{"id":2587,"date":"2026-05-04T22:19:31","date_gmt":"2026-05-04T20:19:31","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=2587"},"modified":"2026-05-04T22:19:31","modified_gmt":"2026-05-04T20:19:31","slug":"historia-wojenna-i-wspolczesna-czolgu-t-34-ze-scinawy-i-villi-colonia-we-wroclawiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/05\/04\/historia-wojenna-i-wspolczesna-czolgu-t-34-ze-scinawy-i-villi-colonia-we-wroclawiu\/","title":{"rendered":"HISTORIA WOJENNA i WSP\u00d3\u0141CZESNA czo\u0142gu T-34 ze \u015acinawy i Villi Colonia we Wroc\u0142awiu"},"content":{"rendered":"

Pozwol\u0119 sobie przedstawi\u0107 czytelnikom S\u0142owa Polskiego Dolny \u015al\u0105sk dwa epizody (ciekawe miejsca) zwi\u0105zane z wyzwalaniem Dolnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3re zapewne nie s\u0105 dla wszystkich znane, ale maj\u0105 wymiar historyczny i wsp\u00f3\u0142czesny.<\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W niedziel\u0119, 6 maja 1945 roku, Villa Colonia wzniesiona w 1905 roku na wroc\u0142awskich Krzykach przesz\u0142a do historii, cho\u0107 p\u00f3\u017aniej przez wiele lat nikt nie wiedzia\u0142 o roli, jak\u0105 wtedy odegra\u0142a. Natomiast radziecki czo\u0142g T-34, kt\u00f3ry o \u015bwicie 25 stycznia 1945 roku, jako jeden z pierwszych przekroczy\u0142 rzek\u0119 Odr\u0119 w \u015acinawie, tam pozosta\u0142 na zawsze. <\/span><\/p>\n

12 stycznia 1945 roku oddzia\u0142y Armii Czerwonej i Wojska Polskiego rozpocz\u0119\u0142y operacj\u0119 wi\u015bla\u0144sko-odrza\u0144sk\u0105, zwan\u0105 potocznie \u201eOfensyw\u0105 styczniow\u0105\u201d. Jej celem by\u0142o wyparcie wojsk niemieckich z ziem polskich, a nast\u0119pnie przeniesienie dzia\u0142a\u0144 wojennych na teren III Rzeszy. W ci\u0105gu 23 dni trwania zimowej operacji przesuni\u0119to na zach\u00f3d granic\u0119 frontu – znad Wis\u0142y – nad Odr\u0119, a w rejonie Wroc\u0142awia dotarcie wojsk 1. Frontu Ukrai\u0144skiego do Odry trwa\u0142o du\u017co szybciej – oko\u0142o dw\u00f3ch tygodni. (Dow\u00f3dc\u0105 1. Frontu Ukrai\u0144skiego by\u0142 marsza\u0142ek Iwan Koniew<\/i>). <\/span><\/p>\n

Walki o Wroc\u0142aw stanowi\u0142y jeden z najbardziej dramatycznych fragment\u00f3w dzia\u0142a\u0144 bojowych na niemieckim froncie wschodnim w ostatnim roku wojny. Trwa\u0142y one od 27 stycznia do 6 maja 1945 roku, a wi\u0119c 100 dni, z kt\u00f3rych 80. Przypada na bezpo\u015brednie obl\u0119\u017cenie miasta trwaj\u0105ce od 16 lutego do 6 maja. Hitlerowska za\u0142oga \u201etwierdzy\u201d Wroc\u0142aw stawia\u0142a op\u00f3r jeszcze w\u00f3wczas, gdy ju\u017c s\u0142ysza\u0142a o \u201ebohaterskiej \u015bmierci\u201d Hitlera (zmar\u0142 po za\u017cyciu trucizny<\/i>) i skapitulowa\u0142 dopiero 4 dni po zdobyciu Berlina.<\/span><\/p>\n

Prze\u0142amanie linii Odry na p\u00f3\u0142noc od Wroc\u0142awia<\/b><\/span><\/p>\n

