{"id":254,"date":"2025-03-29T10:42:06","date_gmt":"2025-03-29T09:42:06","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=254"},"modified":"2025-12-29T21:09:07","modified_gmt":"2025-12-29T20:09:07","slug":"narodziny-pioniera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/03\/29\/narodziny-pioniera\/","title":{"rendered":"Narodziny \u201ePioniera\u201d"},"content":{"rendered":"

Prezentujemy czytelnikom wa\u017cny dokument do historii prasy polskiej w powojennym Wroc\u0142awiu, s\u0105 to wspomnienia jednej z pracownic \u201ePioniera\u201d pierwszego dolno\u015bl\u0105skiego dziennika, kt\u00f3ry 1 listopada 1946 roku przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w kultow\u0105 dolno\u015bl\u0105sk\u0105 gazet\u0119, jak\u0105 by\u0142o \u201eS\u0142owo Polskie\u201d.<\/i><\/b><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Autorka tych wspomnie\u0144, Kamila Koczwarzanka p\u00f3\u017aniej Stawikowa, by\u0142a wieloletni\u0105 pracownic\u0105 tego dziennika. Przyjecha\u0142a w po\u0142owie lipca 1945 r.\u00a0 do Legnicy z \u0141odzi razem z grup\u0105 pracownik\u00f3w Sp\u00f3\u0142dzielni Wydawniczej \u201eCzytelnik\u201d, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o zorganizowanie drukarni i redakcji gazety codziennej. Szefem tej grupy by\u0142 kpt. Jerzy Drewnowski, by\u0142y korespondent wojenny. Wspomnienia te, aczkolwiek bardzo cenne, posiadaj\u0105 du\u017co luk faktograficznych, praktycznie z jednym wyj\u0105tkiem nie ma \u017cadnych nazwisk cz\u0142onk\u00f3w tej grupy.<\/i><\/b><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Po wykonaniu swojego zadania i kr\u00f3tkim dwumiesi\u0119cznym pobycie w mie\u015bcie nad Kaczaw\u0105, redakcja przenios\u0142a si\u0119 ju\u017c na sta\u0142e do Wroc\u0142awia.<\/i><\/b><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Na temat los\u00f3w prasy polskiej we Wroc\u0142awiu maj\u0105 powsta\u0107 osobne teksty, kt\u00f3re mam nadziej\u0119, \u017ce ju\u017c najp\u00f3\u017aniej latem uka\u017c\u0105 si\u0119 w \u201eMagazynie Dolny \u015al\u0105sk\u201d i na stronie \u201eS\u0142owa Polskiego\u201d.<\/i><\/b><\/p>\n

\u00a0 Wspomnienia publikujemy z zachowaniem oryginalnej pisowni, uznaj\u0105c ten tekst za zabytek prasy dolno\u015bl\u0105skiej.<\/i><\/b><\/p>\n

G. W.<\/i><\/b><\/p>\n

K. Koczwarzanka<\/span><\/span><\/h3>\n

Narodziny \u201ePioniera\u201d<\/b><\/span><\/p>\n

Wspomnienia w dniu \u201ez\u0142otego wesela\u201d \u2013 wydania pi\u0119\u0107dziesi\u0105tego numeru.<\/b><\/span><\/p>\n

Szerok\u0105, asfaltow\u0105 szos\u0105 wij\u0105c\u0105 si\u0119 serpentynami w\u015br\u00f3d falistych \u0142an\u00f3w zb\u00f3\u017c i las\u00f3w, sun\u0119\u0142y szybko dwa samochody z pierwsz\u0105 ekip\u0105 pracownik\u00f3w \u201eCzytelnika\u201d, udaj\u0105cych si\u0119 na Zach\u00f3d by tam powi\u0119kszy\u0107 kadry pionierskie.<\/p>\n

Dzie\u0144 by\u0142 s\u0142oneczny, letni i tylko lekki wiatr wywo\u0142any p\u0119dem wozu ch\u0142odzi\u0142 przyjemnie upa\u0142. P\u00f3\u017ano ju\u017c po po\u0142udniu pojawi\u0142y si\u0119 na horyzoncie sczernia\u0142e szkielety dom\u00f3w Wroc\u0142awia, jak\u017ce do z\u0142udzenia i bole\u015bnie przypominaj\u0105ce Warszaw\u0119. Po kr\u00f3tkim postoju ruszy\u0142y auta dalej, ku ton\u0105cemu w \u015bwie\u017cej zieleni miastu Lignicy \u2013 celu naszej wyprawy.<\/p>\n

