{"id":1965,"date":"2026-02-11T21:30:57","date_gmt":"2026-02-11T20:30:57","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=1965"},"modified":"2026-02-11T21:30:57","modified_gmt":"2026-02-11T20:30:57","slug":"wroclaw-pamieta-86-rocznica-pierwszej-masowej-deportacji-obywateli-polskich-w-glab-zwiazku-radzieckiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/02\/11\/wroclaw-pamieta-86-rocznica-pierwszej-masowej-deportacji-obywateli-polskich-w-glab-zwiazku-radzieckiego\/","title":{"rendered":"Wroc\u0142aw – PAMI\u0118TA! 86. rocznica pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego"},"content":{"rendered":"

We Wroc\u0142awiu podczas uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cej 86. rocznic\u0119 pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego, oddano ho\u0142d ofiarom czterech masowych deportacji i eksterminacji z lat 1940-1941.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Opr\u00f3cz aresztowa\u0144, istotnym \u015brodkiem represji w\u0142adz radzieckich na terenie okupowanej Polski, sta\u0142y si\u0119 przymusowe wysiedlenia (deportacje) \u201ewrog\u00f3w ustroju radzieckiego\u201d oraz ludu \u201epracuj\u0105cych miast i wsi\u201d, wobec kt\u00f3rych przyj\u0119to zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej, bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107. Deportacje z lat 1940-1941 mia\u0142y doprowadzi\u0107 do zniszczenia \u015blad\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci na zaj\u0119tych obszarach przez Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) i zrusyfikowania obywateli polskich. Wyw\u00f3zki obj\u0119\u0142y przede wszystkim polsk\u0105 elit\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa najbardziej \u015bwiadom\u0105 swej narodowo\u015bci i przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej. Deportowanych traktowano jako \u201eelement kontrrewolucyjny\u201d, destabilizuj\u0105cy radziecki \u0142ad na zaj\u0119tych terenach. Usuni\u0119cie intelektualnej i kulturalnej elity by\u0142o wi\u0119c podstawowym warunkiem pe\u0142nej aneksji ziem po\u0142udniowo-wschodnich II RP \u2013 Kres\u00f3w Wschodnich.<\/span><\/span><\/p>\n

Pierwsz\u0105 akcj\u0119 deportacji, przygotowan\u0105 logistycznie przez okupacyjn\u0105 w\u0142adz\u0119 radzieck\u0105, rozpocz\u0119to z du\u017cego zaskoczenia w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku. Deportacj\u0119 przeprowadza\u0142y tzw. tr\u00f3jki operacyjne NKWD (Ludowy Komisariat Spraw Wewn\u0119trznych ZSRR). Ka\u017cda z tr\u00f3jek mia\u0142a przydzielone po dwie, trzy rodziny przeznaczone do wywiezienia. Deportowanym kazano si\u0119 pakowa\u0107 w ogromnym po\u015bpiechu, a oszo\u0142omieni i przera\u017ceni ludzie cz\u0119sto nie my\u015bleli logicznie. Wielu z nich nie zdo\u0142a\u0142o niczego zabra\u0107. Zes\u0142a\u0144c\u00f3w czeka\u0142a podr\u00f3\u017c trwaj\u0105ca kilka tygodni.<\/span><\/span><\/p>\n