Ci\u0119\u017ckie i d\u0142ugotrwa\u0142e walki o prze\u0142amanie linii Odry na p\u00f3\u0142noc od Wroc\u0142awia stoczy\u0142y armie prawego skrzyd\u0142a 1. Frontu Ukrai\u0144skiego, kt\u00f3rego wysuni\u0119te oddzia\u0142y przed \u015bwitem 23 stycznia dotar\u0142y do Odry naprzeciwko miejscowo\u015bci Chobienia (K\u00f6ben an der Oder<\/i>), po\u0142o\u017conej oko\u0142o 16 km na p\u00f3\u0142noc od \u015acinawy (Steinau an der Oder<\/i>). Nie czekaj\u0105c na nadej\u015bcie pozosta\u0142ych w tyle jednostek pontonowych armii, postanowi\u0142y forsowa\u0107 Odr\u0119 na zdobytych na prawym brzegu \u0142odziach i dw\u00f3ch promach, kt\u00f3re naprawili podr\u0119cznym materia\u0142em pochodz\u0105cym z rozebranych stoj\u0105cych w pobli\u017cu drewnianych stod\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W nocy z 23 na 24 stycznia grupy szturmowe przeprawi\u0142y si\u0119 przez rzek\u0119 Odr\u0119 i pokonuj\u0105c op\u00f3r zaskoczonego przeciwnika, zdoby\u0142y kilkana\u015bcie schron\u00f3w bojowych oraz opanowa\u0142y p\u00f3\u0142nocny skraj Chobieni. Do wieczora 25 stycznia, przy wsparciu przyby\u0142ych kolejnych oddzia\u0142\u00f3w armii, ca\u0142kowicie wyparto wojska niemieckie z Chobieni. Uruchomiona przeprawa umo\u017cliwi\u0142a ze\u015brodkowanie si\u0119 na przycz\u00f3\u0142ku w Chobieni, \u015acinawie i Dziewinie wa\u017cnych si\u0142 wojsk radzieckich – oddzia\u0142\u00f3w pancernych i zmechanizowanych z 4. Armii Pancernej.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wczesnym rankiem 25 stycznia, batalion czo\u0142g\u00f3w stanowi\u0105cy oddzia\u0142 wydzielony z 62. Brygady Pancernej, wchodz\u0105cej w sk\u0142ad 10. Korpusu Pancernego dzia\u0142aj\u0105cego w strukturach organizacyjnych 4. Armii Pancernej, zdoby\u0142 przez zaskoczenie 60-tonowy most drogowy na Odrze w \u015acinawie i po jego rozminowaniu wdar\u0142 si\u0119 do miasta, gdzie wda\u0142 si\u0119 w walk\u0119 z przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami niemieckimi (\u015acinaw\u0119 broni\u0142y: szko\u0142a podoficerska z Jawora, dwa pu\u0142ki piechoty i dwa bataliony ochrony, wzmocnione oko\u0142o 50. czo\u0142gami i transporterami opancerzonymi oraz cztery oddzia\u0142y Volkssturmu uzbrojone w panzerfausty \u2013 tak podaje D. Leluszenko w ksi\u0105\u017cce \u201ePancernym szlakiem\u201d<\/i>). <\/span><\/p>\n

