{"id":3029,"date":"2026-07-05T12:12:35","date_gmt":"2026-07-05T10:12:35","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3029"},"modified":"2026-07-05T12:12:35","modified_gmt":"2026-07-05T10:12:35","slug":"85-rocznica-zamordowania-przez-niemcow-polskich-profesorow-uczelni-lwowskich-wroclaw-pamieta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/07\/05\/85-rocznica-zamordowania-przez-niemcow-polskich-profesorow-uczelni-lwowskich-wroclaw-pamieta\/","title":{"rendered":"85. rocznica zamordowania przez Niemc\u00f3w polskich profesor\u00f3w uczelni lwowskich \u2013 Wroc\u0142aw PAMI\u0118TA!"},"content":{"rendered":"

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 ca\u0142ego \u015brodowiska naukowego i akademickiego Wroc\u0142awia co roku 4 lipca sk\u0142ada ho\u0142d zamordowanym przez Niemc\u00f3w polskim profesorom uczelni lwowskich. Ka\u017a\u0144 przesz\u0142a do historii Polski pod nazw\u0105 \u201eMordu Profesor\u00f3w Lwowskich\u201d, przy zastrze\u017ceniu, \u017ce ofiarami tej zbrodni byli r\u00f3wnie\u017c docenci wy\u017cszych uczelni Lwowa oraz cz\u0142onkowie rodzin i wsp\u00f3\u0142lokatorzy naukowc\u00f3w. Mord Profesor\u00f3w Lwowskich, by\u0142 dalszym ci\u0105giem Intelligenzaktion i jednym z krwawych symboli niszczenia polskiej inteligencji podczas drugiej wojny \u015bwiatowej. <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W nocy, z czwartku na pi\u0105tek \u2013 3 \/ 4 lipca 1941 roku dosz\u0142o do wielkiej zbrodni przeciwko profesorom polskiej nauki dokonanej we Lwowie. Zatrzymanie i rozstrzelanie profesor\u00f3w wy\u017cszych lwowskich uczelni by\u0142a to realizacja zaplanowanego niemieckiego aktu ludob\u00f3jstwa skierowanego przeciwko polskiej elicie, g\u0142\u00f3wnie inteligencji na terenie ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy. Polscy profesorowie rozstrzelani w lipcu 1941 roku, to nie by\u0142y nazwiska anonimowe, za ka\u017cdym z nich kry\u0142a si\u0119 du\u017ca kariera naukowa. Uwa\u017cani byli za autorytety w swojej dziedzinie i cieszyli si\u0119 mi\u0119dzynarodowym uznaniem.<\/span><\/span><\/p>\n

30 czerwca 1941 roku, osiem dni po agresji Niemiec na Zwi\u0105zek Radziecki (<\/span>operacja Barbarossa 22 czerwca 1941 r.<\/span>) niemieckie oddzia\u0142y zaj\u0119\u0142y okupowany przez Zwi\u0105zek Radziecki Lw\u00f3w. Wraz z Wehrmachtem przyby\u0142y specjalne jednostki, kt\u00f3rych zadanie by\u0142o jasne: zniszczy\u0107 polsk\u0105 inteligencj\u0119 i wy\u0142apa\u0107 \u017byd\u00f3w. Niemcy mieli gotowe listy z nazwiskami os\u00f3b, adresami i miejscami pracy. Wiedzieli dok\u0142adnie, kogo szukaj\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

Realizuj\u0105c polecenie wydane przez fanatycznego przyw\u00f3dc\u0119 III Rzeszy Adolfa Hitlera, kt\u00f3re by\u0142o jasno sprecyzowane <\/span>\u201eTylko nar\u00f3d, kt\u00f3rego warstwy kierownicze zostan\u0105 zniszczone da si\u0119 zepchn\u0105\u0107 do roli niewolnik\u00f3w\u201d<\/i><\/span>. Niemcy natychmiast przyst\u0105pili do eliminacji polskiej elity intelektualist\u00f3w na terenie ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy. S\u0142owa przyw\u00f3dcy III Rzeszy by\u0142y wst\u0119pem do akcji zwanej Intelligenzaktion, kt\u00f3rej pierwsz\u0105 ods\u0142on\u0105 by\u0142a tzw. Sonderaktion Krakau z 6 listopada 1939 roku. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

