{"id":3013,"date":"2026-06-28T09:40:01","date_gmt":"2026-06-28T07:40:01","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3013"},"modified":"2026-06-28T09:40:01","modified_gmt":"2026-06-28T07:40:01","slug":"retabulum-ze-scinawy-upieksza-oltarz-glowny-w-bazylice-pw-krzyza-swietego-w-mogile","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/06\/28\/retabulum-ze-scinawy-upieksza-oltarz-glowny-w-bazylice-pw-krzyza-swietego-w-mogile\/","title":{"rendered":"Retabulum ze \u015acinawy upi\u0119ksza o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny w bazylice pw. Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego w Mogile"},"content":{"rendered":"

Wyj\u0105tkowy zabytek, retabulum o\u0142tarzowe pochodz\u0105ce z miasta Steinau an der Oder \u2013 dzisiejszej \u015acinawy, po\u0142o\u017conej w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa dolno\u015bl\u0105skiego w powiecie lubi\u0144skim nad rzekami: Odr\u0105 i Zimnic\u0105, kilkakrotnie w swojej historii mog\u0142o ulec zniszczeniu. Na przek\u00f3r okoliczno\u015bci\u0105, jednak przetrwa\u0142o i cieszy oczy wiernych uczestnicz\u0105cych w nabo\u017ce\u0144stwach, jak r\u00f3wnie\u017c pielgrzym\u00f3w i turyst\u00f3w licznie odwiedzaj\u0105cych przepi\u0119kn\u0105 bazylik\u0119 pw. Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego w Opactwie Cysters\u00f3w w Mogile (Krak\u00f3w \u2013 Nowa Huta).<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Bazylika Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego w Mogile, prezbiterium i o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny. Trzecia ods\u0142ona retabulum, z grup\u0105 ukrzy\u017cowania.<\/p><\/div>\n

SZCZYPTA HISTORII OPACTWA CYSTERS\u00d3W I KO\u015aCIO\u0141A W MOGILE <\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Historia powstania klasztoru cysterskiego w podkrakowskiej Mogile ma \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z przybyciem do Lubi\u0105\u017ca nad Odr\u0105 w sierpniu 1163 roku pierwszych cysters\u00f3w z Turyngii. Sprowadzi\u0142 ich do Lubi\u0105\u017ca ksi\u0105\u017ce piastowski Boles\u0142aw Wysoki, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 i uposa\u017cy\u0142 klasztor cysterski. <\/span><\/span><\/p>\n

Proces fundacyjny trwa\u0142 kilkana\u015bcie lat, ani Boles\u0142aw Pierwszy Wysoki, ani jego nast\u0119pcy, Piastowie \u015bl\u0105scy, nie szcz\u0119dzili wysi\u0142k\u00f3w i pieni\u0119dzy, by cystersi mogli \u017cy\u0107 spokojnie w Lubi\u0105\u017cu. Zakon Cysters\u00f3w, opr\u00f3cz pos\u0142ugi bo\u017cej prowadzi\u0142 planow\u0105 i pe\u0142n\u0105 rozmachu gospodark\u0119. <\/span><\/span><\/p>\n

Dynamiczny rozw\u00f3j opactwa lubi\u0105skiego stwarza\u0142 dogodn\u0105 sytuacj\u0119 do szerokiej ekspansji zakonu. Sprowadzeni na \u015al\u0105sk cystersi na pocz\u0105tku XIII wieku zorganizowali swoje filie, m.in. w podkrakowskie Mogile. <\/span><\/span><\/p>\n

Mnisi cysterscy (potocznie zwano ich \u201ebia\u0142ymi mnichami\u201d, poniewa\u017c nosili bia\u0142e habity z czarnym pasem i szkaplerzem), s\u0105 obecni w podkrakowskiej Mogile nieprzerwanie od o\u015bmiu wiek\u00f3w. Pierwsza grupa cysters\u00f3w pod przewodnictwem opata Piotra przyby\u0142a do podkrakowskiej Mogi\u0142y w 1222 roku z Lubi\u0105\u017ca. Dzi\u0119ki wsparciu fundatora Wis\u0142awa Odrow\u0105\u017ca i jego kuzyna Iwo Odrow\u0105\u017ca, kt\u00f3ry od 1218 roku by\u0142 biskupem krakowskim oraz gorliwej pracy \u201ebia\u0142ych mnich\u00f3w\u201d, powsta\u0142 u bram Krakowa monastyczny o\u015brodek \u017cycia wed\u0142ug regu\u0142y \u015bw. Benedykta i ustaw cysterskich. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a, Opactwo Cysters\u00f3w \u2013 widoki z lotu ptaka od strony p\u00f3\u0142nocno zachodniej. \u0179r\u00f3d\u0142o: pl. wikipedia.org<\/p><\/div>\n