Podczas walki dow\u00f3dca batalionu atakuj\u0105cych czo\u0142g\u00f3w major Szotin zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny, wobec czego przewieziono go na wschodni brzeg Odry. Batalion pozosta\u0142 bez dow\u00f3dcy, co wprowadzi\u0142o dezorganizacj\u0119 w dzia\u0142aniu oddzia\u0142u. Natomiast dow\u00f3dca 62. Brygady Pancernej pu\u0142kownik S. Denisow sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119 z wys\u0142aniem si\u0142 g\u0142\u00f3wnych brygady, aby zapewni\u0107 utrzymanie zdobytego mostu na Odrze. Wykorzystuj\u0105c t\u0105 sytuacj\u0119 Niemcy wysadzili prz\u0119s\u0142o zawieszenia g\u0142\u00f3wnego mostu. W \u015acinawie zosta\u0142y odci\u0119te za\u0142ogi trzech czo\u0142g\u00f3w, kt\u00f3re nie mog\u0105c si\u0119 przebi\u0107 do swoich, bohatersko walczy\u0142y do ostatniego pocisku armat czo\u0142gowych i naboju karabinowego. \u201e[\u2026], nast\u0119pnie wyszli z czo\u0142g\u00f3w i z granatami w r\u0119ku walczyli do ostatniego tchu. Wszyscy polegli \u015bmierci\u0105 bohater\u00f3w, [\u2026] \u2013 pisze Dmitrij Leluszenko w ksi\u0105\u017cce \u201ePancernym szlakiem\u201d<\/i>. Jeden z czo\u0142g\u00f3w T\u201334, dotar\u0142 do stacji kolejowej i zako\u0144czy\u0142 dzia\u0142ania tu\u017c przy niej, za przejazdem kolejowym linii g\u0142ogowskiej, na brzegu rzeki Zimnica\u2013B. (Jak opowiadali pierwsi powojenni mieszka\u0144cy miasta, po wyzwoleniu czo\u0142g wyci\u0105gni\u0119to na brzeg i tak znalaz\u0142 si\u0119 na \u015bcinawskim Rynku \u2013 dop. aut.<\/i>).<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3ba szybkiego zdobycie \u015acinawy uderzeniem czo\u0142owym zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem (\u015acinawa w niemieckiej \u201epozycji odrza\u0144skiej\u201d stanowi\u0142a tzw. miasto-punkt oporu, p\u00f3\u017aniej og\u0142oszona \u201etwierdz\u0105\u201d, kt\u00f3r\u0105 w rzeczywisto\u015bci nie by\u0142a, doprowadzi\u0142o to do jej zag\u0142ady \u2013 miasto w ponad 70% zosta\u0142o zniszczone)<\/i>. Dopiero po przegrupowaniu na lewy brzeg Odry g\u0142\u00f3wnych si\u0142 4. Armii Pancernej i 13. Armii Piechoty, 30 stycznia zamkni\u0119to pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia wok\u00f3\u0142 \u015acinawy. Jednocze\u015bnie czo\u0142gi z 61. Brygady Pancernej (10. Korpus Pancerny<\/i>) i pu\u0142ki piechoty 6. Dywizji Piechoty Gwardii (13. Armia Piechoty<\/i>) uderzy\u0142y od zachodu na miasto i po zaci\u0119tych krwawych walkach \u015acinawa 31 stycznia 1945 roku do godziny 12.00 czasu moskiewskiego zosta\u0142a ca\u0142kowicie wyzwolona \u2013 m\u00f3wi o tym meldunek dow\u00f3dcy 4. Armii Pancernej do dow\u00f3dcy Frontu (Arch. MO ZSRR, zesp. 676, inw. 25099, vol.5, k.60 \u2013 \u201eDolny \u015al\u0105sk 1945 – wyzwolenie\u201d, R. Majewski<\/i>). <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Historia \u015bcinawskiego czo\u0142gu<\/b><\/span><\/p>\n

Po wyzwoleniu miasta, radziecki czo\u0142g T-34 wjecha\u0142 po pochylni zbudowanej z drewnianych podk\u0142ad\u00f3w kolejowych na przygotowany cok\u00f3\u0142 pomnika, kt\u00f3ry ustawiono na \u015bcinawskim rynku. Na bokach coko\u0142u, na du\u017cych czarnych tablicach umieszczono napis w j\u0119zyku rosyjskim: WIECZNA S\u0141AWA BOHATEROM GWARDYJSKIM CZO\u0141GISTOM ARMII GENERA\u0141A LELUSZENKO POLEG\u0141YM w BOJACH za WOLNO\u015a\u0106 i NIEPODLEG\u0141O\u015a\u0106 NASZEJ WIELKIEJ RADZIECKIEJ OJCZYZNY, 9 maja 1945 rok (4. Armia Pancerna, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 gen. p\u0142k Dmitrij Leluszenko, 17.03.1945 r. zosta\u0142a przemianowana na 4. Armi\u0119 Pancern\u0105 Gwardii \u2013 wyja\u015bnienie i t\u0142umaczenie – dop. aut.). <\/i>P\u00f3\u017aniej dodatkowo z przodu coko\u0142u umieszczono du\u017c\u0105 czerwon\u0105 gwiazd\u0119 i napis 9 V 1945. <\/span><\/p>\n

U nowych mieszka\u0144c\u00f3w wyzwolonej \u015acinawy, przyby\u0142ych w du\u017cej wi\u0119kszo\u015bci z kres\u00f3w wschodnich, pomnik z czo\u0142giem i napis nie budzi\u0142 negatywnych emocji, gdy\u017c wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 adekwatny do wytworzonej sytuacji spo\u0142eczno-politycznej, powsta\u0142ej w kraju i na \u015bwiecie, po wygranej wojnie z naje\u017ad\u017ac\u0105 hitlerowskim. Mieszka\u0144cy po prostu uwa\u017cali \u201eczo\u0142g\u201d za pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej w walkach o wyzwolenie \u015acinawy, chocia\u017c napis na cokole g\u0142osi\u0142 inaczej. Bardziej obawiali si\u0119 powrotu Niemc\u00f3w na wyzwolone dolno\u015bl\u0105skie tereny i \u017cyli w niepewno\u015bci. Takie obawy trwa\u0142y d\u0142ugie lata po wojnie. <\/span><\/p>\n

