{"id":2822,"date":"2026-05-30T20:46:33","date_gmt":"2026-05-30T18:46:33","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=2822"},"modified":"2026-05-30T20:49:23","modified_gmt":"2026-05-30T18:49:23","slug":"odnaleziono-w-archiwach-prywatne-listy-alberta-einsteina-do-marii-sklodowskiej-curie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/05\/30\/odnaleziono-w-archiwach-prywatne-listy-alberta-einsteina-do-marii-sklodowskiej-curie\/","title":{"rendered":"Odnaleziono w archiwach prywatne listy Alberta Einsteina do Marii Sk\u0142odowskiej-Curie"},"content":{"rendered":"

\u201ePani Curie jest spo\u015br\u00f3d wszystkich s\u0142awnych os\u00f3b jedyn\u0105, kt\u00f3rej s\u0142awa si\u0119 nie zepsu\u0142a\u201d, albo \u201eKole\u017ce\u0144ska relacja, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a mnie z t\u0105 cudown\u0105 kobiet\u0105 przez tyle lat, jest jedn\u0105 z najlepszych i najpi\u0119kniejszych rzeczy w moim \u017cyciu\u201d.\u00a0<\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pierwszy fragment listu Alberta Einsteina do Marii Sk\u0142odowskiej-Curie pochodzi z 1920 roku, drugi z 1930 roku. Tw\u00f3rca og\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci pisa\u0142 do naszej noblistki listy na maszynie po niemiecku. Sk\u0142odowska-Curie odwzajemnia\u0142a si\u0119 episto\u0142ami pisanymi r\u0119cznie po francusku. Czy by\u0142y to listy mi\u0142osne? No raczej nie. \u201eDrogi Panie Einstein. Jestem z tych, kt\u00f3rzy wierz\u0105, i\u017c nauka jest czym\u015b bardzo pi\u0119knym. Uczony jest w swojej pracowni nie tylko technikiem, lecz r\u00f3wnie\u017c dzieckiem wpatrzonym w zjawiska przyrody, wzruszaj\u0105ce jak ba\u015b\u0144 czarodziejska\u201d<\/em><\/strong>. To list naszej uczonej do Einsteina z 1922 roku.<\/div>\n
\"\"<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
Dr Ewie \u0141abno-Fa\u0142\u0119ckiej z Fundacji Rozwoju Edukacji i Przemys\u0142u zesz\u0142o kilka lat, zanim z pomoc\u0105 wielu os\u00f3b zacz\u0119\u0142a realizowa\u0107 projekt ksi\u0105\u017ckowego upublicznienia 25 list\u00f3w pisanych do siebie przez dw\u00f3ch wielkich\u00a0 naukowc\u00f3w i odkrywc\u00f3w w latach 1911-1932. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Einstein pisa\u0142 w og\u00f3le dziennie osiem list\u00f3w, Sk\u0142odowska troch\u0119 mniej w tym samym czasie. Wszystkie 80 tysi\u0119cy list\u00f3w Einsteina s\u0105 uporz\u0105dkowane i posegregowane w Jerozolimie. Listy Marii Sk\u0142odowskiej-Curie znajduj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach Europy i \u015bwiata. Ich kwerenda by\u0142a \u017cmudna a ponadto d\u0142ugo nie mog\u0142y by\u0107 ruszane, bo promieniowa\u0142y.<\/div>\n
\"\"<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
Maria i Albert poznali si\u0119 w 1909 roku na obchodach 350-lecia Uniwersytetu Genewskiego. Starsza od Alberta o 11 lat warszawianka by\u0142a ju\u017c po pierwszym Noblu z fizyki a przede wszystkim po dw\u00f3ch odkryciach pierwiastk\u00f3w radioaktywnych polonu (Po) i radu (Ra) razem z Piotrem Curie. Albert Einstein zas\u0142yn\u0105\u0142 w 1905 roku ustanowieniem r\u00f3wno\u015bci masy i energii wyra\u017conej wzorem E r\u00f3wna mc2. Bli\u017cej jednak zaprzyja\u017anili si\u0119 dwa lata p\u00f3\u017aniej po s\u0142ynnym brukselskim spotkaniu naukowc\u00f3w u przemys\u0142owca Ernsta Solvaya. Maria Sk\u0142odowska-Curie by\u0142a jedyn\u0105 kobiet\u0105 uczestnicz\u0105c\u0105 w tych obradach a ju\u017c obj\u0119\u0142a katedr\u0119 po zmar\u0142ym Piotrze Curie, no i by\u0142a pierwsz\u0105 kobiet\u0105 profesorem na Sorbonie. Z determinacj\u0105 napisa\u0142a do rektora Politechniki w Zurychu, by ten niezw\u0142ocznie zatrudni\u0142 Przyjaciela-\u017byda: \u201eW Brukseli, gdzie uczestniczy\u0142am w kongresie naukowym, na kt\u00f3rym by\u0142 r\u00f3wnie\u017c Einstein, mog\u0142am doceni\u0107 b\u0142yskotliwo\u015b\u0107 jego umys\u0142u, zakres dokumentacji i rozleg\u0142o\u015b\u0107 wiedzy. Zwa\u017cywszy, \u017ce Einstein jest jeszcze bardzo m\u0142ody, zasadne jest pok\u0142adanie w nim ogromnych nadziei i postrzeganie go jako jednego z czo\u0142owych teoretyk\u00f3w przysz\u0142o\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce instytucja naukowa, kt\u00f3ra da\u0142aby Einsteinowi niezb\u0119dne dla\u0144 \u015brodki do pracy, powo\u0142uj\u0105c go na istniej\u0105ce stanowisko czy te\u017c stwarzaj\u0105c nowe na warunkach, na jakie zas\u0142uguje, b\u0119dzie powa\u017cana za tak\u0105 decyzj\u0119 i z pewno\u015bci\u0105 wy\u015bwiadczy wielk\u0105 przys\u0142ug\u0119 nauce<\/em><\/strong>\u201d.<\/div>\n