We Lwowie post\u0105piono jednak inaczej ni\u017c wcze\u015bniej w Krakowie. Generalny gubernator okupowanych ziem polskich Hans Frank chc\u0105c unikn\u0105\u0107 rozg\u0142osu, jaki przynios\u0142o mu aresztowanie profesor\u00f3w krakowskich, wyda\u0142 swoim podw\u0142adnym polecenie, by nie kierowali ju\u017c nikogo wi\u0119cej do oboz\u00f3w koncentracyjnych w Rzeszy, lecz podejmowali likwidacj\u0119 na miejscu lub wyznaczali zgodnie z przepisami kar\u0119. Tak w\u0142a\u015bnie post\u0105piono we Lwowie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 zatrzymanych naukowc\u00f3w, niemal natychmiast po zatrzymaniu, bez s\u0105du, bez wyroku zastrzelono. Poza by\u0142ym premierem rz\u0105du RP prof. Kazimierzem Bartlem, kt\u00f3rego ju\u017c 2 lipca zatrzymano i uwi\u0119ziono, a zamordowany dopiero 26 lipca w wi\u0119zieniu w dawnym klasztorze Brygidek.
\n\"\"<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku niemiecki oddzia\u0142 specjalnego przeznaczenia, dokona\u0142 brutalnego aresztowania dwudziestu dw\u00f3ch profesor\u00f3w uczelni lwowskich \u2013 g\u0142\u00f3wnie Wydzia\u0142u Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza i Politechniki Lwowskiej, cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin i os\u00f3b przebywaj\u0105cych w ich mieszkaniach. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Aresztowanych przewo\u017cono do budynku bursy dawnego Zak\u0142adu Wychowawczego im. Abrahamowicz\u00f3w, gdzie wraz z rodzinami i bliskimi ustawiono na korytarzu w ciemno\u015bciach z opuszczon\u0105 g\u0142ow\u0105, twarz\u0105 do \u015bciany. Z korytarza profesorowie pojedynczo prowadzeni byli na przes\u0142uchania. <\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na miejsce strace\u0144 na Wzg\u00f3rzach Wuleckich poprowadzono profesor\u00f3w w dw\u00f3ch grupach. Pierwsza grupa uda\u0142a si\u0119 tam pieszo nios\u0105c cia\u0142o Adama Ruffa, syna chirurga Stanis\u0142awa Ruffa zastrzelonego podczas przes\u0142uchania \u2013 gdy\u017c dosta\u0142 ataku padaczki. Druga grupa okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 zosta\u0142a przetransportowana ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105. Nast\u0119pnie osobno dowieziono trzy kobiety. W godzinach rannych 4 lipca 1941 r. rozstrzelano w sumie 37 os\u00f3b, w zbiorowej mogile spocz\u0105\u0142 tak\u017ce zabity wcze\u015bniej Adam Ruff. W sumie pomi\u0119dzy 2 a 11 lipca aresztowano 52 osoby. Spo\u015br\u00f3d aresztowanych 7 os\u00f3b zwolniono, pozostali zgin\u0119li.<\/span><\/span><\/p>\n

Po kl\u0119sce pod Stalingradem hitlerowcy podj\u0119li decyzj\u0119 o ukryciu dokonanych zbrodni. W tym celu sformowali z \u017byd\u00f3w oddzia\u0142 \u201eSonderkommando 1005\u201d, kt\u00f3ry rozkopywa\u0142 masowe groby i pali\u0142 zw\u0142oki pomordowanych. 8 pa\u017adziernika 1943 roku cz\u0142onkowie oddzia\u0142u wydobyli zw\u0142oki profesor\u00f3w i zawie\u017ali je na stos, gdzie nast\u0119pnego dnia spalono je z innymi trupami. \u017bydzi zaciekawieni eleganckim ubiorem pomordowanych, znale\u017ali w ubraniach dokumenty wskazuj\u0105ce, \u017ce byli to polscy profesorowie.<\/span><\/span><\/p>\n

Po wojnie to wydarzenie opisa\u0142 Leon Weliczker, cz\u0142onek komanda. 19 listopada 1943 roku dosz\u0142o do masowej ucieczki wi\u0119\u017ani\u00f3w oddzia\u0142u \u201eSonderkommando 1005\u201d, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 zosta\u0142a jednak schwytana i zamordowana. Weliczker zdo\u0142a\u0142 zbiec skutecznie, jako jeden z pi\u0119ciu szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w. Dotar\u0142 do Ho\u0142oska Ma\u0142ego, tam przy ul. Warszawskiej 167 zosta\u0142 ukryty przez Kazimierza Kalwi\u0144skiego i zacz\u0105\u0142 spisywa\u0107 swoje do\u015bwiadczenia. Opisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c, jak wydobywano zw\u0142oki profesor\u00f3w lwowskich. Ca\u0142a jego rodzina zgin\u0119\u0142a z r\u0105k hitlerowc\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Po wielu latach nadal nie do ko\u0144ca wyja\u015bniono okoliczno\u015bci lwowskiej zbrodni. Kierowa\u0142 ni\u0105 SS-Brigadenfuehrer Eberhard Schoengarth, kt\u00f3ry wcze\u015bniej w listopadzie 1939 roku dokona\u0142 aresztowania profesor\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Lista, na podstawie kt\u00f3rej zatrzymano lwowskich uczonych w nocy 3 \/ 4 lipca 1941 roku, powsta\u0142a prawdopodobnie znacznie wcze\u015bniej, w \u015brodowisku ukrai\u0144skich student\u00f3w w Krakowie. Nie wiadomo jednak, kto zleci\u0142 jej sporz\u0105dzenie.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W sobotni poranek, 4 lipca 2026 roku, wroc\u0142awskie obchody upami\u0119tniaj\u0105ce 85. rocznic\u0119 mordu naukowc\u00f3w z uczelni lwowskich rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 o godz. 8:00 msz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 w intencji pomordowanych profesor\u00f3w lwowskich uczelni i tych wszystkich co upami\u0119tniaj\u0105 to wydarzenie, odprawion\u0105 w ko\u015bciele akademickim pw. Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusowego przy pl. Grunwaldzkim 3.<\/span><\/span><\/p>\n