Po wycofywaniu wojsk radzieckich z Polski (17 wrze\u015bnia 1993 roku, w symboliczn\u0105 rocznic\u0119 agresji radzieckiej na Polsk\u0119 w 1939 roku, dow\u00f3dca P\u00f3\u0142nocnej Grupy Wojsk, genera\u0142 Leonid Kowaliow zameldowa\u0142 prezydentowi RP Lechowi Wa\u0142\u0119sie zako\u0144czenie wycofywania wojsk radzieckich z Polski<\/i>), gwiazd\u0119 i napisy w j\u0119zyku rosyjskim usuni\u0119to. Na przodzie coko\u0142u, w miejscu gdzie by\u0142a czerwona gwiazda i napis 9 V 1945, umieszczono niewielk\u0105 tabliczk\u0119 z \u201eneutralnym\u201d napisem: \u201ePAMI\u0118CI POLEG\u0141YM W CZASIE WALK W STYCZNIU 1945 r.\u201d<\/span><\/p>\n

Nadesz\u0142a te\u017c taka chwila, kiedy radziecki czo\u0142g T-34 umieszczony w sercu miasta zacz\u0105\u0142 budzi\u0107 skrajne emocje w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w, cho\u0107 dla go\u015bci i najm\u0142odszych stanowi\u0142 zawsze atrakcj\u0119 i ur\u00f3s\u0142 do miana symbolu \u015acinawy. Dok\u0142adnie w dniu 73. rocznicy zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej ze \u015bcinawskiego rynku znikn\u0105\u0142 radziecki czo\u0142g T-34, w wyniku presji \u201ez ambony\u201d oraz IPN. Charakterystyczny dla miasta czo\u0142g T-34 znikn\u0105\u0142 z Rynku, ale nie ze \u015acinawy. Bowiem wcze\u015bniej 15 marca 2014 roku, w tej sprawie w\u0142adze miasta zebra\u0142y opini\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w za pomoc\u0105 ankiet, prawie wszyscy byli za pozostawieniem czo\u0142gu w mie\u015bcie \u2013 blisko 90%. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Czo\u0142g powr\u00f3ci\u0142 do miasta 12 kwietnia 2019 r., nieca\u0142y miesi\u0105c przed 74. rocznic\u0105 zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej, ju\u017c nie jako pomnik, za to bardziej dost\u0119pny dla mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w. Odrestaurowany (wypiaskowany i pomalowany – ca\u0142kowicie ze \u015brodk\u00f3w gminy), pozbawiony zakazanych emblemat\u00f3w, bez tablic i napis\u00f3w, stanowi historyczny i technologiczny eksponat czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, maj\u0105cy pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 dydaktyczn\u0105 i przyci\u0105ga\u0107 do \u015acinawy mi\u0142o\u015bnik\u00f3w militari\u00f3w \u2013 umocnie\u0144 i bunkr\u00f3w, kt\u00f3rych w tym rejonie nie brakuje. Nie stan\u0105\u0142 jednak w Rynku, lecz na dziobie wybudowanego Park&Ride czyli \u201estatku-parkingu\u201d, kt\u00f3ry powsta\u0142 w pobli\u017cu nabrze\u017ca Odry, naprzeciw mostu drogowego przez kt\u00f3ry w 1945 roku czo\u0142g wjecha\u0142 do miasta \u2013 historia zatoczy\u0142a swoje ko\u0142o i spina wojenne losy miasta z czasami wsp\u00f3\u0142czesnymi. W czo\u0142gu zosta\u0142a umieszczona kapsu\u0142a czasu. <\/span><\/p>\n

