{"id":2269,"date":"2026-03-23T13:55:08","date_gmt":"2026-03-23T12:55:08","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=2269"},"modified":"2026-03-23T13:55:08","modified_gmt":"2026-03-23T12:55:08","slug":"przeorysza-magdalena-appeler-1554-1558","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/03\/23\/przeorysza-magdalena-appeler-1554-1558\/","title":{"rendered":"Przeorysza Magdalena Appeler (1554-1558)"},"content":{"rendered":"

Pokuta wynagradzaj\u0105ca za\u00a0grzechy \u015bwiata, a\u00a0szczeg\u00f3lnie za\u00a0grzechy niewiast moralnie zaniedbanych jest od pocz\u0105tku charyzmatem magdalenek od\u00a0pokuty. Pierwszy klasztor magdalenek na ziemiach polskich, do kt\u00f3rego w 1217 roku przyby\u0142o pi\u0119\u0107 pokutnic z Marsylii, ze wsp\u00f3lnoty za\u0142o\u017conej przez ojc\u00f3w Jana Tisseranda i Bernarda, zosta\u0142 ufundowany w Nowogrod\u017acu nad Kwis\u0105 przez \u015bw. Jadwig\u0119 \u015al\u0105sk\u0105 i ma\u0142\u017conka Henryka Brodatego. Aby podnie\u015b\u0107 rang\u0119 klasztoru, ksi\u0105\u017c\u0119 Henryk w 1233 roku zapisa\u0142 konwentowi dobra ziemskie oraz nada\u0142 Nowogrod\u017acowi prawa miejskie. Ju\u017c w 1320 roku, dzi\u0119ki staraniom Henryka, ksi\u0119cia jaworskiego i zi\u0119bickiego, powsta\u0142 konwent w Lubaniu, kt\u00f3ry w nied\u0142ugim czasie sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105 si\u00f3str magdalenek.<\/b><\/span><\/p>\n

Sk\u0142ada\u0142y tu \u015bluby ub\u00f3stwa, czysto\u015bci i bezwzgl\u0119dnego pos\u0142usze\u0144stwa. Z biegiem lat zacz\u0119to przyjmowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c panny niewinne i szlachetnie urodzone. Mia\u0142y one, przez ofiarowanie si\u0119 ca\u0142kowicie Bogu w postach i modlitwie, odpokutowa\u0107 grzechy upad\u0142ych niewiast. Siostry zakonne zajmowa\u0142y si\u0119 ponadto opiek\u0105 nad chorymi, biednymi i osobami starszymi. Zakonnice nosi\u0142y bia\u0142\u0105, we\u0142nian\u0105 szat\u0119 i tego\u017c koloru szkaplerz. Na wierzch przywdziewa\u0142y bia\u0142y p\u0142aszcz. Nakrycie g\u0142owy stanowi\u0142 czarnego koloru kornet. Przeorysze klasztoru nosi\u0142y na kornecie, dla odr\u00f3\u017cnienia od panien zakonnych, haftowany z\u0142otem i srebrem krzy\u017c.<\/span><\/p>\n

Aby m\u00f3c przej\u015b\u0107 do czas\u00f3w kiedy klasztorem Magdalenek w Lubaniu kierowa\u0142a przeorysza Magdalena Appeler musimy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do po\u0142owy szesnastego wieku. Najazd husyt\u00f3w w 1427 roku spowodowa\u0142 wielki po\u017car, w kt\u00f3rym dotkliwie ucierpia\u0142 klasztor. Kiedy panny, kt\u00f3re uciek\u0142y do Zgorzelca, powr\u00f3ci\u0142y – ruszy\u0142a odbudowa zniszcze\u0144. Rozw\u00f3j trwa\u0142 do czasu kiedy klasztorem zarz\u0105dza\u0142a Agnes Sch\u00e4tz. W\u00f3wczas 13 maja 1488 roku dosz\u0142o do nast\u0119pnego po\u017caru, a jedena\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej kolejny ogie\u0144, tym razem zapr\u00f3szony w klasztorze, by\u0142 takt dotkliwy, \u017ce doprowadzenie zabudowa\u0144 do porz\u0105dku kosztowa\u0142o 1000 \u00f3wczesnych marek plus wikt dla budowniczego.<\/span><\/p>\n