Po mszy o godz. 9:00 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wna uroczysto\u015b\u0107 przed Pomnikiem Martyrologii Profesor\u00f3w Lwowskich, znajduj\u0105cym si\u0119 na skwerze prof. Kazimierza Idaszewskiego, seniora lwowskich profesor\u00f3w odbudowuj\u0105cych na gruzach zniszczonego Breslau polsk\u0105 nauk\u0119. Kazimierz Idaszewski w listopadzie 1945 roku wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad inauguracyjny w polskiej Politechnice Wroc\u0142awskiej. Tradycyjnie wroc\u0142awskie obchody zorganizowa\u0142a, jak co roku, Politechnika Wroc\u0142awska.<\/span><\/span><\/p>\n

Przed pomnikiem zebrali si\u0119: parlamentarzy\u015bci, w\u0142adze rz\u0105dowe i samorz\u0105dowe wojew\u00f3dztwa, przedstawiciele wojska i innych s\u0142u\u017cb mundurowych, stowarzysze\u0144 i organizacji kombatanckich, przedstawiciele szk\u00f3\u0142 i uczelni oraz tury\u015bci i mieszka\u0144cy Wroc\u0142awia, aby upami\u0119tni\u0107 zamordowanych profesor\u00f3w uczelni lwowskich.<\/span><\/span><\/p>\n

Po uroczy\u015bcie wykonanym i od\u015bpiewanym hymnie pa\u0144stwowym przem\u00f3wienie okoliczno\u015bciowe wyg\u0142osi\u0142 prof. dr hab. In\u017c. Arkadiusz W\u00f3js, rektor Politechnik Wroc\u0142awskiej. Na wst\u0119pie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce uroczysto\u015bci w tym miejscu przed pomnikiem s\u0105 organizowane dwa razy w roku. W listopadzie, w trakcie obchod\u00f3w \u015bwi\u0119ta nauki, gdy celebrowane jest jej odrodzenie w powojennym Wroc\u0142awiu, oraz 4 lipca, w rocznic\u0119, kt\u00f3ra przypomina o tragicznych wydarzeniach z 1941 roku. <\/span>[\u2026] Ten mord by\u0142 pr\u00f3b\u0105 zniszczenia akademickiego Lwowa, jednego z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w my\u015bli nie tylko polskiej, ale i europejskiej. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy i kszta\u0142cenia student\u00f3w na wolnej Politechnice Wroc\u0142awskiej jest wielkim przywilejem, kt\u00f3ry nale\u017cy docenia\u0107, szczeg\u00f3lnie w obliczu niepokoj\u0105cych wydarze\u0144 za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105 [\u2026] <\/i><\/span>\u2013 m\u00f3wi\u0142 rektor.<\/span><\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie przem\u00f3wienie okoliczno\u015bciowe wyg\u0142osi\u0142 Micha\u0142 Jaros, sekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, kt\u00f3ry przypomnia\u0142, \u017ce to wychowankowie zamordowanych profesor\u00f3w dotarli do Wroc\u0142awia i tworzyli tu spo\u0142eczno\u015b\u0107 akademick\u0105, w tym Politechnik\u0119 Wroc\u0142awsk\u0105, gdzie odby\u0142 si\u0119 pierwszy powojenny wyk\u0142ad w j\u0119zyku polskim. Ponadto m\u00f3wi\u0142 m.in<\/span>. [\u2026] Mord zosta\u0142 zaplanowany jako element likwidacji narodu polskiego poprzez zniszczenie jego elit intelektualnych. Nie mo\u017cemy o tym zapomnie\u0107 i dlatego w rocznic\u0119 tych wydarze\u0144 stajemy pod tym pomnikiem [\u2026] Kto 85 lat temu my\u015bla\u0142 o tym, \u017ce tradycja profesor\u00f3w lwowskich b\u0119dzie kultywowana we Wroc\u0142awiu, mie\u015bcie zarz\u0105dzanym przez hitlerowc\u00f3w? Nikt si\u0119 tego nie spodziewa\u0142, ale dzi\u015b tu jeste\u015bmy, w wolnym mie\u015bcie, w wolnej Polsce. Oddajemy ho\u0142d pomordowanym. Cze\u015b\u0107 ich pami\u0119ci!<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