Okr\u0105\u017cenie Wroc\u0142awia przez wojska radzieckie<\/b><\/span><\/p>\n

Dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do okr\u0105\u017cenia i szybkiego zdobycia Wroc\u0142awia stanowi\u0142y wa\u017cny element operacji zaczepnej 1. Frontu Ukrai\u0144skiego w lutym 1945 r. Silnie broniony przez wojska niemieckie rejon Wroc\u0142awia tworzy\u0142 bowiem oko\u0142o 200-kilometrowy \u0142uk, kt\u00f3ry z jednej strony wi\u0105za\u0142 si\u0142y trzech armii radzieckich (5. Armia Gwardii, 6. Armia i 52. Armia<\/i>)i rozdziela\u0142 dwa zgrupowania uderzeniowe Frontu, z drugiej za\u015b umo\u017cliwia\u0142 Niemcom uderzenie na skrzyd\u0142a i ty\u0142y nacieraj\u0105cych na zach\u00f3d wojsk radzieckich. Ponadto du\u017ce si\u0142y niemieckie na prawym brzegu Odry znajdowa\u0142y si\u0119 niebezpiecznie blisko g\u0142\u00f3wnych linii zaopatrzenia wojsk marsza\u0142ka Iwana Koniewa. Samo miasto, cho\u0107 dora\u017anie przekszta\u0142cone w twierdz\u0119, posiada\u0142o du\u017ce znaczenie strategiczno-operacyjne. Zamyka\u0142o ono przeprawy przez Odr\u0119 i od wschodu os\u0142ania\u0142o kierunki prowadz\u0105ce na Berlin i Drezno. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c wszystkie te czynniki i licz\u0105c si\u0119 z silnym oporem hitlerowc\u00f3w, marsza\u0142ek Iwan Koniew dow\u00f3dca 1. Frontu Ukrai\u0144skiego wydzieli\u0142 do dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu okr\u0105\u017cenie Wroc\u0142awia stosunkowo znaczne si\u0142y. <\/span><\/p>\n

Obl\u0119\u017cenie Festung Breslau<\/b><\/span><\/p>\n

W nocy z 15 na 16 lutego 1945 roku, kiedy to nast\u0105pi\u0142o ca\u0142kowite okr\u0105\u017cenie Wroc\u0142awia, rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 obl\u0119\u017cenie miasta, trwaj\u0105ce nieprzerwanie przez 80 dni. Wydarzenia, kt\u00f3re potem nast\u0105pi\u0142y, odbiega\u0142y zdecydowanie od przewidywa\u0144 i zamierze\u0144 dow\u00f3dztwa 1. Frontu Ukrai\u0144skiego, kt\u00f3re planowa\u0142o zdobycie Festung Breslau w ci\u0105gu 3-4 dni. Plany te opiera\u0142y si\u0119 przede wszystkim na b\u0142\u0119dnej ocenie si\u0142 garnizonu hitlerowskiego, liczonego na 18-20 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. <\/span><\/p>\n

By\u0142 to czas nadchodz\u0105cej kl\u0119ski III Rzeszy, a to powodowa\u0142o nasilenie rozgrywek wewn\u0105trz poszczeg\u00f3lnych formacji politycznych i wojskowych, efektem tego by\u0142o powo\u0142anie trzeciego, ostatniego ju\u017c komendanta Festung Breslau, osoba ta by\u0142a owocem walk o kompetencje i wp\u0142ywy pomi\u0119dzy gauleiterem Karlem Hanke a dow\u00f3dztwem wojskowym. (Gauleiter Dolnego \u015al\u0105ska, ostatni Reichsf\u00fchrer SS,<\/i> Karol Hanke w stosunku do dow\u00f3dc\u00f3w \u201etwierdzy\u201d spe\u0142nia\u0142 rol\u0119 czynnika nadzoruj\u0105cego lojalno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i \u015bcis\u0142e wykonywanie nadsy\u0142anych rozkaz\u00f3w od wy\u017cszych instancji. Dzi\u0119ki radiostacji du\u017cego zasi\u0119gu, zainstalowanej w schronie urz\u0105dzonym pod budynkiem w pa\u0142acu Hatzfeld\u00f3w, gdzie urz\u0119dowa\u0142 \u2013 obecnie Galeria Awangardowa przy ul. Wita Stwosza, Hanke utrzymywa\u0142 sta\u0142y kontakt z Kancelari\u0105 Rzeszy i osobi\u015bcie z Martinem Bormanem. Wywiera\u0142 te\u017c istotny wp\u0142yw na podstawowe decyzje dotycz\u0105ce Festung Breslau. We Wroc\u0142awiu z jego rozkazu zgin\u0119\u0142o ponad 1000 os\u00f3b, st\u0105d otrzyma\u0142 przydomek \u201eWisielec Breslau\u201d).<\/i><\/span><\/p>\n

