{"id":2540,"date":"2026-04-30T21:45:52","date_gmt":"2026-04-30T19:45:52","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=2540"},"modified":"2026-04-30T21:56:05","modified_gmt":"2026-04-30T19:56:05","slug":"przedstawiciele-lewicy-zlozyli-kwiaty-na-grobie-ferdynanda-lassallea","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/04\/30\/przedstawiciele-lewicy-zlozyli-kwiaty-na-grobie-ferdynanda-lassallea\/","title":{"rendered":"Przedstawiciele lewicy z\u0142o\u017cyli kwiaty na grobie Ferdynanda Lassalle’a"},"content":{"rendered":"

Dzisiaj przyszli na Stary Cmentarz \u017bydowski przy ulicy \u015al\u0119\u017cnej we Wroc\u0142awiu, w przeddzie\u0144, kt\u00f3ry poprzedza Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 Solidarno\u015bci Ludzi Pracy – 1 Maja \u015awi\u0119to Pracy, przedstawiciele i sympatycy lewicy – socjaldemokraci, przyszli pok\u0142oni\u0107 si\u0119 Ferdynandowi <\/span>Lassalle. U\u0142o\u017cenie kwiat\u00f3w i zniczy by\u0142o wyrazem pami\u0119ci i szacunku dla Lassalle’a, kt\u00f3ry swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wpisa\u0142 si\u0119 na karty historii europejskiej socjaldemokracji.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ferdynand Lassalle, adwokat i pisarz, a zarazem dzia\u0142acz ruchu robotniczego, urodzi\u0142 si\u0119 11 kwietnia 1825 roku w Breslau (Wroc\u0142awiu) – pochodzi\u0142 z rodziny \u017cydowskiej o niemieckich korzeniach. Zmar\u0142 31 sierpnia 1864 roku w Szwajcarii, od rany zadanej w pojedynku na pistolety, wywo\u0142anym przez zaj\u015bcie osobiste.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Staraniem przyjaci\u00f3\u0142ki hrabiny Zofii Hatzfeld cia\u0142o jego sprowadzono do Wroc\u0142awia i spocz\u0105\u0142 w grobowcu rodzinnym FAMILIE LASSAL., na cmentarzu \u017cydowskim. Na p\u0142ycie wyryto napis w j\u0119zyku niemieckim, kt\u00f3ry w j\u0119zyku polskim brzmi: <\/span>Tu spoczywa to, co by\u0142o \u015bmiertelne w Ferdynandzie Lassalle, my\u015bliciela i bojownika<\/i><\/span>. Fraza <\/span>\u201eto, co by\u0142o \u015bmiertelne<\/i><\/span>\u201d nawi\u0105zuje do przekonania, \u017ce cho\u0107 cia\u0142o Lassalle’a spocz\u0119\u0142o w ziemi, jego idee i dziedzictwo pozostaj\u0105 \u017cywe.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pomimo stosunkowo kr\u00f3tkiego \u017cycia \u2013 zmar\u0142 w wieku 39 lat \u2013 wp\u0142yw Lassalle’a na niemiecki socjalizm by\u0142 ogromny. Jego trosk\u0105 by\u0142o uwolnienie ruchu robotniczego spod liberalizmu mieszcza\u0144skiego. Dlatego te\u017c, w celach szybszego zjednoczenia klasy robotniczej Lassalle prowadzi\u0142 szerok\u0105 kampani\u0119 agitacyjno-odczytow\u0105 w r\u00f3\u017cnych miastach niemieckich. <\/span><\/span><\/p>\n

Lassalle pot\u0119g\u0105 swej wymowy, wymowy popularnej i \u015bwietnej pod wzgl\u0119dem literackim, umia\u0142 sobie zjedna\u0107 mn\u00f3stwo zwolennik\u00f3w idei socjalnej. Poucza\u0142 i czyni\u0142 to w okresie kiedy proletariat w Niemczech zaczyna\u0142 w\u0142a\u015bnie budzi\u0107 si\u0119 do \u017cycia politycznego, nie maj\u0105c jeszcze utorowanej ku temu drogi. <\/span><\/span><\/p>\n

W 1863 roku doprowadzi\u0142 do za\u0142o\u017cenia \u201ePowszechnego niemieckiego zwi\u0105zku robotniczego\u201d (pierwszej partii robotniczej w \u015bwiecie), dla kt\u00f3rego opracowa\u0142 program i koncepcj\u0119 ideow\u0105 i zosta\u0142 jego przewodnicz\u0105cym. Podstawowe za\u0142o\u017cenia programu partii m\u00f3wi\u0142y o \u201ewolnym pa\u0144stwie i spo\u0142ecze\u0144stwie socjalistycznym\u201d, \u201ezniesieniu wyzysku w ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie\u201d oraz \u201eusuni\u0119ciu wszelkiej spo\u0142ecznej i politycznej nier\u00f3wno\u015bci\u201d. Da\u0142o to pocz\u0105tek stronnictwu socjaldemokratycznemu.<\/span><\/span><\/p>\n

Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1875 roku cz\u0142onkowie tego zwi\u0105zku po\u0142\u0105czyli si\u0119 z niemieck\u0105 Socjaldemokratyczn\u0105 Parti\u0105 Robotnicz\u0105 (SDAP), ukszta\u0142towan\u0105 na gruncie marksizmu, kt\u00f3ra domaga\u0142a si\u0119 demokratyzacji pa\u0144stwa i niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa i za\u0142o\u017cyli \u201eSocjaldemokratyczn\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 Niemiec\u201d (SAPD). W 1890 roku, partia zmieni\u0142a nazw\u0119 na \u201eSocjaldemokratyczna Partia Niemiec\u201d (SPD). Z tego wzgl\u0119du uwa\u017cana jest ona za najstarsza parti\u0119 w Niemczech, do dzi\u015b ideowo blisk\u0105 zwi\u0105zkom zawodowym i pracownikom. Najwa\u017cniejszym za\u0142o\u017ceniem programowym SPD jest silne pa\u0144stwo opieku\u0144cze i sprawiedliwie spo\u0142ecznie. <\/span><\/span><\/p>\n

Oczywiste jest to, \u017ce Lassalle nie by\u0142 idealnym politykiem socjalistycznym. Jednak odegra\u0142 on kluczow\u0105 rol\u0119 w procesie tworzenia pierwszej masowej socjalistycznej partii pracowniczej. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 reformistycznego kierunku w niemieckim ruchu socjalistycznym, zwanego lassalizmem. A to co pisa\u0142 i g\u0142osi\u0142 Lassalle, sta\u0142o si\u0119 testamentem dla wszystkich p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142aczy jego obozu. <\/span><\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci Lassalle, d\u0142ugie jeszcze lata w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w niemieckich rozbrzmiewa\u0142a pie\u015b\u0144 \u017ca\u0142obna o nim: <\/span>\u201eWe Wroc\u0142awiu, na cmentarzu, leg\u0142 w\u015br\u00f3d martwych cia\u0142 Ten jedyny, co nam miecze w czarne d\u0142onie da\u0142\u201d \u2013 <\/i><\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: A. Poniecki \u2013 Ferdynand Lassalle, dwutygodnik Wolnomy\u015bliciel Polski, nr 19, Warszawa 15.09.1929.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Lassalle pochowany jest na Starym Cmentarzu \u017bydowskim we Wroc\u0142awiu przy ul. \u015al\u0119\u017cnej. W czasie II wojny \u015bwiatowej nazi\u015bci zniszczyli jego gr\u00f3b. W 1946 roku Polska Partia Robotnicza ufundowa\u0142a nowy nagrobek, mia\u0142o to prawdopodobnie zwi\u0105zek z maj\u0105cym odby\u0107 si\u0119 we Wroc\u0142awiu XXVII Kongresem Polskiej Partii Socjalistycznej. W\u0142adze komunistyczne, obawia\u0142y si\u0119 mi\u0119dzynarodowego skandalu i nie dopu\u015bci\u0142y do zbezczeszczenia miejsca poch\u00f3wku pierwszego \u201epartyjniaka\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

W latach 80. XX w. grobowiec rodziny Lassalle zosta\u0142 odrestaurowany i zmieniony na podstawie zachowanych materia\u0142\u00f3w ikonograficznych i podniesiony do rangi plac\u00f3wki muzealnej. Funkcjonuje jako Muzeum Sztuki Cmentarnej – oddzia\u0142 w strukturach Muzeum Miejskiego Wroc\u0142awia. Gr\u00f3b jest cz\u0119sto odwiedzany przez turyst\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z Niemiec, dla kt\u00f3rych posta\u0107 Lassalle jest powszechnie znana.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ferdynand Lassalle w dzisiejszych czasach znikn\u0105\u0142 z horyzontu historii europejskiej lewicy, ale jest mimo to wspominany przez wsp\u00f3\u0142czesne polskie partie lewicowe. Co roku w kwietniu przy jego grobie we Wroc\u0142awiu odbywaj\u0105 si\u0119 skromne uroczysto\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

W czwartkowe przedpo\u0142udnie, 30 kwietnia br. przed gr\u00f3b Ferdynanda Lassalle’a przyby\u0142o oko\u0142o 30 os\u00f3b zwi\u0105zanych przede wszystkim z Sojuszem Lewicy Demokratycznej (SLD) we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3ra funkcjonuje obecnie w ramach struktury partii Nowa Lewica, powsta\u0142ej z po\u0142\u0105czenia SLD i Wiosny. <\/span><\/span><\/p>\n

