{"id":251,"date":"2025-03-26T13:48:45","date_gmt":"2025-03-26T12:48:45","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=251"},"modified":"2025-12-29T21:11:35","modified_gmt":"2025-12-29T20:11:35","slug":"wielki-tworca-malych-form","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/03\/26\/wielki-tworca-malych-form\/","title":{"rendered":"Wielki tw\u00f3rca ma\u0142ych form"},"content":{"rendered":"

Wspomnienie o Henryku Jagodzi\u0144skim (1928\u20132000)<\/b><\/p>\n

\"\"<\/a>

Henryk Jagodzi\u0144ski, foto: Tadeusz Szwed<\/p><\/div>\n

<\/b>Data w kalendarzu przypomina, \u017ce od lat dwudziestu trzech nie ma ju\u017c w\u015br\u00f3d nas Henryka Jagodzi\u0144skiego. Si\u0119gni\u0119cie na p\u00f3\u0142k\u0119 z ksi\u0105\u017ckami po jego \u201ePrzeb\u0142yski wyborne\u201d, przewertowanie stron archiwalnych gazet, a nade wszystko wspomnienia z lat, gdy \u0142\u0105czy\u0142a nas przyja\u017a\u0144, u\u015bwiadamiaj\u0105, \u017ce zakl\u0119ty w aforyzmach dorobek my\u015blowy Henia zapewni\u0142 mu nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 na kartach polskiej literatury i trwa\u0142e miejsce w sercach jego przyjaci\u00f3\u0142, koleg\u00f3w i czytelnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 nie o sobie my\u015bla\u0142 Henryk Jagodzi\u0144ski, gdy pod jego pi\u00f3rem formu\u0142owa\u0142a si\u0119 jako przeznaczony do druku s\u0142owny zapis nast\u0119puj\u0105ca my\u015bl: \u201eAforyzm jest dziedzictwem ludzi my\u015bl\u0105cych\u201d. W\u015br\u00f3d kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy zapisanych przez Henryka my\u015bli \u2013 aforyzm\u00f3w, sentencji i fraszek \u2013 kt\u00f3re drukowane by\u0142y w ponad 50 pismach, m.in. w krakowskim \u201ePrzekroju\u201d, wydawanym w \u0141odzi satyrycznym magazynie \u201eKaruzela\u201d, wroc\u0142awskim \u201eS\u0142owie Polskim\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c w polonijnym \u201eSamym \u017byciu\u201d (Frankfurt n. Menem), te na temat w\u0142asny i tw\u00f3rczo\u015bci zajmuj\u0105 zaledwie par\u0119 stron. Henio twierdzi\u0142 \u017cartobliwie, \u017ce aforyzmem zaj\u0105\u0142 si\u0119 dlatego, i\u017c nie wymaga od strony technicznej zbyt du\u017cego wk\u0142adu pracy. Po prostu, gdy si\u0119 ju\u017c co\u015b wymy\u015bli, wystarczy skrawek papieru, d\u0142ugopis i w par\u0119 sekund powstaje gotowe dzie\u0142o! A ile\u017c to czasu potrzebuje pisarz, nim stworzy powie\u015b\u0107, lub teatraln\u0105 sztuk\u0119!<\/span><\/p>\n

To by\u0142 \u017cart, ale fakt faktem, \u017ce Henio, mistrz w u\u017cywaniu s\u0142owa, potrafi\u0142 nieraz zmyli\u0107 czujno\u015b\u0107 rozm\u00f3wcy swym powa\u017cnym stylem m\u00f3wienia. Wielu, nie podejrzewaj\u0105c, \u017ce padli ofiar\u0105 \u017cartu, nie wiedzia\u0142o, co s\u0105dzi\u0107 o wypowiedziach tak niepasuj\u0105cych do wygl\u0105du mistrza. A dostojny wygl\u0105d Henia budzi\u0142 respekt, wygl\u0105da\u0142 Jagodzi\u0144ski, jak ikonograficzne skrzy\u017cowanie Boga Ojca z Matejk\u0105: d\u0142uga broda i takowe\u017c w\u0142osy, g\u0142adko zaczesane do ty\u0142u.<\/span><\/p>\n

By nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym, przytocz\u0119 przyk\u0142ad, z autopsji, bo akurat by\u0142em \u015bwiadkiem zdarzenia. We wczesnych godzinach nocnych (lub te\u017c p\u00f3\u017anym wieczorem) wracali\u015bmy do dom\u00f3w z Klubu Zwi\u0105zk\u00f3w Tw\u00f3rczych we Wroc\u0142awiu. Tradycyjnie w tamtych czasach nie oby\u0142o si\u0119 bez spotkania milicjanta. Przedstawiciel w\u0142adzy wykonawczej PRL wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki dow\u00f3d osobisty Henia i widz\u0105c porwane kartki dokumentu, nie omieszka\u0142 zapyta\u0107: \u201eW jakim stanie, Obywatelu, znajduje si\u0119 wasz dow\u00f3d?\u201d
\nJagodzi\u0144ski bez mrugni\u0119cia powiek\u0105, spokojnie, nawet z szacunkiem i pewn\u0105 trosk\u0105 w g\u0142osie odpowiedzia\u0142: \u201eA w jakim ma by\u0107 stanie, je\u015bli co chwila jaki\u015b idiota ka\u017ce mi go pokazywa\u0107?\u201d Ten szacunek w sposobie odpowiedzi i powa\u017cna mina, uchroni\u0142y chyba Henia przed konsekwencjami. Milicjantowi do g\u0142owy nie przysz\u0142o, \u017ce s\u0142owo \u201eidiota\u201d mia\u0142o bardzo konkretnego adresata!<\/span><\/p>\n

Henio potrafi\u0142 zachowa\u0107 si\u0119 w ka\u017cdej sytuacji. Gdy pewnego razu, po spotkaniu z czytelnikami w nadgranicznym Mi\u0119dzylesiu, odpoczywa\u0142 w oczekiwaniu na poci\u0105g w gospodzie nieopodal dworca, zaczepi\u0142 go osobnik o chwiejnych ruchach, stwierdzaj\u0105c za to pewnie, cho\u0107 kr\u00f3tko: \u201eJa panu musz\u0119 da\u0107 po mordzie!\u201d. Pogr\u0105\u017cony akurat w lekturze \u201eS\u0142owa Polskiego\u201d Henio z pewnym zdziwieniem spojrza\u0142 na osobnika, z\u0142o\u017cy\u0142 gazet\u0119, po czym spokojnie poprosi\u0142 o wyja\u015bnienie: \u201eAle\u017c prosz\u0119 pana, po mordzie mo\u017ce mi da\u0107 by\u0142e cham, ale czemu akurat pan!\u201d. Nie wierzy\u0142em w\u0142asnym oczom, osobnik zastanowi\u0142 si\u0119 chwil\u0119, sk\u0142oni\u0142, przeprosi\u0142 \u2013 i odszed\u0142!<\/span><\/p>\n

Mniej wyrozumiali okazywali si\u0119 w tamtych zamierzch\u0142ych dla dzisiejszej m\u0142odzie\u017cy czasach, w latach siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, \u00f3wcze\u015bni prasowi kontrolerzy, czyli partyjny nadz\u00f3r na prawomy\u015blno\u015bci\u0105 pisanych tekst\u00f3w. Malutki aforyzm na temat tajniaka: \u201eRaz nie doni\u00f3s\u0142, zesra\u0142 si\u0119 po drodze\u201d wywo\u0142a\u0142 burz\u0119, kt\u00f3ra ma\u0142o co, a poskutkowa\u0142aby dla Henia zakazem pisania. Podobnie nie\u017cyczliwe komentarze wywo\u0142a odpowied\u017a Henia na polecenie redaktora naczelnego, by Henio tworzy\u0142 \u201esatyr\u0119 pozytywn\u0105\u201d. Henio szarpn\u0105\u0142 si\u0119 za brod\u0119, rykn\u0105\u0142 \u015bmiechem i rzuciwszy naczelnemu w twarz: \u201eTo z pana jest lepszy satyryk ni\u017c ze mnie! \u2013 wyszed\u0142 z gabinetu.
\nMa\u0142e formy literackie wymaga\u0142y, wbrew pozorom, wiele pracy. Czas pracy Henia to by\u0142y godziny sp\u0119dzane na rozmowach z lud\u017ami, obserwacji \u017cycia i my\u015blenia na temat tego, co widzia\u0142, s\u0142ysza\u0142 i czyta\u0142. Nie rozstawa\u0142 si\u0119 z notatnikiem, do kt\u00f3rego wpisywa\u0142 swe przemy\u015blenia, nieraz jeszcze robocze. Stworzy\u0142 we Wroc\u0142awiu Ko\u0142o Aforyst\u00f3w, kt\u00f3rego uczestnikom zdradza\u0142 technik\u0119 pracy umys\u0142owej i ju\u017c czysto literackiej.<\/span><\/p>\n