Wywieziono w\u00f3wczas \u0142\u0105cznie z Kres\u00f3w okupowanych przez ZSRR, w 100. transportach kolejowych, 26 790 rodzin licz\u0105cych 139\u00a0794 os\u00f3b, by to transport w towarowych – bydl\u0119cych wagonach, gdzie by\u0142y prycze, \u017celazne piecyki, a zamiast toalet \u2013 dziury w pod\u0142odze, do tego dochodzi\u0142 potworny \u015bcisk. Brakowa\u0142o wody, ciep\u0142ych posi\u0142k\u00f3w, opieki lekarskiej. Groz\u0119 sytuacji pot\u0119gowa\u0142 mr\u00f3z, dochodz\u0105cy w lutym 1940 roku do minus 40 stopni Celsjusza, na terenie Rosji. Te ur\u0105gaj\u0105ce ludzkiej godno\u015bci warunki, cz\u0119sto dla wielu z nich, bez wzgl\u0119du na wiek, stanowi\u0142y kres ich drogi \u017cyciowej. Podr\u00f3\u017c by\u0142a jednak zaledwie pierwszym aktem dramatu zes\u0142a\u0144c\u00f3w. Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 po dotarciu w g\u0142\u0105b ZSRR musieli si\u0119 mierzy\u0107 z ci\u0119\u017cka prac\u0105, g\u0142odem, chorobami i \u015bmierci\u0105. Tysi\u0105ce os\u00f3b nie wr\u00f3ci\u0142o nigdy do kraju \u2013 Polski.<\/span><\/span><\/p>\n

Druga deportacja zosta\u0142a przeprowadzona w nocy z 12 na 13 kwietnia 1940 roku. Deportacji podlegali: \u017cony, dzieci, rodzice, bracia i siostry, o ile mieszka\u0142y razem z rodzin\u0105 aresztowanego wcze\u015bniej przez NKWD lub je\u0144ca wojennego znajduj\u0105cego si\u0119 w obozach jenieckich w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W\u0142\u0105czeni te\u017c zostali zewidencjonowani cz\u0142onkowie rodzin oficer\u00f3w, policjant\u00f3w, stra\u017cnik\u00f3w wi\u0119ziennych i inni, kt\u00f3rych \u201eg\u0142owy rodzin\u201d w r\u00f3\u017cnym czasie uciek\u0142y za granic\u0119 i ukrywali si\u0119 lub te\u017c by\u0142y poszukiwane. W kwietniu w 51. transportach deportacyjnych do Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej zosta\u0142o przesiedlonych ok. 60-61 tysi\u0119cy os\u00f3b. <\/span><\/span><\/p>\n

W nocy z 28 na 29 czerwca 1940 roku dosz\u0142o do kolejnej, trzeciej fali deportacji. Wed\u0142ug danych NKWD deportowano 31 924 rodzin obejmuj\u0105cych 80\u00a0653 os\u00f3b. Deportowano g\u0142\u00f3wnie tzw. bie\u017ce\u0144c\u00f3w, czyli uciekinier\u00f3w spod okupacji niemieckiej, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych ponad dwie trzecie stanowili \u017bydzi. Ta wyw\u00f3zka nieco r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od poprzednich, deportowanych przez kilka dni zwo\u017cono w miejsce formowania transport\u00f3w i zapewniano ich, ze wr\u00f3c\u0105 na ziemie okupowane przez III Rzesz\u0119. Trafili oni na Syberi\u0119. Zes\u0142ana grupa wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 os\u00f3b pochodzenia inteligenckiego i miejskiego, kt\u00f3rzy byli zupe\u0142nie nieprzygotowani do ci\u0119\u017ckiej pracy przy wyr\u0105bie lasu. <\/span><\/span><\/p>\n

Po czerwcowej fali wysiedle\u0144 \u201ebie\u017ce\u0144c\u00f3w\u201d nadszed\u0142 jedenastomiesi\u0119czny okres wytchnienia. Do kolejnej masowej deportacji dosz\u0142o p\u00f3\u017an\u0105 wiosna 1941 roku. W nocy z 21 na 22 maja 1941 roku zacz\u0119\u0142a si\u0119 czwarta deportacja Polak\u00f3w z Kres\u00f3w i trwa\u0142a do 22 czerwca 1941 roku, do wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej. Akcja wysiedle\u0144cza obj\u0119\u0142a g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142ostocczyzny, Wile\u0144szczyzny i Grodzie\u0144szczyzny oraz zachodnich obwod\u00f3w Ukrainy i Bia\u0142orusi. Ponadto deportowano tak\u017ce obywateli Republik Nadba\u0142tyckich i Mo\u0142dawii. Zes\u0142a\u0144cy trafili do Kraju Krasnojarskiego, A\u0142tajskiego, obwodu nowosybirskiego i Kazachstanu. Liczba os\u00f3b tej deportacji jest trudna do oszacowania. Badacze podaj\u0105, \u017ce samych obywateli pa\u0144stwa polskiego mog\u0142o by\u0107 od 31 \u2013 52 tysi\u0119cy. <\/span><\/span><\/p>\n