Ogromne szkody w klasztorze wyrz\u0105dzi\u0142 czwarty po\u017car, kt\u00f3ry wybuch\u0142 12 kwietnia 1554 roku. \u00d3wczesna przeorysza Magdalena Appeler, aby zapewni\u0107 odbudow\u0119, wys\u0142a\u0142a szereg list\u00f3w o pomoc. Anna von Baudissin przes\u0142a\u0142a odpowied\u017a ze s\u0142owami wsp\u00f3\u0142czucia i przekaza\u0142a do dyspozycji budulec, kt\u00f3ry przywi\u00f3z\u0142 mieszczanin nazwiskiem F\u00f6rster. Anna von Kottwitz z zak\u0142adu klarysek w G\u0142ogowie, opr\u00f3cz listu ze wsp\u00f3\u0142czuciem, przekaza\u0142a 2 w\u0119gierskie z\u0142ote guldeny, 2 obrusy, 4 r\u0119czniki i 4 welony. Biskup mi\u015bnie\u0144ski Miko\u0142aj II w li\u015bcie datowanym na 4 lipca poinformowa\u0142 o pro\u015bbie o wsparcie do innych biskup\u00f3w, do kt\u00f3rego do\u0142\u0105czy\u0142 20 talar\u00f3w. Przeorysza pos\u0142ucha\u0142a rady i klasztorny s\u0119dzia Caspar R\u00f6mer ruszy\u0142 na \u015al\u0105sk, Morawy i Austri\u0119 z otwartym listem. Skutek by\u0142 bardzo wymierny: Anna Kurzpach von Teussenbreck und Militsch, z klasztoru \u015aw. Klary we Wroc\u0142awiu, przekaza\u0142a 10 talar\u00f3w, opat Franciszek z \u017bagania 2 z\u0142ote guldeny, opat Mateusz z zak\u0142adu cysters\u00f3w 2 talary. Wspomniane jest r\u00f3wnie\u017c wsparcie z klasztor\u00f3w z Lubomierza i Nowogrod\u017aca. Zapiski podaj\u0105 o niewielkiej pomocy miasta Lubania, zapewne z powodu zarazy z 1553 roku, w wyniku kt\u00f3rej zmar\u0142o 2000 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Lista odpustowa zapisana od roku 1517 wylicza pod pozycjami 32,33,34 trzy panny, rodzone siostry, Magdalen\u0119, Katarzyn\u0119 i Otyli\u0119. By\u0142y one c\u00f3rkami zgorzeleckiego aptekarza Hieronima Eppeler (Appeler), cz\u0142onka rady miejskiej. Dw\u00f3jka z si\u00f3str, a mianowicie Magdalena i Katarzyna – wspomniane s\u0105 jako przeorysze. W archiwum w Budziszynie znajduje si\u0119 spis zakonnic prowadzony od 1488 roku, w kt\u00f3rym zapisano r\u0119k\u0105 Sabiny Seyffert notatk\u0119 o dw\u00f3ch siostrach, z kt\u00f3rych Katarzyna zarz\u0105dza\u0142a zakonem jedena\u015bcie tygodni, a Magdalena cztery kolejne lata. Kr\u00f3tki czas rz\u0105d\u00f3w tej pierwszej nie wynika z podesz\u0142ego wieku lecz spowodowany zosta\u0142 zachorowaniem na szalej\u0105c\u0105 w\u00f3wczas zaraz\u0119, po kt\u00f3rej nie dosz\u0142a ju\u017c do siebie i zrzek\u0142a si\u0119 funkcji na rzecz starszej siostry Magdaleny. \u015amier\u0107 Katarzyny nast\u0105pi\u0142a w kwietniu 1567 roku.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku swych rz\u0105d\u00f3w Magdalena, potwierdzona czternasta z kolei przeorysza, prze\u017cy\u0142a wielki miejski po\u017car, kt\u00f3ry wybuch\u0142 12 kwietnia 1554 roku w mieszkaniu pisarza miejskiego Fabiana H\u00e4nscha i poch\u0142on\u0105\u0142 275 dom\u00f3w, w tym zabudowania klasztorne. O wszystkim poinformowany zosta\u0142 na pi\u015bmie biskup mi\u015bnie\u0144ski Miko\u0142aj II von Karlowitz za po\u015brednictwem proboszcza klasztoru Wolfganga Hulwecka. Podczas gdy klasztor panien dochodzi\u0142 do siebie, w luba\u0144skim klasztorze franciszkan\u00f3w na skutek zarazy pozosta\u0142o tylko dw\u00f3ch mnich\u00f3w. W\u0142adze Lubania zabezpieczy\u0142y ko\u015bcielne klejnoty, oficjalnie aby uchroni\u0107 je przed kradzie\u017c\u0105. By\u0142a to jednak zwyczajna konfiskata. Przeorysza Magdalena postanowi\u0142a przeszuka\u0107 jeszcze ko\u015bcieln\u0105 zakrysti\u0119 i uda\u0142o jej si\u0119 odnale\u017a\u0107 ko\u015bcielny inwentarz, dwa kielichy z patenami \u2013 w tym jeden uszkodzony, trzyna\u015bcie ornat\u00f3w na r\u00f3\u017cne okoliczno\u015bci i kilka mniejszych rzeczy. Ca\u0142e to dobro przeniesiono do klasztoru panien przy bramie nowogrodzkiej.<\/span><\/p>\n

