{"id":2478,"date":"2026-04-22T22:44:53","date_gmt":"2026-04-22T20:44:53","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=2478"},"modified":"2026-04-22T22:44:53","modified_gmt":"2026-04-22T20:44:53","slug":"mija-40-lat-od-wypadku-w-elektrowni-atomowej-w-czarnobylu-ukraina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/04\/22\/mija-40-lat-od-wypadku-w-elektrowni-atomowej-w-czarnobylu-ukraina\/","title":{"rendered":"Mija 40 lat od wypadku w elektrowni atomowej w Czarnobylu – Ukraina"},"content":{"rendered":"

Czterdzie\u015bci lat mija od awarii w czarnobylskiej elektrowni j\u0105drowej, kt\u00f3ra zasia\u0142a ziarno strachu przed energi\u0105 nuklearn\u0105 w umys\u0142ach wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Europy. <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Czarnobyl \u2013 pomnik ods\u0142oni\u0119ty 30.11.2006, podczas 20. rocznicy zako\u0144czenia budowy sarkofagu \u2013 starego.
\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0dost\u0119pny w internecie: https:\/\/pixabay.com\/pl, domena publiczna<\/p><\/div>\n

Przypomnijmy, 26 kwietnia 1986 roku w bloku energetycznym nr 4 Czarnobylskiej Elektrowni J\u0105drowej, po\u0142o\u017conej oko\u0142o 100 km na p\u00f3\u0142noc od Kijowa, dosz\u0142o do wypadku. Przegrzany reaktor RMBK-1000 spowodowa\u0142 wybuch wodoru i po\u017car. W wyniku awarii do atmosfery przedosta\u0142y si\u0119 olbrzymie ilo\u015bci substancji radioaktywnej. Ska\u017ceniu uleg\u0142 obszar prawie 150 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w kwadratowych, nad ca\u0142\u0105 Europ\u0105 zawis\u0142a radioaktywna chmura. <\/span><\/span><\/p>\n

W Czarnobylu pracowa\u0142y reaktory RBMK, kt\u00f3rych konstrukcja znacznie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od rozwi\u0105za\u0144 stosowanych na Zachodzie i obecnie projektowanych reaktorach. Wywodzi\u0142a si\u0119 ona z projekt\u00f3w reaktor\u00f3w wojskowych, s\u0142u\u017c\u0105cych do produkcji plutonu \u2013 cho\u0107 nigdy w elektrowniach z reaktorami RBMK tego plutonu nie produkowano. <\/span><\/span><\/p>\n

Pierwsza w Polsce odnotowa\u0142a zagro\u017cenie plac\u00f3wka S\u0142u\u017cby Pomiaru Ska\u017ce\u0144 Promieniotw\u00f3rczych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMiGW) w Miko\u0142ajkach. Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej otrzyma\u0142o informacj\u0119 z plac\u00f3wki pomiaru ska\u017ce\u0144 w Miko\u0142ajkach o szybkim wzro\u015bcie radioaktywno\u015bci powietrza w dniu 28 kwietnia.<\/span><\/span><\/p>\n

W tym samym czasie wzrost ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych powietrza zarejestrowa\u0142o Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) i plac\u00f3wka pomiaru ska\u017ce\u0144 w IMiGW w Warszawie. R\u00f3wnie\u017c Instytut Energii Atomowej w \u015awierku poinformowa\u0142 o wzro\u015bcie mocy dawki i poziomu ska\u017ce\u0144. <\/span><\/span><\/p>\n

W tym czasie Polska posiada\u0142a doskonale zorganizowan\u0105 i wyszkolon\u0105 S\u0142u\u017cb\u0119 Pomiaru Ska\u017ce\u0144 Promieniotw\u00f3rczych (SPSP), b\u0119d\u0105c\u0105 krajowym systemem monitoringu radiacyjnego, koordynowan\u0105 przez CLOR w Warszawie. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142o wtedy oko\u0142o 140 plac\u00f3wek pomiarowych rozmieszczonych mniej wi\u0119cej r\u00f3wnomiernie w ca\u0142ej Polsce. <\/span><\/span><\/p>\n