Z danych NKWD wynika, \u017ce w ci\u0105gu 21 miesi\u0119cy w latach 1940-1941 w\u0142adze radzieckie wywioz\u0142y do Kazachstanu, na Syberi\u0119, Ural oraz Daleki Wsch\u00f3d i P\u00f3\u0142noc Rosji, co najmniej 315 tysi\u0119cy obywateli polskich, w tym osoby zamieszka\u0142e w Litwie i \u0141otwie. Wywiezieni ze wschodnich ziem II Rzeczypospolitej zes\u0142a\u0144cy zostali rozrzuceni na bezkresnych obszarach ZSRR. Zmuszani do pracy ponad si\u0142y, praktycznie \u017ale zorganizowanej i \u017ale p\u0142atnej, cierpi\u0105cy g\u0142\u00f3d i ch\u0142\u00f3d, \u017cyj\u0105cy w ur\u0105gaj\u0105cych warunkach mieszkaniowych i sanitarnych, pr\u00f3bowali z najwi\u0119kszym trudem przetrwa\u0107 i prze\u017cy\u0107. <\/span><\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Wroc\u0142awska okoliczno\u015bciowa uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary radzieckich represji oraz bohaterstwo obywateli II Rzeczypospolitej Polskiej przymusowo deportowanych na tzw. \u201enieludzk\u0105 ziemi\u0119\u201d odby\u0142a si\u0119 we wtorek, 10 lutego 2026 roku, przed pomnikiem \u201eZes\u0142a\u0144com Sybiru\u201d na Skwerze Sybirak\u00f3w przy Placu Strzeleckim. <\/span><\/span><\/p>\n

Ten okaza\u0142y pomnik, ufundowany wielkim wysi\u0142kiem Sybirak\u00f3w z Kraju i Zagranicy oraz przez licznych sponsor\u00f3w, zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty w 60. Rocznic\u0119 masowej deportacji Polak\u00f3w na Sybir. Pomnik upami\u0119tnia wszystkich Sybirak\u00f3w – tych zmar\u0142ych na \u201enieludzkiej ziemi\u201d i tych ju\u017c w Ojczy\u017anie. Jest symbolem pami\u0119ci o zes\u0142a\u0144cach na Sybir i stanowi dzi\u0119kczynienie za ocalenie oraz powr\u00f3t do Ojczyzny. <\/span><\/span><\/p>\n