W nast\u0119pnym roku umiera w kwietniu biskup Miko\u0142aj II, a 15 maja 1555 roku na jego miejsce zostaje powo\u0142any kanonik mi\u015bnie\u0144ski Jan von Haugwitz. 7 pa\u017adziernika, ju\u017c jako biskup Jan IX, potwierdzi\u0142 dokumentem Magdalen\u0119 Appeler jako luba\u0144sk\u0105 przeorysz\u0119 klasztoru panien. Pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0142a ona przywr\u00f3ceniu klasztorowi dawnej \u015bwietno\u015bci. Ostatni\u0105 korespondencj\u0105 jak\u0105 odebra\u0142a by\u0142 list od arcyksi\u0119cia austriackiego Ferdynanda prosz\u0105cy o wykaz przychod\u00f3w i wydatk\u00f3w, zapewne na skutek pro\u015bby o dofinansowanie, jednak najprawdopodobniej nie prowadzi\u0142a ju\u017c dalszej korespondencji. Rok 1558 by\u0142 rokiem jej \u015bmierci, a jak wcze\u015bniej wspomnia\u0142em w klasztorze luba\u0144skim pozosta\u0142a jeszcze przez 9 lat jej siostra Katarzyna.<\/span><\/p>\n

Temat luba\u0144skiego zakonu Magdalenek od Pokuty jest tak powa\u017cny, \u017ce nie podejmuj\u0119 si\u0119 g\u0142\u0119bszej retrospekcji, ale wcze\u015bniejsze akapity przybli\u017caj\u0105ce sylwetk\u0119 przeoryszy Magdaleny Appeler by\u0142y wst\u0119pem do inspiracji spowodowanej zakupieniem w jednym z niemieckich dom\u00f3w aukcyjnych kilku \u015bredniowiecznych list\u00f3w z Lubania, w tym w\u0142a\u015bnie, listu pisanego r\u0119k\u0105 wspomnianej przeoryszy i opiecz\u0119towanego oryginaln\u0105 piecz\u0119ci\u0105 op\u0142atkow\u0105 zakonu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c stempel ten, wprawdzie bez trzonka, pozostawa\u0142 w luba\u0144skim klasztorze jeszcze do czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Poni\u017cej tre\u015b\u0107 dokumentu w t\u0142umaczeniu dr. \u0141ukasza Tekiela, za co serdecznie dzi\u0119kuj\u0119.<\/span><\/p>\n