Nowym komendantem zosta\u0142 genera\u0142 porucznik Hermann Niehoff, popierany przez genera\u0142a Ferdinanda Sch\u00f6rnera \u2013 dow\u00f3dc\u0119 Grupy Armii \u201eA\u201d. Jednak bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 i powodem zmiany komendanta by\u0142o wej\u015bcie Rosjan g\u0142\u0119boko w po\u0142udniowe dzielnice miasta. Hermann Niehoff przyby\u0142 samolotem do Wroc\u0142awia w nocy z 5 na 6 marca, wyl\u0105dowa\u0142 na lotnisku Ma\u0142y Gad\u00f3w. Przyj\u0119cie dow\u00f3dztwa Festung Breslau og\u0142osi\u0142 Niehoff w rozkazie 8 marca 1945 r.<\/span><\/p>\n

Kapitulacja Festung Breslau<\/b><\/span><\/p>\n

Utrata 1 kwietnia ostatniego lotniska na Ma\u0142ym G\u0105dowie (obecnie osiedle mieszkaniowe<\/i>) przekre\u015bla\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przerzucania do Wroc\u0142awia drog\u0105 powietrzn\u0105 dalszych posi\u0142k\u00f3w. Poniewa\u017c do ko\u0144ca nie zdo\u0142ano – mimo ogromnego wysi\u0142ku \u2013 uruchomi\u0107 lotniska budowanego na powojennym placu Grunwaldzkim, wydostanie si\u0119 z miasta drog\u0105 powietrzn\u0105 by\u0142o zupe\u0142nie niemo\u017cliwe. Nie mog\u0142o by\u0107 mowy o ewakuacji rannych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych liczba szybko ros\u0142a. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to destrukcyjnie na morale walcz\u0105cych oddzia\u0142\u00f3w, tym bardziej, \u017ce mala\u0142a liczba funkcjonuj\u0105cych szpitali, brak by\u0142o lekarstw i \u015brodk\u00f3w opatrunkowych.<\/span><\/p>\n

Wszystkie te czynniki sta\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku kwietnia przyczyn\u0105 ostrego kryzysu obrony Festung Breslau, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w obliczu ca\u0142kowitego za\u0142amania. Jednak specjalny rozkaz Hitlera, kt\u00f3ry nakazywa\u0142 broni\u0107 \u201etwierdzy\u201d do ostatniego cz\u0142owieka, jedynie utwierdzi\u0142 genera\u0142a Niehoffa i gauleitera Hanke w uporze przed\u0142u\u017cania coraz bardziej beznadziejnej obrony i skazania miasta na zag\u0142ad\u0119. Natomiast oblegaj\u0105ce wojska radzieckie by\u0142y te\u017c zbyt wyczerpane \u017ceby zdecydowanie zaatakowa\u0107 i doprowadzi\u0107 do szybkiego zdobycia Wroc\u0142awia. 25 kwietnia 1945 roku ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ostateczna linia frontu, kt\u00f3ra utrzyma\u0142a si\u0119 bez wi\u0119kszych zmian do ko\u0144ca obl\u0119\u017cenia. <\/span><\/p>\n

Po samob\u00f3jstwie Hitlera i upadku Berlina przed dow\u00f3dztwem \u201etwierdzy\u201d stan\u0119\u0142a z ca\u0142\u0105 ostro\u015bci\u0105 konieczno\u015b\u0107 wyboru mi\u0119dzy: stawianiem dalszego oporu –<\/i> podj\u0119cie pr\u00f3by przebicia si\u0119 przez pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia do wojsk w\u0142asnych \u2013 kapitulacj\u0105<\/i>. <\/span><\/p>\n