Monument o wysoko\u015bci 12 metr\u00f3w przedstawia Krzy\u017c \u0141aci\u0144ski \u2013 krzy\u017c przebijaj\u0105cy mur, wyznaczaj\u0105c drog\u0119 do przezwyci\u0119\u017cenia trudno\u015bci, do nadziei, do \u015bwiat\u0142o\u015bci. Po przek\u0105tnej skweru z pomnikiem, umieszczone s\u0105 dwie bry\u0142y prostopad\u0142o\u015bcianu z czarnego granitu, z czterema \u015bcianami bocznymi w kszta\u0142cie przystaj\u0105cych prostok\u0105t\u00f3w. Na granitowych \u015bcianach bocznych widnieje inskrypcja w czterech j\u0119zykach: polskim, rosyjskim, angielskim i niemieckim o tre\u015bci: POMNIK TEN WZNIE\u015aLI SYBIRACY I RODACY \/ PAMI\u0118CI WSZYSTKICH ZES\u0141A\u0143C\u00d3W I OFIAR \/ KU PRZESTRODZE PRZYSZ\u0141YCH POKOLE\u0143 \/ WDZI\u0118CZNI BOGU ZA OCALENIE I POWR\u00d3T \/ Z NIELUDZKIEJ ZIEMI \u2013 SOWIECKIEGO PIEK\u0141A, poni\u017cej jest napis: WROC\u0141AW WRZESIE\u0143 2000 r.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Konferansjerk\u0119 uroczysto\u015bci prowadzi\u0142a Kamilla Jasi\u0144ska, wicedyrektor Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej we Wroc\u0142awiu serdecznie przywita\u0142a wszystkich zgromadzonych na skwerze przed pomnikiem, a szczeg\u00f3lnie Sybirak\u00f3w i ich rodziny, Cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Pami\u0119ci Zes\u0142a\u0144c\u00f3w Sybiru oraz przedstawia\u0142a wsp\u00f3\u0142organizator\u00f3w wydarzenia: Zwi\u0105zek Sybirak\u00f3w we Wroc\u0142aw, Centrum Historii Zajezdnia i Oddzia\u0142 IPN we Wroc\u0142awiu. W trakcie uroczysto\u015bci przypomnia\u0142a genez\u0119 powstania tego okaza\u0142ego monumentu \u2013 znaku pami\u0119ci.<\/span><\/span><\/p>\n

W uroczysto\u015bci opr\u00f3cz przyby\u0142ego nie tylko pokolenia okre\u015blanego dzi\u015b mianem Zes\u0142a\u0144c\u00f3w Sybiru udzia\u0142 wzi\u0119li: przedstawiciele najwa\u017cniejszych organizacji kombatanckich; przedstawiciele w\u0142adz rz\u0105dowych i samorz\u0105dowych z wojew\u00f3dztwa dolno\u015bl\u0105skiego i miasta Wroc\u0142aw; przedstawiciele duchowie\u0144stwa i s\u0142u\u017cb mundurowych oraz stowarzysze\u0144 i zwi\u0105zk\u00f3w; harcerze i uczniowie szk\u00f3\u0142, a tak\u017ce nieliczni mieszka\u0144cy Wroc\u0142awia.<\/span><\/span><\/p>\n

Po od\u015bpiewaniu hymnu pa\u0144stwowego, jako pierwszy g\u0142os zabra\u0142 p\u0142k w st. spocz. dr Ryszard Janosz, prezes Zarz\u0105du Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w Oddzia\u0142u Wroc\u0142aw, kt\u00f3ry przybli\u017cy\u0142 wydarzenia zwi\u0105zane z deportacj\u0105 Polak\u00f3w na Sybir i opowiedzia\u0142 o tragedii najm\u0142odszych Zes\u0142a\u0144cach \u2013 nazywanych \u201eDzie\u0107mi Sybiru\u201d. Podkre\u015bli\u0142 heroizm i po\u015bwi\u0119cenie Matek Sybiraczek, kt\u00f3re na zes\u0142aniu w nieludzkich warunkach, broni\u0142y \u017cycia w\u0142asnych dzieci, zachowuj\u0105c przy tym godno\u015b\u0107 Polki. Na zako\u0144czenie poinformowa\u0142, \u017ce \u201eDzieci Sybiru\u201d z wroc\u0142awskiego Oddzia\u0142u Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w postanowi\u0142y utrwali\u0107 pami\u0119\u0107 o heroizmie i po\u015bwi\u0119ceniu Matek Sybiraczek i w podzi\u0119kowaniu ufundowa\u0142y tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105, kt\u00f3ra b\u0119dzie umieszczona w ko\u015bciele pw. Odkupiciela \u015awiata, przy ul. Macedo\u0144skiej we Wroc\u0142awiu. Na tablicy jest inskrypcja: \u201eWieczna chwa\u0142a i pami\u0119\u0107 Matkom Sybiraczkom, kt\u00f3rych wiara w Boga, mi\u0142o\u015b\u0107 bezgraniczne po\u015bwi\u0119cenie ocali\u0142o nam \u017cycie i przywr\u00f3ci\u0142o Polsce\u201d. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce tablica umieszczona w ko\u015bciele na pewno przetrwa i b\u0119dzie przez setki lat przypomina\u0142a o wspania\u0142ych Matkach Sybiraczkach. Zaprosi\u0142 na uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia tablicy, kt\u00f3ra odb\u0119dzie si\u0119 23 lutego o godzinie 11.00.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