\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Opactwo Cysters\u00f3w, dziedziniec od strony zachodniej.<\/p><\/div>\n

Zbudowano klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142 zgodnie z \u00f3wczesnym zwyczajem, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzem zwr\u00f3conym ku wschodowi. Budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a w stylu roma\u0144sko-gotyckim rozpocz\u0119to w pierwszej po\u0142owie XIII wieku. W ci\u0105gu d\u0142ugiej swej historii klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142y wiele razy przebudowywane. Obecny stan ko\u015bcio\u0142a jest wynikiem przebudowy dokonanej w XVIII wieku. Do naszych czas\u00f3w w pierwotnym stylu zachowa\u0142o si\u0119 prezbiterium, transept i kaplice bli\u017aniacze.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a klasztornego (bazyliki) \u2013 nawa g\u0142\u00f3wna.<\/p><\/div>\n

Podczas trwaj\u0105cych od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej prac konserwatorskich w ko\u015bciele, odkryto wiele niezwykle ciekawych polichromii, m.in. renesansowe freski ukazuj\u0105ce Zwiastowanie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, kt\u00f3re by\u0142y ma\u0142o widoczne, gdy\u017c by\u0142y zas\u0142oni\u0119te o\u0142tarzem g\u0142\u00f3wnym. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny (bazylika) \u2013 \u015bciana wschodnia prezbiterium z malowid\u0142em Stanis\u0142awa Samostrzelnika pt. Zwiastowanie NMP.<\/p><\/div>\n

Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, by\u0142o to dzie\u0142o z XVI wieku niezwykle utalentowanego mogilskiego zakonnika cysterskiego Stanis\u0142awa Samostrzelnika (1480-1541), polskiego malarza, iluminatora ksi\u0105g liturgicznych i miniaturzysty. <\/span><\/span><\/p>\n

Dla wyeksponowania odkrytej polichromii, \u00f3wczesne w\u0142adze konserwatorskie zdecydowa\u0142y si\u0119 usun\u0105\u0107 monumentalny prospekt o\u0142tarzowy z 1780 roku i zast\u0105pi\u0107 go mniejszym oraz wyburzy\u0107 zamurowane otwory okienne, w celu przywr\u00f3cenia zabytkowego charakteru \u015bwi\u0105tyni i wydobycie na \u015bwiat\u0142o dzienne ods\u0142anianych istniej\u0105cych warto\u015bci artystycznych. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Klasztor Cysters\u00f3w \u2013 kru\u017cganek z malowid\u0142em Stanis\u0142awa Samostrzelnika pt. Ukrzy\u017cowanie.<\/p><\/div>\n

Zdemontowane barokowo-klasyczne retabulum mogilskie z 1780 roku trafi\u0107 mia\u0142o w darze do kt\u00f3rego\u015b z odbudowywanych ko\u015bcio\u0142\u00f3w warszawskich.<\/span> Ostatecznie osiemnastowieczna nastawa mogilskiego o\u0142tarza g\u0142\u00f3wnego przekazana zosta\u0142a do ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Falkowie ko\u0142o Ko\u0144skich, gdzie sp\u0142on\u0119\u0142a w 1982 roku. <\/span><\/span><\/p>\n