\u201eJa, Magdalena Apelerin, przeorysza klasztoru Dziewicy wraz z ca\u0142ym moim zgromadzeniem, poprzez ten otwarty list potwierdzam i czyni\u0119 wszystkim wiadomym, \u017ce r\u0119cz\u0119 za moich poddanych z Henrykowa, s\u0119dziego Marcina Ludowiga oraz \u0142awnik\u00f3w Micha\u0142a Hoffemana i Kacpra Scholtze. Wszyscy oni na zadane stosowne pytania odpowiedzieli pod przysi\u0119g\u0105, \u017ce pozostaj\u0105 ze mn\u0105 i moim zgromadzeniem w duchowej jedno\u015bci, oraz \u017ce Miko\u0142aj Hentzel, okaziciel tego listu, pocz\u0119ty zgodnie z wol\u0105 Boga i chrystusowego Ko\u015bcio\u0142a w prawym \u0142o\u017cu przez Marcina Henzela i Dorot\u0119, wi\u00f3d\u0142 dot\u0105d dobry, sprawiedliwy \u017cywot. Tak wi\u0119c ani ja, ani te\u017c oni nie mo\u017cemy o nim, jego rodzicach oraz jego urodzeniu powiedzie\u0107 nic z\u0142ego. St\u0105d te\u017c w stron\u0119 wszystkich i ka\u017cdego z osobna, kto tylko zetknie si\u0119 z tym listem, kieruj\u0119 przyjacielsk\u0105 i piln\u0105 pro\u015bb\u0119, aby wspomnianemu Miko\u0142ajowi Hentzel w trakcie jego uczciwych zaj\u0119\u0107 rzemie\u015blniczych okazywa\u0107 przychylno\u015b\u0107 i pozwoli\u0107 mu czerpa\u0107 owoce z mojego wstawiennictwa. Czyni\u0119 to, poniewa\u017c czuj\u0119 si\u0119 zobowi\u0105zana wspiera\u0107 duchowo wszystkich razem i ka\u017cdego z osobna. Aby uwierzytelni\u0107 niniejszy dokument, kaza\u0142am na jego ko\u0144cu umie\u015bci\u0107 klasztorn\u0105 piecz\u0119\u0107\u201d. <\/b><\/i><\/span><\/p>\n

Tre\u015b\u0107 raczej niezbyt ciekawa, zwyk\u0142y na owe czasy list polecaj\u0105cy, ale fakt, i\u017c trzymam w r\u0119ku licz\u0105cy prawie pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w luba\u0144ski dokument wystarczy\u0142 jako inspiracja do zaproponowania Pa\u0144stwu tego tematu \u2013 my\u015bl\u0119 ciekawego. <\/span><\/p>\n

Zbigniew Madurowicz<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pokuta wynagradzaj\u0105ca za\u00a0grzechy \u015bwiata, a\u00a0szczeg\u00f3lnie za\u00a0grzechy niewiast moralnie zaniedbanych jest od pocz\u0105tku charyzmatem magdalenek od\u00a0pokuty. Pierwszy klasztor magdalenek na ziemiach polskich, do kt\u00f3rego w 1217 roku przyby\u0142o pi\u0119\u0107 pokutnic z …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2270,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[72],"tags":[],"class_list":["post-2269","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-madurowicz-zbigniew"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2269","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2269"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2271,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2269\/revisions\/2271"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2270"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}