W CLOR by\u0142y dwie stacje poboru wielkiej masy powietrza do mierzenia \u015bladowych zawarto\u015bci py\u0142\u00f3w promieniotw\u00f3rczych w atmosferze, unikalne w Europie, umo\u017cliwiaj\u0105ce szybk\u0105 analiz\u0119 sk\u0142adu izotopowego ska\u017ce\u0144 i okre\u015blenia ich \u017ar\u00f3d\u0142a. CLOR by\u0142 jedyn\u0105 w Europie plac\u00f3wk\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 mierzenia ska\u017ce\u0144 przestrzeni powietrznej pa\u0144stwa, na wszystkich wysoko\u015bciach troposferycznych i w dolnej stratosferze. <\/span><\/span><\/p>\n

System SPSP stworzono z my\u015bl\u0105 o obronie cywilnej w przypadku ataku j\u0105drowego. Jednak spe\u0142ni\u0142 on dobrze swe najwa\u017cniejsze zadanie: wcze\u015bnie wykry\u0142 i zidentyfikowa\u0142 zagro\u017cenie czarnobylskie. <\/span><\/span><\/p>\n

Natomiast wojskowy system wykrywania ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, by\u0142 dostosowany do znacznie wi\u0119kszych poziom\u00f3w radiacji po ataku j\u0105drowym. Przyrz\u0105dy radiometryczne s\u0142u\u017cb wojskowych okaza\u0142y si\u0119 w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt ma\u0142o czu\u0142e.<\/span><\/span><\/p>\n

Niedostatkiem S\u0142u\u017cby Pomiaru Ska\u017ce\u0144 Promieniotw\u00f3rczych by\u0142 brak bezpo\u015bredniej \u0142\u0105czno\u015bci z centralnym o\u015brodkiem w\u0142adzy politycznej i administracyjnej, kt\u00f3ra powinna podj\u0105\u0107 decyzje dotycz\u0105ce milion\u00f3w ludzi w ca\u0142ym kraju.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Obserwacje pracy systemu pomiaru ska\u017ce\u0144 podczas katastrofy czarnobylskiej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jej nietypowy charakter tzn. du\u017cy udzia\u0142 w mieszaninie produkt\u00f3w rozszczepienia izotop\u00f3w jodu, wy\u0142\u0105cznie gazowa posta\u0107 mieszaniny, nasun\u0119\u0142y szereg wniosk\u00f3w w kierunku doskonalenia metod dzia\u0142ania systemu i jego struktury organizacyjnej, mi\u0119dzy innymi potrzeb\u0119 znacznego rozszerzenia mo\u017cliwo\u015bci pomiarowych i funkcji systemu ostrzegania. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

W chwili obecnej funkcjonowanie systemu jest jeszcze bardziej efektywne na skutek szybkiego rozwoju technicznego przyrz\u0105d\u00f3w pomiarowych oraz dost\u0119pno\u015bci system\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bci, a tak\u017ce rozwoju komputerowej techniki modelowania i prognozowania, kt\u00f3re wykorzystywane s\u0105 w centrach monitoringu, prognozowania i analiz sytuacji radiacyjnej oraz centrach zarz\u0105dzania kryzysowego.<\/span><\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki zmianom politycznym jakie zasz\u0142y w ci\u0105gu ostatnich lat, osi\u0105gni\u0119to porozumienia w sprawie wdro\u017cenia skutecznych procedur wczesnego i wzajemnego ostrzegania, harmonizacji metod i \u015brodk\u00f3w reagowania na nadzwyczajne zagro\u017cenia radiacyjne w skali mi\u0119dzynarodowej, w tym Polski z krajami s\u0105siaduj\u0105cymi, posiadaj\u0105cymi elektrownie j\u0105drowe. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Rys. Portal nuclear.pl<\/p><\/div>\n

W Polsce nie mamy jeszcze elektrowni j\u0105drowych, ale w promieniu ok. 300 km od granic naszego pa\u0144stwa pracuje 9 elektrowni j\u0105drowych z 25 blokami energetycznymi o \u0142\u0105cznej mocy elektrycznej netto ok. 16,6 GWe. (wg stanu na dzie\u0144 26.09.2025 r. \u2013 podaje nuclear.pl)<\/span><\/span><\/p>\n

Pomimo, \u017ce nasz kraj nie posiada dotychczas energetyki j\u0105drowej, to jednak nasze po\u0142o\u017cenie w Europie (wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych s\u0105siad\u00f3w posiada elektrownie j\u0105drowe) oraz rosn\u0105ce zagro\u017cenie terroryzmem (tak\u017ce nuklearnym) i s\u0105siedzkimi konfliktami wojennymi (np. wojna w Ukrainie) zmusza nas do posiadania stacji (systemu) wczesnego wykrywania ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych i plac\u00f3wek prowadz\u0105cych pomiary ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych.<\/span><\/span><\/p>\n