W miejsce zdemontowanego retabulum mogilskiego z 1780 roku, <\/span>chciano pozyska\u0107 \u201eRetabulum R\u00f3\u017ca\u0144cowe\u201d z wroc\u0142awskiego ko\u015bcio\u0142a pw. Panny Marii na Piaskach. Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry zosta\u0142 zupe\u0142nie zniszczony w 1945 roku, podczas obl\u0119\u017cenia i zdobywania Wroc\u0142awia przez \u017co\u0142nierzy 1. Frontu Ukrai\u0144skiego pod dow\u00f3dztwem<\/span> marsza\u0142ka Iwana Koniewa \u2013 tego samego dow\u00f3dcy, kt\u00f3ry \u201eocali\u0142\u201d Krak\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Pozyskanie tego retabulum z Wroc\u0142awia, spotka\u0142o si\u0119 z odmow\u0105 \u00f3wczesnego <\/span>zast\u0119pcy Naczelnego Dyrektora Muze\u00f3w i Ochrony Zabytk\u00f3w przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, kt\u00f3ry nie widzia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci przekazania tego o\u0142tarza, bowiem w przysz\u0142o\u015bci zabytek sakralny musia\u0142 by wr\u00f3ci\u0107 do Wroc\u0142awia. W dalszym toku pertraktacji, klasztor zmodyfikowa\u0142 swoje stanowisko prosz\u0105c o jeden z o\u0142tarzy pochodz\u0105cych z tzw. mienia opuszczonego, a znajduj\u0105cych si\u0119 w sk\u0142adnicy Muzeum Narodowego w Warszawie. <\/span><\/span><\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d przechowywanych nastaw o\u0142tarzowych w warszawskim muzeum, do mogilskiego ko\u015bcio\u0142a wybrano p\u00f3\u017anogotyckie retabulum z 1514 roku, kt\u00f3re przez oko\u0142o 355 lat zdobi\u0142o o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny w ko\u015bciele pw. \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca w \u015acinawie. <\/span><\/span><\/p>\n

Pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 w \u015acinawie prawdopodobnie zbudowany zosta\u0142 na pocz\u0105tku XIII wieku, bowiem po raz pierwszy wzmiankowany by\u0142 w 1209 roku w dokumencie ksi\u0119cia Henryka Brodatego. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

\u015acinawa 2024 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego, widok od strony p\u00f3\u0142nocno-wschodniej – z Rynku.<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Historia retabulum przeznaczonego do ko\u015bcio\u0142a klasztornego Cysters\u00f3w pod wezwaniem Panny Marii i \u015awi\u0119tego Wac\u0142awa w Mogile rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w \u015bcinawskiej \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3r\u0105 od 1477 roku zarz\u0105dzali \u201eszpitalnicy\u201d z zakonu Ducha \u015awi\u0119tego. Rok 1209 jest domnieman\u0105 dat\u0105 osiedlenia si\u0119 \u201educhak\u00f3w\u201d w \u015acinawie. <\/span><\/span><\/p>\n

\u015acinawska nastawa o\u0142tarzowa, pentaptyk snycersko-malarski jest z roku 1514 \u2013 taka data widnieje w pi\u0119ciu miejscach na retabulum, m.in. na tylnej \u015bciance korpusu, za figur\u0105 Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem. Figura prawdopodobnie wtedy trafi\u0142a do \u015bcinawskiego ko\u015bcio\u0142a. <\/span><\/span><\/p>\n

Retabulum sta\u0142o w ko\u015bciele w \u015acinawie od 1514 roku (od 1532 r. ko\u015bciele ewangelickim), a\u017c do chwili rozpocz\u0119cia odnawiania \u015bwi\u0105tyni w 1869 roku. Wtedy, pojawi\u0142a si\u0119 konieczno\u015b\u0107 sprzeda\u017cy nastawy o\u0142tarzowej za granic\u0119 \u2013 prawdopodobnie chodzi\u0142o o zasileniu funduszu na remont lub wynika\u0142o to ze sporu wok\u00f3\u0142 relikwii, wizerunk\u00f3w i obraz\u00f3w w\u015br\u00f3d reformacyjnych teolog\u00f3w, jakie trwa\u0142y przez lata.<\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Aby do tego nie dosz\u0142o, \u015bcinawski radny, niejaki Zwinger (imi\u0119 nieznane) kupi\u0142 nastaw\u0119 o\u0142tarzow\u0105, a nast\u0119pnie w roku 1871 przekaza\u0142 zachowany, kompletny zabytek sztuki sakralnej, do Museum Schlesischer Altert<\/span>\u00fcmer (Muzeum Staro\u017cytno\u015bci \u015al\u0105skiej) w \u00f3wczesnym Breslau (Wroc\u0142awiu), gdzie zosta\u0142 wpisany do muzealnego inwentarza i by\u0142 wystawiany w ca\u0142o\u015bci, b\u0105d\u017a osobno – szafa o\u0142tarzowa bez zwie\u0144czenia, widoczne to jest na litografiach. <\/span><\/span><\/p>\n