Oddajemy dzi\u015b ho\u0142d Ferdynandowi Lassalle, tw\u00f3rcy pierwszej partii robotniczej, m\u00f3wi\u0142 rozpoczynaj\u0105c uroczysto\u015b\u0107 Czes\u0142aw Cyrul, cz\u0142onek Rady Dolno\u015bl\u0105skiej Nowej Lewicy, a spotkanie przy grobie Lassalle to ju\u017c kilkunastoletnia tradycja. Wspomnia\u0142 o genezie powstania \u015awi\u0119ta Pracy \u2013 1Maja. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce: <\/span>Nowa Lewica reprezentuje robotnik\u00f3w, tak jak kiedy\u015b Ferdynand Lassalle, tylko wyzwania s\u0105 nieco inne. Dzisiaj to powinno znaczy\u0107, \u017ce dbamy o ludzi pracy najemnej, \u017ce oni nie powinni zbyt d\u0142ugo pracowa\u0107, \u017ce powinni mie\u0107 sta\u0142e umowy o prac\u0119, \u017ce zwi\u0105zki zawodowe powinny dba\u0107 o to co, si\u0119 w zak\u0142adach pracy dzieje.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Ryszard Kessler, wiceprezydent Wroc\u0142awia, cz\u0142onek Rady Dolno\u015bl\u0105skiej Nowej Lewicy, m\u00f3wi\u0142 o znaczeniu i dorobku Ferdynanda Lassalle’a, za\u0142o\u017cyciela pierwszej partii robotniczej \u2013 pierwszego partyjniaka (o czym powy\u017cej napisa\u0142em). Ferdynand Lassalle wci\u0105\u017c jest inspiracj\u0105 dla lewicy \u2013 m\u00f3wi\u0142 Ryszard Kessler. Na zako\u0144czenie powiedzia\u0142: <\/span>Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy dzisiaj w tym miejscu wydzielaj\u0105cym cudown\u0105 energi\u0119 (mia\u0142 na my\u015bli energi\u0119 z jak\u0105 dzia\u0142a\u0142 F. Lassalle i M. Bakunin). Wierz\u0119 w to, \u017ce prawa cz\u0142owieka, prawa obywatelskie, demokracja, warto\u015bci kt\u00f3rym on s\u0142u\u017cy\u0142 s\u0105 dzisiaj dalej wa\u017cne, \u017ce 1 Maja jest nie tylko dniem grilla, ale dniem naszej dumy, \u017ce to dzi\u0119ki nam jeste\u015bmy w tym miejscu, w pi\u0119knym Wroc\u0142awiu. W tym miejscu, \u017ce to nasz te\u017c trud jest wa\u017cny, jeste\u015bmy dumni. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Martin Kremer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wroc\u0142awiu, m.in. m\u00f3wi\u0142: <\/span>[\u2026] Jego zaanga\u017cowanie na rzecz praw pracowniczych, godno\u015bci i udzia\u0142u obywateli w \u017cyciu politycznym pozostaje aktualne dzisiaj […]. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Lassalle da\u0142 pocz\u0105tek tworzenia pierwszej masowej socjalistycznej partii pracowniczej, najstarszej niemieckiej partii SPD. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Dorota P\u0119dziwiatr, wiceprzewodnicz\u0105ca Rady Miejskiej Wroc\u0142awia. Przypomnia\u0142a o ostatniej uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia tablicy Lassalle’a przy Zau\u0142ku Solnym we Wroc\u0142awiu. Na zako\u0144czenie wyst\u0105pienia ujawnia\u0142a swoje \u017cyczenie: <\/span>Ja tak naprawd\u0119 troch\u0119 sobie \u017cycz\u0119, \u017ceby to \u015bwi\u0119to przesta\u0142o by\u0107 kojarzone u nas w Polsce z rajdem PRL, aby\u015bmy na nowo pr\u00f3bowali to \u015bwi\u0119to opowiedzie\u0107, szczeg\u00f3lnie, \u017ce mamy coraz wi\u0119cej m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy tak naprawd\u0119 czas\u00f3w PRL zupe\u0142nie nie pami\u0119taj\u0105. Oni pewnie mieliby mo\u017cliwo\u015b\u0107 jednoczenia si\u0119 wok\u00f3\u0142 tego \u015bwi\u0119ta, je\u015bli my jako Lewica tym wszystkich \u015brodowiskom socjaldemokracji byliby\u015bmy w stanie opowiedzie\u0107 to \u015bwi\u0119to na nowo. Tak\u017ce mamy dzisiaj taki dzie\u0144, w kt\u00f3rym mo\u017cemy to zrobi\u0107 \u2013<\/i><\/span> powiedzia\u0142a Dorota P\u0119dziwiatr.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na zako\u0144czenie spotkania g\u0142os zabra\u0142a Katarzyna Lubieniecka-R\u00f3\u017cy\u0142o, radna Urz\u0119du Marsza\u0142kowskiego. Spotkanie zako\u0144czy\u0142 Ryszard Kessler, dzi\u0119kuj\u0105c zgromadzonym za pami\u0119\u0107 o pierwszym za\u0142o\u017cycielu partii robotniczej Fryderyku Lassalle’a.<\/span><\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Wroc\u0142aw, 30 kwietnia 2026 r.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzisiaj przyszli na Stary Cmentarz \u017bydowski przy ulicy \u015al\u0119\u017cnej we Wroc\u0142awiu, w przeddzie\u0144, kt\u00f3ry poprzedza Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 Solidarno\u015bci Ludzi Pracy – 1 Maja \u015awi\u0119to Pracy, przedstawiciele i sympatycy lewicy – …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2545,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-2540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2540"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2552,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2540\/revisions\/2552"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2545"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}