Jak stwierdzaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a radzieckie, 5 maja dow\u00f3dztwo 6. Armii wystosowa\u0142o do garnizonu hitlerowskiego ultimatum z \u017c\u0105daniem kapitulacji. 5 maja wieczorem lub w nocy z 5 na 6 maja genera\u0142 Hermann Niehoff podj\u0105\u0142 decyzje o kapitulacji, do kt\u00f3rej upowa\u017cnia\u0142 go radiogram od genera\u0142a piechoty Wilhelma Hassego dow\u00f3dcy niemieckiej 17. Armii (od 30 marca 1945 r.<\/i>). Upowa\u017cnia\u0142 on dow\u00f3dc\u0119 Festung Breslau do podj\u0119cia ka\u017cdej decyzji, kt\u00f3r\u0105 uzna za stosown\u0105.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z dziennika dzia\u0142a\u0144 bojowych 22. Korpusu Armijnego (6. Armia<\/i>) wiemy, \u017ce 6 maja 1945 roku pomi\u0119dzy godzin\u0105 5.00 a 6.00, strona niemiecka oznajmia\u0142a przez megafony, \u017ce o godzinie 8.00 zostan\u0105 wys\u0142ani parlamentariusze po warunki kapitulacji. Wtedy ogie\u0144 usta\u0142 z obu stron, a o godzinie 8.00 w um\u00f3wione miejsce, u zbiegu Strasse der SA i Viktoria Strasse (dzisiejsze ulice Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich i Lwowska<\/i>) przybyli dwaj oficerowie niemieccy z t\u0142umaczem. <\/span><\/p>\n

Ze strony niemieckiej do prowadzenia rokowa\u0144 upowa\u017cniony by\u0142 kapitan Herbert van Br\u00fcck, kt\u00f3remu towarzyszyli zast\u0119pca dow\u00f3dcy \u201etwierdzy\u201d pu\u0142kownik Kurt Tiesler oraz t\u0142umacz o nieznanym nazwisku. Ze strony radzieckiej genera\u0142 W\u0142odzimierz G\u0142uzdowski dow\u00f3dca 6. Armii, wys\u0142a\u0142 jako swego przedstawiciela majora Omara Jachjajewa oficera wydzia\u0142u rozpoznawczego 22. Korpusu Armijnego, towarzyszy\u0142 mu lejtnant Omarow \u2013 korespondent wojenny 6. Armii i t\u0142umacz. <\/span><\/p>\n

Kilka godzin p\u00f3\u017aniej genera\u0142 Hermann Niehoff i genera\u0142 W\u0142odzimierz G\u0142uzdowski podpisali uzgodniony wcze\u015bniej przez parlamentariuszy akt bezwarunkowej kapitulacji hitlerowskiej za\u0142ogi Festung Breslau. Mia\u0142o to miejsce w Vilii Colonia na wroc\u0142awskich Krzykach przy Kaiser Friedrich Strasse 14 (obecna ulica Mariana Rapackiego 14<\/i>), w kt\u00f3rej mie\u015bci\u0142 si\u0119 sztab 22. Korpusu Armijnego. <\/span><\/p>\n

Przez szereg lat panowa\u0142 pogl\u0105d, \u017ce podpisanie kapitulacji Festung Breslau mia\u0142o miejsce w Pszennej ko\u0142o \u015awidnicy, gdzie rzeczywi\u015bcie jeszcze do 8 maja 1945 roku byli Niemcy. <\/span><\/p>\n

Dzi\u015b nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w Villi Colonia na wroc\u0142awskich Krzykach podpisano akt kapitulacji Festung Breslau. Ostatecznie potwierdzi\u0142 to podpu\u0142kownik Omar Jachjajew, kt\u00f3ry w latach 70. przyjecha\u0142 do Wroc\u0142awia na zaproszenie p\u0142k prof. Ryszarda Majewskiego (1931-2007<\/i>) \u2013 historyka, autora publikacji dotycz\u0105cych II wojny \u015bwiatowej, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem dzia\u0142a\u0144 wojennych we Wroc\u0142awiu i na Dolnym \u015al\u0105sku w 1945 roku.<\/span><\/p>\n

Villa Colonia<\/b><\/span><\/p>\n

Wa\u017cnym i ciekawym elementem, przypominaj\u0105cym o historycznym znaczeniu tego domu, jest tablica wmurowana we frontow\u0105 \u015bcian\u0119 w 30. rocznic\u0119 zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pierwsza pami\u0105tkowa tablica ods\u0142oni\u0119ta w 1975 roku wykonana by\u0142a z gipsu,
\nale pomalowana tak, \u017ceby wygl\u0105da\u0142a na metalow\u0105. Wmurowa\u0142o j\u0105 Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Wroc\u0142awia. Jednym z go\u015bci obecnych na uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia tablicy by\u0142 podpu\u0142kownik Omar Jachjajew, wojenny parlamentariusz i uczestnik rozm\u00f3w niemiecko-radzieckich z dnia 6 maja 1945 r. To on, ods\u0142oni\u0142 napis i symbolicznie zamkn\u0105\u0142 dyskusj\u0119 o Villi Colonia i jej miejscu w historii.<\/span><\/p>\n