Retabulum jeszcze podczas drugiej wojny \u015bwiatowej zosta\u0142o ewakuowane z wroc\u0142awskiego muzeum. Zosta\u0142o rozmontowane na cz\u0119\u015bci, prawdopodobnie aby u\u0142atwi\u0107 transport. Nie wiadomo natomiast, dlaczego cz\u0119\u015bci te znalaz\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach. <\/span><\/span><\/p>\n

Po drugiej wojnie \u015bwiatowej retabulum trafi\u0142o do Muzeum Narodowego w Warszawie, przewiezione z dw\u00f3ch sk\u0142adnic: z likwidowanej sk\u0142adnicy w Henrykowie (11-12 marca 1946 roku), dwoma transportami) oraz Krakowa (26 lipca 1946 roku). <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Retabulum ze \u015acinawy, trzecia ods\u0142ona, stan przed 1920 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: ilustracja z ksi\u0105\u017cki W. Marcinkowskiego pt. [Gotycka\u2026] – Retabulum ze \u015acinawy (1514) w [\u2026].<\/p><\/div>\n

Nastawa przechowywana by\u0142a w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie do 1947 roku, do czasu wykonania decyzji Ministerstwa Kultury i Sztuki nakazuj\u0105cej przekazanie retabulum do cysterskiego ko\u015bcio\u0142a klasztornego w podkrakowskiej Mogile. <\/span><\/span><\/p>\n

Stan zachowania przekazanego pentaptyku uniemo\u017cliwia\u0142 umieszczenie go w murach mogilskiego ko\u015bcio\u0142a bez przeprowadzenia niezb\u0119dnych zabieg\u00f3w konserwatorskich.<\/span> <\/b><\/span><\/p>\n

W lipcu 1947 roku retabulum zosta\u0142o przewiezione do Pa\u0144stwowej Pracowni Konserwacji Zabytk\u00f3w w Krakowie – pracowni konserwatorskiej Mariana S\u0142oneckiego, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 na Wawelu. Koszty restauracji i zabezpieczenia wsp\u00f3\u0142dzielone by\u0142y przez pa\u0144stwo i Konwent OO. Cysters\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce z Warszawy do Krakowa przyjecha\u0142o zdekompletowane retabulum. W\u00f3wczas nikt o brakuj\u0105ce elementy nie upomina\u0142 si\u0119, ani konserwator, ani zakon cysters\u00f3w \u2013 prawdopodobnie dlatego, \u017ce nikt nie zdawa\u0142 sobie sprawy, jak ten zabytek oryginalnie wygl\u0105da\u0142. <\/span><\/span><\/p>\n

Dzi\u015b wiadomo, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 element\u00f3w retabulum pozosta\u0142o w Muzeum Narodowym w Warszawie. Jeszcze w 1947 roku ca\u0142\u0105 grup\u0119 ukrzy\u017cowania sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z trzech element\u00f3w: sceny ukrzy\u017cowania Jezusa Chrystusa i stoj\u0105cych pod krzy\u017cem dw\u00f3ch postaci: Matki Bo\u017cej stoj\u0105cej i \u015bwi\u0119tego Jana Ewangelisty, przekazano do powo\u0142anego do \u017cycia Muzeum Pa\u0144stwowego we Wroc\u0142awiu. Fragmenty przedstawiaj\u0105ce dwie grupy orant\u00f3w: duchownych i \u015bwieckich oraz drewniana korona Matki Bo\u017cej pozosta\u0142y w magazynie warszawskiego muzeum. <\/span><\/span><\/p>\n

Niestety, na skutek ogromnego chaosu zwi\u0105zanego z licznymi transportami obiekt\u00f3w z ca\u0142ej Polski do Warszawy, jak r\u00f3wnie\u017c z p\u00f3\u017aniejszym rozsy\u0142aniem muzeali\u00f3w do innych instytucji w kraju, obiekty te na wiele lat zosta\u0142y zapomniane. Natomiast zasuwa predelli zagin\u0119\u0142a – jak na razie wydaje si\u0119, bezpowrotnie. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Retabulum ze \u015acinawy, predella \u2013 zamkni\u0119ta \u201ezasuw\u0105\u201d, stan przed 1920 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: ilustracja z ksi\u0105\u017cki W. Marcinkowskiego pt. [Gotycka\u2026] – Retabulum ze \u015acinawy (1514) w [\u2026].<\/p><\/div>\n

