017bydzi, obywatele Zwi\u0105zku Radzieckiego, Belgowie i Francuzi, Czesi, Austriacy i Niemcy, mniej liczn\u0105 grup\u0119 stanowili m.in. Grecy, Litwini, Luksemburczycy, Norwegowie, S\u0142owe\u0144cy, a nawet Chi\u0144czycy i Hiszpanie. <\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dla oko\u0142o 40\u00a0000 z nich KL Gross-Rosen stanowi\u0142 kres ich drogi \u017cyciowej. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W ramach dzia\u0142alno\u015bci G\u0142\u00f3wnej Komisji Bada\u0144 Zbrodni Hitlerowskich w Polsce doprowadzono do ekstradycji kilku cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi KL Gross-Rosen i postawienia ich przed polskimi s\u0105dami. Jednak podczas tych proces\u00f3w zabrak\u0142o g\u0142\u0119bszej wiedzy o obozie, co nie pozwoli\u0142o na pe\u0142n\u0105 ocen\u0119 wydarze\u0144 i zachowa\u0144 oskar\u017conych. Na przeszkodzie stawa\u0142 brak dokumentacji obozowej zniszczonej w przeddzie\u0144 kapitulacji Trzeciej Rzeszy.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W pi\u0105tkowej uroczysto\u015bci konferansjerk\u0119 prowadzi\u0142a Kamilla Jasi\u0144ska, zast\u0119pca dyrektora Oddzia\u0142u IPN we Wroc\u0142awiu. Podkre\u015blenie patriotycznego charakteru oraz nadania w\u0142a\u015bciwej oprawy uroczysto\u015bci zapewnili \u017co\u0142nierze 2. Wojskowego Szpitala Polowego z Wroc\u0142awia oraz instrumentali\u015bci Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk L\u0105dowych we Wroc\u0142awiu: tr\u0119bacz i werblista. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Uroczysto\u015b\u0107 u\u015bwietni\u0142y sztandary: wsp\u00f3lny Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Kultury Kresowej i wroc\u0142awskiego \u015brodowiska \u017co\u0142nierzy 27. Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty we Wroc\u0142awiu; G\u0142\u00f3wnej Wojskowej Szko\u0142y \u015aredniej \u201dHusarz\u201d we Wroc\u0142awiu; Stowarzyszenia Polak\u00f3w Poszkodowanych przez III Rzesz\u0119 &#8211; Oddzia\u0142 Wojew\u00f3dzki Wroc\u0142aw i proporzec Klubu Ludzi ze Znakiem \u201eP\u201d \u2013 prezentowane przez m\u0142odzie\u017c szko\u0142y \u201eHusarz\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W uroczysto\u015bci uczestniczyli m.in. przedstawiciele w\u0142adz rz\u0105dowych i samorz\u0105dowych wojew\u00f3dztwa dolno\u015bl\u0105skiego oraz miasta Wroc\u0142aw, \u017co\u0142nierze WP reprezentuj\u0105cy kilka jednostek garnizonu Wroc\u0142aw i przedstawiciele innych s\u0142u\u017cb mundurowych, przedstawiciele Muzeum z Gross-Rosen oraz delegacje r\u00f3\u017cnych instytucji, stowarzysze\u0144 i zwi\u0105zk\u00f3w kombatanckich. Nie zabrak\u0142o tak\u017ce m\u0142odzie\u017cy z Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego nr XVII im. Agnieszki Osieckiej we Wroc\u0142awiu oraz Husarz. G\u0142\u00f3wna Wojskowa Szko\u0142a \u015arednia we Wroc\u0142awiu.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><a name=\"Bookmark1\"><\/a> <span style=\"font-size: medium;\">Po od\u015bpiewaniu hymnu pa\u0144stwowego, <\/span><span style=\"font-size: medium;\">Kamilla Jasi\u0144ska serdecznie przywita\u0142a wszystkich Go\u015bci, a w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny jedynego przyby\u0142ego na uroczysto\u015b\u0107 \u015bwiadka historii, Pani\u0105 Leokadi\u0119 Wieczorek, przedstawiciela Stowarzyszenia Polak\u00f3w Represjonowanych przez III Rzesz\u0119 \u2013 cz\u0142onk\u00f3w Klubu Ludzi ze Znakiem \u201eP\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">P\u00f3\u017aniej, ju\u017c w trakcie uroczysto\u015bci m<\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u00f3wi\u0142a o historii robotnik\u00f3w przymusowych pracuj\u0105cych we Wroc\u0142awiu, wi\u0119\u017aniach obozu AL Breslau i ich ewakuacji w styczniu 1945 roku oraz przedstawi\u0142a <\/span><span style=\"font-size: medium;\">genez\u0119 powstania miejsca pami\u0119ci narodowej na obecnym terenie sp\u00f3\u0142ki \u201eDOZAMEL\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Jako pierwszy g\u0142os zabra\u0142: Piotr Sebastian Kozdrowicki, I wicewojewoda dolno\u015bl\u0105ski, kt\u00f3ry zamiast przem\u00f3wienia zacytowa\u0142 fragment ze wspomnie\u0144 Mariana Rajskiego, wi\u0119\u017ania pracy AL Dyhernfurtch II mieszcz\u0105cego si\u0119 w Brzegu Dolnym, by\u0142 to podob\u00f3z kt\u00f3ry podlega\u0142 KL Gross-Rosen. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nast\u0119pnie przemawiali Kamil Dworaczek, dyrektor Oddzia\u0142u IPN we Wroc\u0142awiu i Wojciech Bogusz, prezes zarz\u0105du sp\u00f3\u0142ki \u201eDOZAMEL\u201d. <\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-size: medium;\">Po wyst\u0105pieniach zosta\u0142a odm\u00f3wiona modlitwa ekumeniczna za wszystkich, kt\u00f3rzy stracili \u017cycie w niemieckich obozach koncentracyjnych i obozach pracy przymusowej podczas II wojny \u015bwiatowej. Modlitw\u0119 prowadzili: ksi\u0105dz ppor. Przemys\u0142aw Ciosa, rzymskokatolicki kapelan z parafii wojskowo-cywilnej pw. \u015bw. El\u017cbiety &#8211; Ko\u015bci\u00f3\u0142 Garnizonowy we Wroc\u0142awiu oraz ksi\u0105dz mitrat Grzegorz Cybulski, prawos\u0142awny kapelan Wojew\u00f3dzkiej Komendy Policji. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1845\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1845\" class=\"size-large wp-image-1845\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen9.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1845\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #000000; font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Po modlitwie przyst\u0105piono do sk\u0142adania wie\u0144c\u00f3w, kwiat\u00f3w i zniczy pami\u0119ci przed pomnikiem. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #000000; font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Uroczysto\u015b\u0107 zako\u0144czy\u0142a wsp\u00f3lna fotografia uczestnik\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w wydarzeniu.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><strong><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Tekst i zdj\u0119cia Andrzej Powidzki<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: tahoma, arial, helvetica, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wroc\u0142aw, 23 stycze\u0144 2026 r.<\/span><\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_1855\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1855\" class=\"size-large wp-image-1855\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20-700x499.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"499\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20-700x499.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20-280x199.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20-150x107.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20-768x547.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen20.jpg 1011w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1855\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_1844\" style=\"width: 710px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1844\" class=\"size-large wp-image-1844\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10-700x467.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"467\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10-700x467.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10-280x187.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10-150x100.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10-768x512.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/GrossRosen10.jpg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1844\" class=\"wp-caption-text\">WROC\u0141AW &#8211; DOZAMEL<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Le\u015bna. 80 rocznica marszu \u015bmierci Hartmannsdorf-Buchenwald\" width=\"1280\" height=\"720\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/RB-fiAcw_Bc?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W pi\u0105tek, 23 stycznia 2026 roku we Wroc\u0142awiu, odby\u0142a si\u0119 okoliczno\u015bciowa uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary tzw. marsz\u00f3w \u015bmierci z czterech wroc\u0142awskich filii obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen do obozu macierzystego (g\u0142\u00f3wnego) ulokowanego <span class=\"excerpt-dots\">&hellip;<\/span> <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/01\/23\/81-rocznica-wroclawskich-marszow-smierci-czyli-ewakuacji-do-obozu-macierzystego-kl-gross-rosen-wiezniow-z-czterech-wroclawskich-filii-obozu\/\"><span class=\"more-msg\">Czytaj dalej &rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1844,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1843","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1843"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1856,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1843\/revisions\/1856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}