Bra\u0142em udzia\u0142 w tych spotkaniach. Henio rozdziela\u0142 tematy-has\u0142a, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mia\u0142a si\u0119 koncentrowa\u0107 uwaga m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w. Po parogodzinnych pr\u00f3bach tworzenia odbywa\u0142a si\u0119 dyskusja na temat efekt\u00f3w tej pracy Kilka nazwisk os\u00f3b z tego w\u0105skiego, bezinteresownie przez Henia prowadzonego konwersatorium, zyska\u0142o potem krajowy rozg\u0142os. powiem nawet wi\u0119cej, nie przyk\u0142ada\u0142 wagi do tego, za czym wi\u0119kszo\u015b\u0107 goni: pieni\u0119dzy i poklasku. Zna\u0142 swoj\u0105 warto\u015b\u0107. Niew\u0105tpliwie by\u0142 cz\u0142owiekiem bezinteresownym, cz\u0119sto si\u0119 do niego zwracano, by u\u015bwietni\u0142 sw\u0105 obecno\u015bci\u0105 spotkania towarzyskie, akademie czy kabaretowe spektakle.<\/span><\/p>\n


\nJego czytane co tydzie\u0144 aforyzmy, kt\u00f3re nazywa\u0142 \u201ePrzeb\u0142yskami\u201d, budzi\u0142y furor\u0119, stawa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto we Wroc\u0142awiu obiegowe, \u017cy\u0142y p\u00f3\u017aniej w\u0142asnym \u017cyciem. Henio w jednym zdaniu umia\u0142 trafnie przedstawi\u0107 zar\u00f3wno bol\u0105czki spo\u0142eczne, jak i istot\u0119 pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym przysz\u0142o nam wtedy \u017cy\u0107. Jasne, \u017ce nie wszystkim si\u0119 to podoba\u0142o. \u201eCzasami staje si\u0119 w pierwszym szeregu, by hamowa\u0107 ruch nast\u0119pnych\u201d, \u201eNawet w urz\u0119dzie \u015bledczym nauka nie odpowiada na wszystkie pytania\u201d. Wiele z jego aforyzm\u00f3w mia\u0142o sw\u0105 genez\u0119 w konkretnych sytuacjach \u017cyciowych. Zacytowany ostatni aforyzm by\u0142 reakcj\u0105 na przes\u0142uchanie Henia w wiadomym urz\u0119dzie. Tyle \u017ce tam na stwierdzenie: \u201eM\u00f3wcie prawd\u0119, my i tak wszystko wiemy\u201d, Henio nie odpowiedzia\u0142 aforyzmem. Popatrzy\u0142 dobrotliwie i rzek\u0142: \u201eJak wszystko wiecie, to piszcie encyklopedi\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Brakuje Henia, cho\u0107 nadal jego spostrze\u017cenia s\u0105 aktualne. Czytam: \u201eProblem ekonomiczny: jak wszystkim uj\u0105\u0107, aby ka\u017cdemu do\u0142o\u017cy\u0107?\u201d.
\nTwoje \u201eprzeb\u0142yski\u201d Heniu, wci\u0105\u017c b\u0142yszcz\u0105!<\/p>\n

Wojciech W. Zaborowski<\/b><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wspomnienie o Henryku Jagodzi\u0144skim (1928\u20132000) Data w kalendarzu przypomina, \u017ce od lat dwudziestu trzech nie ma ju\u017c w\u015br\u00f3d nas Henryka Jagodzi\u0144skiego. Si\u0119gni\u0119cie na p\u00f3\u0142k\u0119 z ksi\u0105\u017ckami po jego \u201ePrzeb\u0142yski wyborne\u201d, …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":252,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10,44],"tags":[],"class_list":["post-251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-kultura","category-zaborowski-wojciech-w"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":253,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions\/253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}