Ostatecznie pentaptyk, po wykonaniu konserwacji umieszczony zosta\u0142 w o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym ko\u015bcio\u0142a klasztornego w 1948 roku. W ko\u015bciele mogilskim struktura retabulum ze \u015acinawy uleg\u0142a pewnym przekszta\u0142ceniom. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> W zwie\u0144czeniu, wobec wcze\u015bniejszego braku zainteresowania zwie\u0144czeniem oryginalnym, kt\u00f3re trafi\u0142o do powstaj\u0105cego muzeum wroc\u0142awskiego, pojawi\u0142 si\u0119 krucyfiks z cysterskiego refektarza, o nieproporcjonalnie du\u017cych, w stosunku do nastawy, rozmiarach. P\u00f3\u017aniej zast\u0105pi\u0142 go krucyfiks procesyjny, uzupe\u0142niony do\u0142em fryzem o motywach nawi\u0105zuj\u0105cych do oryginalnego baldachimu w korpusie szafy o\u0142tarzowej. Kilkakrotnie wymieniane by\u0142o tabernakulum, po raz ostatni w zwi\u0105zku z wizyt\u0105 papie\u017ca Jana Paw\u0142a II w 1979 roku. Wtedy te\u017c przes\u0142oni\u0119to boki predelli ornamentalnymi ok\u0142adzinami. <\/span><\/span><\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie retabulum ze \u015acinawy bole\u015bnie do\u015bwiadczone przez powojenn\u0105 zawieruch\u0119, na przestrzeni ponad 75 lat uda\u0142o si\u0119 scali\u0107, do\u0142\u0105czaj\u0105c brakuj\u0105ce elementy rze\u017ab, po odkryciu oryginalnych fragment\u00f3w o\u0142tarza znajduj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach, za wyj\u0105tkiem tak zwanej grupy ukrzy\u017cowania, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 w zwie\u0144czeniu pentaptyku i zamkni\u0119cia \u201ezasuwy\u201d predelli, kt\u00f3ra zagin\u0119\u0142a. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Retabulum ze \u015acinawy, oryginalne elementy zwie\u0144czenia nastawy, kt\u00f3re trafi\u0142y do wroc\u0142awskiego Muzeum Narodowego: Maria, krucyfiks i \u015bw. Jan Ewangelista. \u0179r\u00f3d\u0142o: ilustracja z ksi\u0105\u017cki W. Marcinkowskiego pt. [Gotycka\u2026] – Retabulum ze \u015acinawy (1514) w [\u2026].<\/p><\/div>\n

Pro\u015bby o ich przywr\u00f3cenie do o\u0142tarza g\u0142\u00f3wnego w ko\u015bciele klasztornym pw. Panny Marii i \u015bw. Wac\u0142awa w Mogile ca\u0142ej grupy ukrzy\u017cowania, spotka\u0142y si\u0119 z odmow\u0105 dyrekcji wroc\u0142awskiego muzeum. Nie rozwi\u0105za\u0142a tej sprawy Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 roku, ani Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2016 roku. \u017badne pismo i uzasadnienie nie zdo\u0142a\u0142y zmieni\u0107 decyzji dyrektora Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu i ostatecznie wykonane zosta\u0142y kopie rze\u017ab przy wykorzystaniu metody skanowania 3 D i te znajduj\u0105 si\u0119 w zwie\u0144czeniu oryginalnego, p\u00f3\u017anogotyckiego retabulum w ko\u015bciele klasztornym w Mogile. <\/span><\/span><\/p>\n

Mimo wszystko zwyci\u0119\u017cy\u0142a troska o przywr\u00f3cenie oryginalnego wygl\u0105du wyj\u0105tkowego zabytku, kt\u00f3ry przez lata by\u0142 okaleczony wskutek zbyt szybkich, niestarannych i cz\u0119sto chaotycznych dzia\u0142a\u0144 powojennych rewindykator\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

PROGRAM IKONOGRAFICZNY ODS\u0141ON RETABULUM ZE \u015aCINAWY<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