Monitoring sytuacji radiacyjny w Polsce prowadzony jest przez pomiarowe stacje systemu wczesnego wykrywania ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych, w sk\u0142ad tego systemu wchodz\u0105 tzw. stacje podstawowe i wspomagaj\u0105ce. <\/span><\/span><\/p>\n

Jak podaje na stronie internetowej Polska Agencja Atomistyki (PAA), do stycznia 2026 roku w Polsce dzia\u0142a\u0142o 65 podstawowych stacji automatycznych PMS (ang. Permanent Monitoring Station) nale\u017c\u0105cych do PAA. Polskie stacje PMS dzia\u0142aj\u0105 tak\u017ce w systemie mi\u0119dzynarodowym Unii Europejskiej i pa\u0144stw ba\u0142tyckich (Rada Pa\u0144stw Morza Ba\u0142tyckiego). Dokonuj\u0105 pomiary ci\u0105g\u0142ego wielko\u015bci radiologicznych: mocy dawki promieniowania gamma oraz rejestruj\u0105 widmo promieniowania, co pozwala na wykrycie ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych. Plan na rok 2026 przewiduje uruchomienie 10 kolejnych stacji PMS. <\/span><\/span><\/p>\n

System podstawowy uzupe\u0142nia dodatkowo 13 wysokoczu\u0142ych stacji typu ASS-500 nale\u017c\u0105cych do Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej oraz 9 stacji IMGW-PIB nale\u017c\u0105cych do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej \u2013 Pa\u0144stwowego Instytutu Badawczego, realizuj\u0105cych pomiary na zlecenie G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska w ramach Pa\u0144stwowego Monitoringu \u015arodowiska. <\/span><\/span><\/p>\n

Ponadto system wspomagaj\u0105: 13 stacji pomiarowych nale\u017c\u0105cych do Ministerstwa Obrony Narodowej, kt\u00f3re wykonuj\u0105 ci\u0105g\u0142e pomiary mocy dawki promieniowania gamma, rejestrowane automatycznie w Centralnym O\u015brodku Analizy Ska\u017ce\u0144 oraz 30 plac\u00f3wek podstawowych, dzia\u0142aj\u0105cych w Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych i plac\u00f3wki specjalistyczne, wykonuj\u0105ce bardziej rozbudowane analizy ska\u017ce\u0144 pr\u00f3b \u015brodowiskowych.<\/span><\/span><\/p>\n

Ocena sytuacji radiacyjnej kraju realizowana jest na podstawie danych pozyskiwanych w ramach monitoringu krajowego ze stacji wczesnego wykrywania ska\u017ce\u0144 i plac\u00f3wek pomiarowych rozmieszczonych zgodnie z rozporz\u0105dzeniem Rady Ministr\u00f3w z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych i plac\u00f3wek prowadz\u0105cych pomiary ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych oraz rozporz\u0105dzenia Rady Ministr\u00f3w z dnia 23 lutego 2024 r. w sprawie system\u00f3w wykrywania ska\u017ce\u0144 i powiadamiania o ich wyst\u0105pieniu oraz w\u0142a\u015bciwo\u015bci organ\u00f3w w tych sprawach.<\/span><\/span><\/p>\n

Systematyczna ocena sytuacji radiacyjnej kraju jest prowadzona przez Centrum ds. Zdarze\u0144 Radiacyjnych (CEZAR), stanowi\u0105ce wyodr\u0119bniona kom\u00f3rk\u0119 organizacyjn\u0105 Pa\u0144stwowej Agencji Atomistyki.<\/span><\/span><\/p>\n

Post\u0119powanie w przypadku wyst\u0105pienia zdarzenia radiacyjnego regulowane jest przez przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. \u2013 Prawo atomowe (tekst ustawy jednolity z uwzgl\u0119dnieniem zmian \u2013 Dz. U. 2026 poz. 1) oraz rozporz\u0105dzenia Rady ministr\u00f3w z dnia 25 maja 2021 r. w sprawie plan\u00f3w post\u0119powania awaryjnego w przypadkach zdarze\u0144 radiacyjnych (Dz. U. 2021 poz. 1086).<\/span><\/span><\/p>\n