G\u0142os zabra\u0142 r\u00f3wnie\u017c Bogdan Ko\u015bci\u0144ski, cz\u0142onek Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Lwowa i Kres\u00f3w Po\u0142udniowo \u2013 Wschodnich, kt\u00f3ry m. in. m\u00f3wi\u0142: Jako Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Lwowa i Kres\u00f3w Po\u0142udniowo\u2013Wschodnich s\u0142yszymy w ostatnich tygodniach, \u017ce \u017cyjemy przesz\u0142o\u015bci\u0105, grobami, a trzeba \u017cy\u0107 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Z tym ka\u017cdy si\u0119 zgodzi \u2013 trzeba \u017cy\u0107 przysz\u0142o\u015bci\u0105, ale nie mo\u017cemy zapomnie\u0107 o przesz\u0142o\u015bci. Chodzi o pami\u0119\u0107, o to\u017csamo\u015b\u0107. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce trzeba pami\u0119ta\u0107 o przodkach. Wa\u017cna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u017ce dziadek, babcia, byli ze Lwowa, Stanis\u0142awowa, Tarnopola, a mo\u017ce z Wo\u0142ynia.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po przem\u00f3wieniach, kompania honorowa z 10. Wroc\u0142awskiej Brygady \u0141\u0105czno\u015bci im. p\u0142k. dypl. Kazimierza Pluty-Czachowskiego wykona\u0142a salw\u0119 honorow\u0105, a nast\u0119pnie przed pomnikiem wi\u0105zanki i znicze z\u0142o\u017cyli zgromadzeni na uroczysto\u015bci, w tym Micha\u0142 Jaros; Krzysztof Mieszkowski, pose\u0142 na Sejm; Micha\u0142 Mazur i Mateusz \u017bak, wiceprezydenci Wroc\u0142awia; Marek \u0141api\u0144ski, wiceprzewodnicz\u0105cy Sejmiku Wojew\u00f3dztwa Dolno\u015bl\u0105skiego; przedstawiciele w\u0142adz samorz\u0105dowych, rektor i prorektor Politechnik Wroc\u0142awskiej wraz z rektorami seniorami, dziekanami i przewodnicz\u0105cymi rad dyscyplin, a tak\u017ce delegacje wroc\u0142awskich uczelni, szk\u00f3\u0142 oraz stowarzysze\u0144 naukowych i r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk kultywuj\u0105cych histori\u0119 i pami\u0119\u0107 o Kresach. <\/span><\/span><\/p>\n

Podkre\u015blenie patriotycznego charakteru oraz nadanie w\u0142a\u015bciwej oprawy uroczysto\u015bci zapewnili zgodnie z ceremonia\u0142em wojskowym \u017co\u0142nierze 10. Wroc\u0142awskiej Brygady \u0141\u0105czno\u015bci oraz Orkiestra Komendy Wojew\u00f3dzkiej Policji we Wroc\u0142awiu. Ponadto, uroczysto\u015b\u0107 u\u015bwietni\u0142o jedena\u015bcie poczt\u00f3w sztandarowych i jeden chor\u0105gwiany.<\/span><\/span><\/p>\n

Dzisiejsze wydarzenie, jak co roku, mia\u0142o podnios\u0142y i symboliczny charakter, gdy\u017c pomnik wyra\u017ca te\u017c wol\u0119 kontynuacji naukowej i ideowego dziedzictwa lwowskich uczelni w naszym mie\u015bcie, w kt\u00f3rym lwowskie \u015brodowisko akademickie zaczyna\u0142o nowe \u017cycie i kontynuowa\u0142o swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki
\n<\/span><\/span><\/strong>Wroc\u0142aw, 4 lipca 2026 r.
\n<\/span><\/span>\u0179r\u00f3d\u0142o: www.pl.wikipedia.org<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 ca\u0142ego \u015brodowiska naukowego i akademickiego Wroc\u0142awia co roku 4 lipca sk\u0142ada ho\u0142d zamordowanym przez Niemc\u00f3w polskim profesorom uczelni lwowskich. Ka\u017a\u0144 przesz\u0142a do historii Polski pod nazw\u0105 \u201eMordu Profesor\u00f3w Lwowskich\u201d, …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3032,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-3029","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3029"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3042,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions\/3042"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}