<\/a> Nastawa o\u0142tarza (retabulum ze \u015acinawy) w ko\u015bciele klasztornym Cysters\u00f3w, pod wezwaniem Panny Marii i \u015awi\u0119tego Wac\u0142awa w Mogile to pentaptyk snycersko-malarski z trzema ods\u0142onami, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119: z szafy o\u0142tarzowej – korpusu na planie prostok\u0105ta; dw\u00f3ch par skrzyde\u0142, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 prezentacj\u0119 nastawy w trzech ods\u0142onach; predelli i zwie\u0144czenia. Skrzyd\u0142a s\u0105 zamykane i otwierane w zale\u017cno\u015bci od potrzeb, tak aby ukazane obrazy odpowiada\u0142y charakterowi nabo\u017ce\u0144stw w roku liturgicznym. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Trzecia ods\u0142ona \u015bcinawskiego retabulum<\/b><\/span> \u2013 otwarta przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku liturgicznego.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mogi\u0142a 2024 r. Bazylika – trzecia ods\u0142ona retabulum ze \u015acinawy.<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

W korpusie (centralnie) znajduje si\u0119 rze\u017abiona figura stoj\u0105cej Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem. Maria i Jezus nie maj\u0105 ze sob\u0105 kontaktu wzrokowego, oboje spogl\u0105daj\u0105 na widza \u2013 wiernego \u2013 zwiedzaj\u0105cego.<\/span><\/span><\/p>\n

Maria stoi na tle b\u0142\u0119kitnego nieba w tzw. glorii, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z chmur ze z\u0142otymi gwiazdami oraz ze z\u0142otych promieni otaczaj\u0105cych ca\u0142\u0105 posta\u0107, trzymaj\u0105c ma\u0142ego nagiego Jezusa na lewej r\u0119ce. Jezus wspiera si\u0119 na jej biodrze i praw\u0105 r\u0119k\u0105 chwyta pukiel d\u0142ugich w\u0142os\u00f3w, tak jakby chcia\u0142 przyci\u0105gn\u0105\u0107 jej uwag\u0119, a w lewej r\u0119ce trzyma z\u0142ote jab\u0142ko z krzy\u017cykiem, czyli kr\u00f3lewski symbol. Kolejnym kr\u00f3lewskim symbolem pojawiaj\u0105cym si\u0119 w pentaptyku ze \u015acinawy jest widoczna korona, kt\u00f3r\u0105 nad g\u0142ow\u0105 Marii trzymaj\u0105 dwaj anio\u0142owie. <\/span><\/span><\/p>\n

Maria praw\u0105 r\u0119k\u0105 zgarnia po\u0142y z\u0142otego p\u0142aszcza, w kt\u00f3ry jest ubrana, dzi\u0119ki temu ods\u0142ania twarze anio\u0142k\u00f3w ukryte w fa\u0142dach sukni u jej st\u00f3p. <\/span><\/span><\/p>\n

Widoczne s\u0105 te\u017c: p\u00f3\u0142figury prorok\u00f3w Jeremiasza i Zachariasza, w p\u00f3\u0142koli\u015bcie zamkni\u0119tych wyci\u0119ciach bocznych \u015bcianek korpusu oraz dwie grupy duchownych i \u015bwieckich adoruj\u0105cych Mari\u0119, umieszczone w dole korpusu. <\/span><\/span><\/p>\n

Natomiast na dw\u00f3ch skrzyd\u0142ach umieszczone s\u0105 sceny z \u017cycia Marii: na p\u00f3\u0142nocnym skrzydle korpusu: Zwiastowanie i Narodziny Chrystusa; na po\u0142udniowym skrzydle: Nawiedzenie i Pok\u0142on Trzech Kr\u00f3li. Ka\u017cda z tych scen jest samodzielnym malowanym dzie\u0142em. <\/span><\/span><\/p>\n

Jest to trzecia ods\u0142ona, otwarta przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku liturgicznego, od nabo\u017ce\u0144stwa w Wielka Sobot\u0119, gdy nast\u0119puje uroczyste otwarcie skrzyde\u0142, a\u017c po msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, kt\u00f3ra rozpoczyna okres Wielkiego Postu. <\/span><\/span><\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 ods\u0142ony trzeciej utrzymana jest kolorze z\u0142otym \u2013 szaty Matki Bo\u017cej, jej w\u0142osy, korona, szaty anio\u0142\u00f3w, \u015bwi\u0119tej El\u017cbiety oraz dw\u00f3ch m\u0119drc\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c postaci prorok\u00f3w, t\u0142o w skrzyd\u0142ach i dekoracje ro\u015blinne oraz ca\u0142o\u015b\u0107 obramowania ukazane s\u0105 w z\u0142otych barwach. To podkre\u015bla uroczysty, \u015bwi\u0105teczny charakter tej ods\u0142ony. W tym samym okresie w predelli ods\u0142oni\u0119te s\u0105 cztery rze\u017abione figury siedz\u0105cych ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a z atrybutami Ewangelist\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Druga ods\u0142ona \u015bcinawskiego retabulum<\/b><\/span> \u2013 otwarta przez ca\u0142y okres Wielkiego Postu, a\u017c do Wielkiego Czwartku rozpoczynaj\u0105cego \u015awi\u0119te Triduum Paschalne. <\/span><\/span><\/p>\n