Noc ju\u017c zapada\u0142a, gdy dotarli\u015bmy do miasta, wi\u0119c trzeba by\u0142o zatrzyma\u0107 si\u0119 ko\u0142o jakiego\u015b noclegu, pozostawiaj\u0105c dalsze plany na dzie\u0144 nast\u0119pny.\u00a0Ranek wsta\u0142 ch\u0142odny i d\u017cd\u017cysty. O godzinie 8-mej apel na ulicy i podzia\u0142 funkcji.<\/p>\n

Wiele trzeba by\u0142o optymizmu i szczerego entuzjazmu by nie zrazi\u0107 si\u0119 pierwszymi przeszkodami, jakie zaraz na wst\u0119pie wynik\u0142y. W par\u0119 godzin uporali\u015bmy si\u0119 z kwesti\u0105 mieszkaniowa. Cichy opuszczony domek otoczony ogr\u00f3dkiem i dziedzi\u0144cem na kt\u00f3rym pi\u0119trzy\u0142y si\u0119 sterty r\u00f3\u017cnego rodzaju po\u0142amanych mebli, ksi\u0105\u017cek i innych rupieci, obrali\u015bmy za tymczasowe schronienie. Na parterze urz\u0105dzili\u015bmy biuro i magazyn gazet i broszur, dalej pokoje mieszkalne. Nie ma\u0142o k\u0142opotu nastr\u0119cza\u0142o wyszukanie odpowiedniej ilo\u015bci niezb\u0119dnych sprz\u0119t\u00f3w, jak \u0142\u00f3\u017cka czy materace, kt\u00f3rych pewien zapas czerpany pocz\u0105tkowo z miejscowego \u201e\u015bmietnika\u201d nie pokrywa\u0142 naszego zapotrzebowania. Dzie\u0144 pierwszy min\u0105\u0142 na gor\u0105czkowej krz\u0105taninie. Wieczorem zebranie. Na pierwszy plan sta\u0142a sprawa zorganizowania drukarni. Sprawa dosy\u0107 skomplikowana. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce o lokal nie \u0142atwo, a i maszyny drukarskie trzeba b\u0119dzie sprowadzi\u0107 z innej miejscowo\u015bci. Nazajutrz te\u017c wyruszy\u0142a grupa koleg\u00f3w z dyrektorem drukarni na czele w teren, dla zbadania mo\u017cliwo\u015bci pod tym wzgl\u0119dem. Przyznano nam obszern\u0105 hal\u0119 sportow\u0105, mieszcz\u0105ca si\u0119 w obr\u0119bie zabudowa\u0144 wojew\u00f3dzkich. Hala ta zawalona r\u00f3\u017cnymi meblami, pozbawiona by\u0142a drzwi a w oszklonej \u015bcianie brakowa\u0142o wielu szyb. Trzeba by\u0142o du\u017cego wk\u0142adu pracy, by przy szczup\u0142ych naszych si\u0142ach zamieni\u0107 j\u0105 na lokal drukarni. Pozostali na miejscu, zabrali\u015bmy si\u0119 gorliwie do pracy. Odsuwali\u015bmy na bok ci\u0119\u017ckie szafy, wyrzucali na dw\u00f3r niepotrzebne rzeczy, dzielny kolega Jask\u00f3\u0142ka z zapa\u0142em godnym podziwu \u201eszabrowa\u0142\u201d w mi\u0119dzyczasie po r\u00f3\u017cnych zakamarkach deski i oderwa\u0142 nawet potajemnie, skobelki z opuszczonej stajni, w imi\u0119 zasady \u2013 \u201ecel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d .<\/p>\n