<\/div>\n
Einstein wnet m\u00f3g\u0142 si\u0119 zrewan\u017cowa\u0107 44-letniej wdowie po napa\u015bciach \u00f3wczesnych pismak\u00f3w paryskich za to, \u017ce rozpocz\u0119\u0142a romans z fizykiem Paulem Langevinem, m\u0119\u017cem i ojcem czworga dzieci. \u201eJestem przekonany, \u017ce b\u0119dzie Pani zawsze gardzi\u0142a tym mot\u0142ochem, niezale\u017cnie od tego, czy udaje szacunek, czy te\u017c pr\u00f3buje zaspokoi\u0107 swoj\u0105 rz\u0105dz\u0119 sensacji Pani kosztem! Czuj\u0119 si\u0119 w obowi\u0105zku wyrazi\u0107 m\u00f3j podziw dla Pani ducha, energii i uczciwo\u015bci i powiedzie\u0107, jak wielkie mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie mog\u0105c pozna\u0107 Pani\u0105 osobi\u015bcie w Brukseli\u201d<\/strong><\/em> –\u00a0 napisa\u0142 Einstein.<\/div>\n
<\/div>\n
Na obelgi kierowane pod adresem Marii Sk\u0142odowskiej-Curie typu \u201ecudzoziemka, z\u0142odziejka m\u0119\u017c\u00f3w\u201d (jakby morale pruderyjnego w tym czasie Pary\u017ca by\u0142y inne) zareagowa\u0142 nawet Stockholm. Svanteg Arrhenius, cz\u0142onek Szwedzkiej Akademii Nauk, 10 dni przed kolejnym Noblem napisa\u0142: \u201eDotar\u0142y do nas kopie przypisywanego Pani listu, kt\u00f3ry zosta\u0142 opublikowany w prasie francuskiej. Zapyta\u0142em kilku koleg\u00f3w, co ich zdaniem nale\u017cy uczyni\u0107 w tej sytuacji… Wszyscy koledzy stwierdzili, \u017ce lepiej by\u0142oby, gdyby Pani nie przyje\u017cd\u017ca\u0142a 10 grudnia… po Nagrod\u0119 Nobla…\u201d<\/em> Sam Langevin stwierdzi\u0142, \u017ce romans by\u0142 wymys\u0142em prasy.<\/div>\n
<\/div>\n
Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej Sk\u0142odowska-Curie drugi raz uwiod\u0142a Einsteina. Chocia\u017c nie bardzo chcia\u0142, zaprosi\u0142a do Mi\u0119dzynarodowej Komisji Wsp\u00f3\u0142pracy Intelektualnej przy Lidze Narod\u00f3w. Na jej bazie powsta\u0142o p\u00f3\u017aniej UNESCO. W roku 1937 – ju\u017c\u00a0 po \u015bmierci Marii – napisa\u0142 do jej c\u00f3rki Ewy: \u201eWypisa\u0142em si\u0119 z Ligi, gdy poczu\u0142em zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 now\u0105 wojn\u0119. Z Pani Matk\u0105 we wszystkim rozumieli\u015bmy si\u0119 tak dobrze i cz\u0119sto czu\u0142em, \u017ce jej stosunek do \u017cycia ludzkiego by\u0142 g\u0142\u0119bszy i prawdziwszy ni\u017c m\u00f3j<\/strong><\/em>\u201d.<\/div>\n
<\/div>\n
\u201eOpublikowanie po raz pierwszy korespondencji Marii Sk\u0142odowskiej-Curie z Albertem Einsteinem to wydarzenie\u00a0 prze\u0142omowe. Ze szczeg\u00f3lnym wzruszeniem czytamy te listy wymieniane na przestrzeni lat od 1911 do 1932.(…) Listy te \u015bwiadcz\u0105 o ca\u0142kowitym zaufaniu, jakim darzyli si\u0119 Maria Sk\u0142odowskiej-Curie i Albert Einstein, o wzajemnym szacunku, a jeszcze bardziej o g\u0142\u0119bokiej przyja\u017ani, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a te dwie wyj\u0105tkowe osobowo\u015bci<\/em>\u201d. – napisali prof.Hel\u00e8ne Longevin-Joliot, prof. Pierre Joliot (wnuki Marii Sk\u0142odowskiej-Curie i Piotra Curie, dzieci Ireny Joliot-Curie i Friedricha Joliot).<\/div>\n
<\/div>\n
Engelbert Mi\u015b.<\/b><\/div>\n
<\/div>\n
120 stronicowe dzie\u0142o pn. \u201eListy\u201d zaprezentowano 27 maja br. w Ossolineum. Artystycznie zredagowana ksi\u0105\u017cka jest do nabycia w Fundacji Rozwoju Edukacji dla Przemys\u0142u wzgl\u0119dnie w Muzeum Marii Sk\u0142odowskiej-Curie w Warszawie.<\/div>\n
\"\"<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201ePani Curie jest spo\u015br\u00f3d wszystkich s\u0142awnych os\u00f3b jedyn\u0105, kt\u00f3rej s\u0142awa si\u0119 nie zepsu\u0142a\u201d, albo \u201eKole\u017ce\u0144ska relacja, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a mnie z t\u0105 cudown\u0105 kobiet\u0105 przez tyle lat, jest jedn\u0105 z najlepszych …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2826,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-2822","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mis-engelbert"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2822","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2822"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2822\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2829,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2822\/revisions\/2829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2826"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2822"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}