Kolejn\u0105 tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105 wykonano ju\u017c z metalu i umieszczono pod oknem, na poziomie parteru. W latach 90-tych w\u0142a\u015bciciel przeni\u00f3s\u0142 tablic\u0119 na lew\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 frontu domu \u2013 gdzie jest lepiej widoczna.<\/span><\/p>\n

Gdy Wroc\u0142aw zosta\u0142 polskim miastem, przez kilka lat w niezniszczonej willi mie\u015bci\u0142a si\u0119 Izba Skarbowa. Nast\u0119pnie w domu mieszkali pracownicy naukowi wroc\u0142awskich uczelni. W latach 60. budynek zosta\u0142 kupiony przez jednego z profesor\u00f3w tam mieszkaj\u0105cych, a potem trafi\u0142 w r\u0119ce jego potomka – wroc\u0142awskiego przedsi\u0119biorcy. <\/span><\/p>\n

Dom ma szcz\u0119\u015bcie, gdy\u017c od lat 80. mia\u0142 jednego dobrego gospodarza, kt\u00f3ry potrafi\u0142 dobrze o niego zadba\u0107, w przeciwie\u0144stwie do innych willi, gdzie w\u0142a\u015bcicieli jest wielu, a odpowiedzialno\u015b\u0107 za budynki rozmywa si\u0119. Ani miasto, ani stowarzyszenia historyczne nie partycypowa\u0142y w kosztach przeprowadzonych dotychczas remont\u00f3w willi. Jego w\u0142a\u015bciciel jednak zmar\u0142 w 2018 roku, a historyczn\u0105 will\u0119 wystawiono na sprzeda\u017c. <\/span><\/p>\n

Willa jest w doskona\u0142ym stanie technicznym i pi\u0119kna wizualnie. Mo\u017cna tutaj zobaczy\u0107 zachowane przed wej\u015bciem dzia\u0142aj\u0105ce lampy gazowe, zachowane oryginalne okna z dzia\u0142aj\u0105cymi \u017caluzjami i witra\u017ce, oryginalne wszystkie drzwi, odnowione freski na \u015bcianach w holu z napisem: J.CR. 1935, jest tak\u017ce winda jadalna (kuchenna). Z czas\u00f3w upadku III Rzeszy pochodzi tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 mebli: szafa, komoda i st\u00f3\u0142 przy kt\u00f3rym po roz\u0142o\u017ceniu mo\u017ce usi\u0105\u015b\u0107 24. os\u00f3b, to przy nim podpisano akt kapitulacji.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kilka lat temu pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 przekszta\u0142cenia willi w Muzeum Festung Breslau. Nie podj\u0119to jednak \u017cadnych krok\u00f3w zmierzaj\u0105cych do realizacji zamierzenia. W 2024 roku pojawi\u0142y si\u0119 informacje, \u017ce Villa Colonia zyska\u0142a nowego gospodarza. Wed\u0142ug doniesie\u0144 lokalnych, nowy w\u0142a\u015bciciel planuje dba\u0107 o historyczne dziedzictwo obiektu.<\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki<\/i><\/span><\/strong><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:
\n<\/i><\/span><\/span>1. pl.wikipedia.org
\n<\/span><\/span>2. Ryszard Majewski, Dolny \u015al\u0105sk 1945 – wyzwolenie. PWN Warszawa-Wroc\u0142aw 1982.
\n<\/span><\/span>3. Iwan Koniew, Czterdziesty pi\u0105ty MON \u2013 BWW 1968.
\n<\/span><\/span>4. Dmitrij Leluszenko, Pancernym szlakiem, MON 1983.
\n<\/span><\/span>5. Paul Peikert, Kronika dni obl\u0119\u017cenia, Wroc\u0142aw 22 I \u2013 6 V1945, Wyd. Ossolineum 1984 \u2013 poprawione i uzupe\u0142nione.<\/span><\/span><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pozwol\u0119 sobie przedstawi\u0107 czytelnikom S\u0142owa Polskiego Dolny \u015al\u0105sk dwa epizody (ciekawe miejsca) zwi\u0105zane z wyzwalaniem Dolnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3re zapewne nie s\u0105 dla wszystkich znane, ale maj\u0105 wymiar historyczny i wsp\u00f3\u0142czesny. …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2591,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-2587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2587"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2596,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587\/revisions\/2596"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}