Po zamkni\u0119ciu skrzyde\u0142 ods\u0142ony trzeciej ukazuje si\u0119 zupe\u0142nie inna w charakterze ods\u0142ona druga. Osiem obraz\u00f3w na skrzyd\u0142ach, ka\u017cdy w srebrnej ramie s\u0105 zamkni\u0119tymi kompozycjami przedstawiaj\u0105cymi poszczeg\u00f3lne sceny z ostatnich chwil \u017cycia Jezusa Chrystusa. S\u0105 to namalowane sceny M\u0119ki Pa\u0144skiej: modlitwa Pana Jezusa w Ogr\u00f3jcu, Pojmanie, Chrystus przed arcybiskupem Annaszem, Biczowanie, Koronowanie cierniem, Upadek pod krzy\u017cem, Ukrzy\u017cowanie i Zmartwychwstanie. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Bazylika – druga ods\u0142ona retabulum ze \u015acinawy.<\/p><\/div>\n

<\/a> Sceny te ogl\u0105da\u0107 mo\u017cna przez ca\u0142y okres Wielkiego Postu, a\u017c do Wielkiego Czwartku rozpoczynaj\u0105cego \u015awi\u0119te Triduum Paschalne, kiedy skrzyd\u0142a s\u0105 uroczy\u015bcie zamykane. <\/span><\/span><\/p>\n

W tym samym okresie cztery rze\u017abione figury ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a znajduj\u0105ce si\u0119 w niszy pod postaci\u0105 Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem s\u0105 zas\u0142oni\u0119te (powinny zosta\u0107 przes\u0142oni\u0119te zasuw\u0105 predelli kt\u00f3ra, niestety zagin\u0119\u0142a).<\/span><\/span><\/p>\n

W predelli ods\u0142oni\u0119te s\u0105 cztery rze\u017abione figury siedz\u0105cych ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a z atrybutami Ewangelist\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce s\u0105 problemy z ich identyfikacj\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 ze zmian uk\u0142adu figurek po tak d\u0142ugim okresie przyj\u0105\u0107 nale\u017cy, \u017ce s\u0105 nimi: \u015bw. Grzegorz, \u015bw. Ambro\u017cy?, \u015bw. Hieronim i \u015bw. Augustyn?<\/span> <\/b><\/span><\/p>\n

Pierwsza ods\u0142ona \u015bcinawskiego retabulum<\/b><\/span> \u2013 prezentowana jest bardzo kr\u00f3tko, od nabo\u017ce\u0144stwa w Wielki Czwartek do nabo\u017ce\u0144stwa w Wielk\u0105 Sobot\u0119. W predelli, figury ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a s\u0105 zas\u0142oni\u0119te. <\/span><\/span><\/p>\n

Po zamkni\u0119ciu w Wielki Czwartek wieczorem ostatnich skrzyde\u0142 tego niezwyk\u0142ego retabulum, ukazuj\u0105 si\u0119 malowane postacie czterech \u015bwi\u0119tych: \u015awi\u0119tego Jana Ewangelisty, \u015awi\u0119tego Jana Chrzciciela, \u015awi\u0119tego Hieronima i \u015awi\u0119tego Onufrego. Ka\u017cde z przedstawie\u0144 jest osobnym obrazem, gdzie posta\u0107 \u015bwi\u0119tego znajduje si\u0119 w centrum, staj\u0105c si\u0119 dla wiernych przyk\u0142adem do na\u015bladowania \u017cycia ascetycznego, pustelniczego, oddanego Bogu. Ka\u017cdy obraz oprawiony jest w br\u0105zowe ramy. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Pierwsza ods\u0142ona retabulum ze \u015acinawy, stan po konserwacji. \u0179r\u00f3d\u0142o: ilustracja z ksi\u0105\u017cki W. Marcinkowskiego pt. [Gotycka\u2026] – Retabulum ze \u015acinawy (1514) w [\u2026].<\/p><\/div>\n