We wszystkich przypadkach prezes Pa\u0144stwowej Agencji Atomistyki, poprzez kierowane przez niego Centrum ds. Zdarze\u0144 Radiacyjnych, pe\u0142ni rol\u0119 informacyjno-konsultacyjn\u0105, r\u00f3wnie\u017c w zakresie oceny poziomu dawek i ska\u017ce\u0144 oraz innych ekspertyz i dzia\u0142a\u0144 na miejscu zdarzenia, formowania informacji dla spo\u0142eczno\u015bci nara\u017conych w wyniku zdarzenia, przekazywania informacji do organizacji mi\u0119dzynarodowych i pa\u0144stw o\u015bciennych (ca\u0142odobowy Krajowy Punkt Kontaktowy).<\/span><\/span><\/p>\n

\u015acis\u0142y nadz\u00f3r i kontrola nad obiektami j\u0105drowymi oraz dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ze \u017ar\u00f3d\u0142ami promieniowania powoduj\u0105, \u017ce prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia zagro\u017ce\u0144 radiacyjnych ludno\u015bci w Polsce jest znikome, niemniej jednak prezes PAA dysponuje systemem pozwalaj\u0105cym na ocen\u0119 sytuacji radiacyjnej kraju<\/b><\/i><\/span> oraz podejmowanie decyzji <\/b><\/span>o koniecznych dzia\u0142aniach interwencyjnych.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Ocena sytuacji radiacyjnej Polski, jest podawana na stronie internetowej PAA <\/span>http:\/\/www.paa.gov.pl<\/u><\/span><\/span><\/a>). W warunkach normalnych ska\u017ce\u0144 promieniotw\u00f3rczych przedstawiane s\u0105 komunikaty kwartalne og\u0142aszane w Monitorze Polski oraz raporty roczne przedstawiane prezesowi Rady Ministr\u00f3w przez prezesa PAA.<\/span><\/span><\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowa skala zdarze\u0144 j\u0105drowych i radiologicznych INES<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

(ang. International Nuclear and Radiological Event Scale \u2013 INES)<\/p><\/div>\n

INES<\/b><\/span> jest narz\u0119dziem wprowadzonym w 1990 r. stosowanym przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Agencj\u0119 Energii Atomowej (MAEA) i pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie (w tym Polsk\u0119) do okre\u015blania kategorii i ujednolicenia kwalifikowania zdarze\u0144 zaistnia\u0142ych w obiektach j\u0105drowych i ochronie radiologicznej.<\/span><\/span><\/p>\n

Z czasem zosta\u0142a tak zmodyfikowana, aby pozwala\u0142a opisywa\u0107 wszystkie mo\u017cliwe zdarzenia w cywilnych instalacjach j\u0105drowych, a tak\u017ce podczas transportu, przechowywania i u\u017cytkowania materia\u0142\u00f3w promieniotw\u00f3rczych.<\/span><\/span><\/p>\n

Umo\u017cliwia ona szybkie i merytoryczne jednoznaczne informowanie spo\u0142ecze\u0144stwa o zagro\u017ceniach spowodowanych zdarzeniem w obiektach j\u0105drowych. U\u0142atwia r\u00f3wnie\u017c ich poprawn\u0105 interpretacj\u0119 przez ekspert\u00f3w, \u015brodki masowego przekazu i spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/span>www.nuclear.pl<\/b><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

Wszystkie zdarzenia kwalifikowane s\u0105 do jednego z 7. poziom\u00f3w: najni\u017cszy nr 1. jest zak\u0142\u00f3ceniem (anomali\u0105), najpowa\u017cniejsze najci\u0119\u017csze, takie jak w Czarnobylu otrzymuje miano wielkiej awarii \u2013 poziom 7.<\/span><\/span><\/p>\n

Skala jest powszechnie stosowana przez kraje cz\u0142onkowskie Mi\u0119dzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) oraz Agencji Energii J\u0105drowej przy Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracy Gospodarczej i Rozwoju (NEA OCED). <\/span><\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Wroc\u0142aw, 22 kwietnia 2026 r.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czterdzie\u015bci lat mija od awarii w czarnobylskiej elektrowni j\u0105drowej, kt\u00f3ra zasia\u0142a ziarno strachu przed energi\u0105 nuklearn\u0105 w umys\u0142ach wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Europy. Przypomnijmy, 26 kwietnia 1986 roku w bloku energetycznym nr …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2479,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-2478","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2478"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2482,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2478\/revisions\/2482"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}