Po kilku bezowocnych pr\u00f3bach uda\u0142o si\u0119 kolegom osi\u0105gn\u0105\u0107 wreszcie pozytywne rezultaty poszukiwa\u0144 w sprawie drukarni. Maszyny s\u0105 i to w ca\u0142kiem dobrym stanie, a przy tym jeszcze spory zapas papieru. Ale jak zrealizowa\u0107 sprowadzenie ich z miejscowo\u015bci odleg\u0142ej o 80 km od Lignicy, gdy si\u0119 ma do dyspozycji tylko jedno auto? To by\u0142o powa\u017cne i trudne do rozwi\u0105zania zagadnienie. Nazajutrz podzielili\u015bmy si\u0119 na grupy. Dwom fachowcom zosta\u0142o powierzone zadanie rozmontowania maszyn, a pozosta\u0142a za\u015b cz\u0119\u015b\u0107\u00a0 ekipy\u00a0 mia\u0142a zaj\u0105\u0107 si\u0119 za\u0142adowaniem ich na samoch\u00f3d\u00a0 i przywiezieniem do Lignicy, reszta, zorganizowa\u0107 lokale biurowe, wystara\u0107 si\u0119 o mieszkania, meble i za\u0142o\u017cy\u0107 sto\u0142\u00f3wk\u0119, kt\u00f3rej brak odczuwali\u015bmy dotkliwie. I tak potoczy\u0142y si\u0119 dni ci\u0119\u017ckiej pracy fizycznej przeplatane od czasu do czasu wieczornymi zebraniami, kiedy to przy \u015bwietle ogarka \u015bwiecy obradowali\u015bmy wsp\u00f3lnie, skar\u017cyli na trudno\u015bci, przemy\u015bliwali nad ich usuni\u0119ciem, cieszyli z osi\u0105gni\u0119tych sukces\u00f3w, i snuli plany na dalekiej przysz\u0142o\u015bci. Koledzy zwo\u017c\u0105cy cz\u0119\u015bci maszyn wracali\u00a0 p\u00f3\u017anym wieczorem, cz\u0119sto w nocy a czasem dopiero rano pom\u0119czeni strasznie, umorusani smarami i g\u0142odni. W po\u015bpiechu zjadali podgrzewany napr\u0119dce obiad i rzucali si\u0119 gdzie kto mia\u0142 na pos\u0142anie, cz\u0119sto tylko na go\u0142e spr\u0119\u017cyny, by da\u0107 odpoczynek zbola\u0142ym od d\u017awigania ci\u0119\u017car\u00f3w ko\u015bciom. Cz\u0119sto psu\u0142o si\u0119 auto, to znowu zabrak\u0142o benzyny, i trzeba by\u0142o wstrzyma\u0107 na dzie\u0144 lub dwa prace. Pomoc Armii Czerwonej, kt\u00f3ra wypo\u017cyczy\u0142a nam dwa wysokotona\u017cowe samochody, przyspieszy\u0142a w znacznym stopniu zako\u0144czenie rob\u00f3t. R\u00f3wnocze\u015bnie budowa\u0142o si\u0119 fundamenty pod maszyny w drukarni, uprz\u0105ta\u0142o hal\u0119, zak\u0142ada\u0142o instalacje elektryczne. Z czasem dalsze kadry pracownik\u00f3w powi\u0119kszy\u0142y personel drukarski i administracyjny, w zwi\u0105zku z czym sta\u0142a si\u0119 pal\u0105ca kwestia mieszkaniowa. Specjalna komisja wybrana z po\u015br\u00f3d grona pracownik\u00f3w wystara\u0142a si\u0119 o przydzia\u0142 kilku niezamieszka\u0142ych jeszcze dot\u0105d dom\u00f3w. W jednym z nich powsta\u0142o biuro, ju\u017c teraz o szerszych rozmiarach \u2013 dalej sklep \u2013 ksi\u0119garnia, w innym sto\u0142\u00f3wka.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