<\/a> Zwie\u0144czenie o\u0142tarza<\/b><\/span> – ostatni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bcinawskiego retabulum niezmiennie prezentowan\u0105 przez ca\u0142y rok liturgiczny jest zwie\u0144czenie o\u0142tarza. Sk\u0142ada si\u0119 ono z trzech element\u00f3w, jest to tak zwana grupa ukrzy\u017cowania, Chrystus rozpi\u0119ty na krzy\u017cu, a pod krzy\u017cem stoj\u0105 Matka Bo\u017ca i \u015bwi\u0119ty Jan Ewangelista. <\/span><\/span><\/p>\n

PODSUMOWANIE<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w program ikonograficzny wyposa\u017cania \u015bwi\u0105tyni by\u0142 bardzo przemy\u015blany. W czasach, gdy dost\u0119pno\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek by\u0142a znikoma, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie potrafi\u0142a czyta\u0107 i pisa\u0107, nie odbywa\u0142y si\u0119 lekcje katechizacji, wszystko co znajdowa\u0142o si\u0119 w murach \u015bwi\u0105tyni, stawa\u0142o si\u0119 swoist\u0105 nauk\u0105 religii. <\/span><\/span><\/p>\n

Wszystko odbywa\u0142o si\u0119 zgodnie z zasad\u0105 \u201e\u0142atwiej uwierzy\u0107 w to co widzisz, ni\u017c w to, co s\u0142yszysz\u201d. Dekoracje \u015bwi\u0105ty\u0144 mia\u0142y zatem uczy\u0107 katechizmu, pomaga\u0107 w modlitwie, w skupieniu i dzia\u0142a\u0107 na wyobra\u017ani\u0119 cz\u0142owieka. Tak\u0105 ikonograficzn\u0105 ewangeli\u0105 jest opisane retabulum ze \u015acinawy. Wierny poznaje najwa\u017cniejsze wydarzenia z \u017cycia Matki Bo\u017cej i Jezusa Chrystusa. <\/span><\/span><\/p>\n

Pozostaje mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci, oryginalny fragment tzw. grupa ukrzy\u017cowania zostanie przekazana na w\u0142asno\u015b\u0107 do ko\u015bcio\u0142a klasztornego w Mogile. W\u00f3wczas retabulum o\u0142tarzowe ze \u015acinawy zyska pe\u0142ny blask i splendor, a wiernym i pielgrzymom uczestnicz\u0105cym w nabo\u017ce\u0144stwach, jak r\u00f3wnie\u017c licznie odwiedzaj\u0105cym turystom zaprezentowane zostanie oryginalne, kompletne dzie\u0142o wykonane we wroc\u0142awskim wielobran\u017cowym warsztacie artystycznym, prowadzonym przez rze\u017abiarza i malarza Jakuba Beinharta (ur. ok. 1460 r. \u2013 zm. w 1525 r. we Wroc\u0142awiu). <\/span><\/span><\/p>\n

Los tego wyj\u0105tkowego retabulum ze \u015acinawy, pokazuje jak ogromny wp\u0142yw nie tylko na ludzi, ale r\u00f3wnie\u017c na przedmioty, mia\u0142y przemiany kulturowe i religijne zachodz\u0105ce w ci\u0105gu wiek\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Bibliografia:
\n<\/i><\/span>– Wojciech Marcinkowski – Gotycka nastawa o\u0142tarzowa u kresu rozwoju – Retabulum ze \u015acinawy (1514) w ko\u015bciele klasztornym w Mogile. Wyd. i Druk. \u201eSecesja\u201d, Krak\u00f3w 2006.
\n<\/span>– Bernadeta Maj \u2013 Niezwyk\u0142e losy \u015bcinawskiego retabulum. Z dziej\u00f3w sztuki sakralnej w powojennej Polsce. Perspektywy kultury Nr 29(2\/2020).
\n<\/span>www.niezbednik.niedziela.pl<\/a> \u2013 Tajemnice bolesne.
\n<\/span>www.pl.wikipedia.org<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wyj\u0105tkowy zabytek, retabulum o\u0142tarzowe pochodz\u0105ce z miasta Steinau an der Oder \u2013 dzisiejszej \u015acinawy, po\u0142o\u017conej w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa dolno\u015bl\u0105skiego w powiecie lubi\u0144skim nad rzekami: Odr\u0105 i Zimnic\u0105, kilkakrotnie w …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3016,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-3013","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3013"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3027,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3013\/revisions\/3027"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}