G\u0142os zabrali: J\u00f3zef J\u00f3zak, artysta grafik-poeta, kt\u00f3ry odczyta\u0142 wiersz po\u015bwi\u0119cony matkom; Andrzej Jerie, dyrektor O\u015brodka \u201dPami\u0119\u0107 i Przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d z Centrum Historii Zajezdnia, kt\u00f3ry podkre\u015bli\u0142 rol\u0119 instytucji kultury w dokumentowaniu i popularyzowaniu los\u00f3w zes\u0142a\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 przekazywania tej wiedzy kolejnym pokoleniom w oparciu o osobiste relacje i \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne; Jerzy Rudnicki, p.o. naczelnik OBUWiM IPN we Wroc\u0142awiu odczyta\u0142 list od dr. hab. Kamila Dworaczka, dyrektora Oddzia\u0142u IPN we Wroc\u0142awiu skierowany do uczestnik\u00f3w uroczysto\u015bci.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Po wyst\u0105pieniach zosta\u0142a odm\u00f3wiona modlitwa ekumeniczna po\u015bwi\u0119cona szczeg\u00f3lnie tym Zes\u0142a\u0144com Sybiru, kt\u00f3rych ju\u017c w\u015br\u00f3d obecnych nie ma oraz tym, kt\u00f3rzy pozostali tam na \u201enieludzkiej ziemi\u201d. Modlitw\u0119 prowadzili: ksi\u0105dz Jerzy \u017bytowiecki, proboszcz parafii rzymskokatolickiej pw. \u015bw. Bonifacego we Wroc\u0142awiu oraz ksi\u0105dz Piotr Uci\u0144ski, wikariusz parafii Ewangelicko-Augsburskiej Opatrzno\u015bci Bo\u017cej we Wroc\u0142awiu.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Po modlitwie przyst\u0105piono do sk\u0142adania wie\u0144c\u00f3w, kwiat\u00f3w przed pomnikiem i zniczy pami\u0119ci na o\u0142tarzu polowym. Uroczysto\u015b\u0107 zako\u0144czy\u0142o wsp\u00f3lne od\u015bpiewanie \u201eHymnu Sybirak\u00f3w\u201d i wsp\u00f3lna fotografia uczestnik\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w wydarzeniu.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 u\u015bwietni\u0142y sztandary: Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w Oddzia\u0142 Wroc\u0142aw; Szko\u0142y Podstawowej nr 71 im. Zes\u0142a\u0144c\u00f3w we Wroc\u0142awiu; wsp\u00f3lny Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Kultury Kresowej i wroc\u0142awskiego \u015brodowiska \u017co\u0142nierzy 27. Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty we Wroc\u0142awiu; Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej. Wart\u0119 honorow\u0105 przy pomniku wystawi\u0142a Chor\u0105giew Dolno\u015bl\u0105ska ZHP.<\/span><\/span><\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia Andrzej Powidzki<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Wroc\u0142aw, 10 lutego 2026 r.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We Wroc\u0142awiu podczas uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cej 86. rocznic\u0119 pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego, oddano ho\u0142d ofiarom czterech masowych deportacji i eksterminacji z lat 1940-1941. Opr\u00f3cz aresztowa\u0144, istotnym …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1967,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1965","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1965","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1965"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1965\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1977,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1965\/revisions\/1977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1967"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}