A\u017c wreszcie nadszed\u0142 tak d\u0142ugo i niecierpliwie oczekiwany przez wszystkich moment \u2013 uruchomienia maszyn drukarskich. L\u015bni\u0142y po\u0142yskiem dwa ustawione obok siebie linotypy, dalej dwie maszyny p\u0142askie, trzy peda\u0142\u00f3wki dwa no\u017ce i wreszcie nieskompletowana jeszcze olbrzymia maszyna rotacyjna. Na twarzach drukarzy malowa\u0142o si\u0119 zadowolenie i duma z odniesionych sukces\u00f3w, oczy b\u0142yszcza\u0142y radosnym blaskiem. I nam wszystkim udzieli\u0142o si\u0119 ich radosne wzruszenie. Z\u0142\u0105czeni jedn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 ide\u0105 , pragn\u0119li\u015bmy doprowadzi\u0107 rozpocz\u0119te prace do ko\u0144ca a nie ma\u0142a to by\u0142a praca! zorganizowa\u0107 wydawnictwo pisma, kt\u00f3re przyczyni\u0142o by si\u0119 do zrepolonizowania tych starych ziem piastowskich, pisma, kt\u00f3re stanowi\u0142oby oparcie moralne, dla przyby\u0142ej tu i przybywaj\u0105cej jeszcze dalej rzeszy osadnik\u00f3w \u2013 pionier\u00f3w, tak bardzo spragnionych s\u0142\u00f3w otuchy i zach\u0119ty w ich\u00a0 znojnym trudzie dnia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W kilka dni potem odby\u0142o si\u0119 pierwsze zebranie zespo\u0142u redakcyjnego. Nakre\u015blili\u015bmy sobie linie po jakiej p\u00f3j\u015b\u0107 mamy, podsumowali\u015bmy trudno\u015bci jakie oczekuj\u0105 nas na tej pionierskiej drodze.\u00a0 Spojrzeli\u015bmy po sobie i skonstatowali\u015bmy, \u017ce jest nas nieliczna garstka, \u017ce jeste\u015bmy bardzo m\u0142odzi, ale mamy natomiast wiele zapa\u0142u i entuzjazmu. Czy podo\u0142amy przyj\u0119tym na siebie powa\u017cnym zobowi\u0105zaniom? Przeklinali\u015bmy, \u017ce tak, \u017ce postaramy si\u0119 z\u0142ama\u0107 wszystkie przeszkody, jakie stan\u0105 nam na drodze i wytrwamy, musimy wytrwa\u0107. Dzie\u0144 nast\u0119pny min\u0105\u0142 na gor\u0105czkowej pracy. O\u017cywi\u0142y si\u0119 puste dot\u0105d pokoje redakcyjne gwarem licznych g\u0142os\u00f3w, stukotem maszyn do pisania, trzaskiem ci\u0105gle otwieranych i zamykanych drzwi.\u00a0 I nocy tej tak\u017ce nikt nie zmru\u017cy\u0142 oka. Byli\u015bmy do najwy\u017cszego stopnia podekscytowani redagowaniem pierwszego numeru \u201ePioniera\u201d. I kiedy nad ranem wzi\u0119li\u015bmy do r\u0119ki mokry jeszcze egzemplarz gazety, poczuli\u015bmy, \u017ce jakie\u015b silne, nierozerwalne wi\u0119zy \u0142\u0105cz\u0105 nas z ni\u0105, u\u015bwiadomili\u015bmy sobie, \u017ce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 pierwszy przygotowawczy okres i wkraczamy w now\u0105, zasadnicz\u0105 faz\u0119 pracy. Zapragn\u0119li\u015bmy by \u201ePionier\u201d sta\u0142 si\u0119 pomostem \u0142\u0105cz\u0105cym nas z czytelnikiem\u00a0 Dolnego \u015al\u0105ska, by artyku\u0142y zamieszczane na jego \u0142amach zwalcza\u0142y wszelkie usterki i b\u0142\u0119dy, wykazywa\u0142y pozytywne osi\u0105gni\u0119cia i by\u0142y wyrazicielami pragnie\u0144 i d\u0105\u017ce\u0144 szerokich mas.<\/p>\n

\u201ePionier\u201d nr 60 z 1945 r.<\/b><\/i><\/p>\n

SP 2025-03-29<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prezentujemy czytelnikom wa\u017cny dokument do historii prasy polskiej w powojennym Wroc\u0142awiu, s\u0105 to wspomnienia jednej z pracownic \u201ePioniera\u201d pierwszego dolno\u015bl\u0105skiego dziennika, kt\u00f3ry 1 listopada 1946 roku przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w kultow\u0105 …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":256,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,64,41],"tags":[],"class_list":["post-254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-koczwarzanka-kamila","category-wojciechowski-grzegorz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=254"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1485,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions\/1485"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/256"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}