{"id":306,"date":"2025-04-03T11:16:13","date_gmt":"2025-04-03T09:16:13","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=306"},"modified":"2025-12-29T20:58:18","modified_gmt":"2025-12-29T19:58:18","slug":"wroclaw-1945-fragmenty-wspomnien-pani-zofii-gostomskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/04\/03\/wroclaw-1945-fragmenty-wspomnien-pani-zofii-gostomskiej\/","title":{"rendered":"Wroc\u0142aw 1945. Fragmenty wspomnie\u0144 pani Zofii Gostomskiej"},"content":{"rendered":"

Prezentujemy fragmenty wspomnie\u0144 wroc\u0142awskiej pionierki pani Zofii Gostomskiej, zamieszczone na \u0142amach wroc\u0142awskiego \u201ePioniera\u201d ( nr 45 z 18 pa\u017adziernika i nr 46 z 19 pa\u017adziernika 1945 roku.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Zofia Gostomska-Zarzycka urodzi\u0142a si\u0119 na Podkarpaciu w Przemy\u015blu 21 stycznia 1899 roku. W 1916 roku uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 i zda\u0142a matur\u0119 a nast\u0119pnie rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 zawodow\u0105 jako nauczycielka domowa, w tym czasie zacz\u0119\u0142a interesowa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dziennikarstwem.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

W 1925 roku wyjecha\u0142a do Kanady, gdzie pracowa\u0142a miedzy innymi w konsulacie polskim w Montrealu. Jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z wieloma tytu\u0142ami prasowymi w Polsce, takimi jak: \u201eS\u0142owo Polskie\u201d ukazuj\u0105ce si\u0119 we Lwowie, \u201eKurier Lwowski\u201d czy te\u017c \u201eIlustrowany Kurier Krakowski\u201d.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Do Polski powr\u00f3ci\u0142a po pi\u0119ciu latach i podj\u0119\u0142a prace w Zak\u0142adzie Imienia Ossoli\u0144skich we Lwowie. Wojn\u0119 sp\u0119dzi\u0142a g\u0142\u00f3wnie w Krakowie pracuj\u0105c w prywatnych firmach. Po wojnie podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Bibliotece Jagiello\u0144skiej. Kiedy dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jest organizowana grupa operacyjna maj\u0105ca na celu przej\u0119cie wroc\u0142awskich wy\u017cszych uczelni, podj\u0119\u0142a to wyzwanie i jako jedyna kobieta wyjecha\u0142a z grup\u0105 prof. Kulczy\u0144skiego do stolicy Dolnego \u015al\u0105ska.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci m\u0119\u017ca wr\u00f3ci\u0142a w 1951 roku do Krakowa, gdzie rok p\u00f3\u017aniej zmar\u0142a.<\/b><\/i><\/span><\/p>\n

Grzegorz Wojciechowski<\/b><\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n

Ortografia i interpunkcja zgodna z orygina\u0142em.<\/span><\/span><\/em><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

Niedawno jeszcze temu, bo w pi\u0119knym miesi\u0105cu maju, w\u0142a\u015bnie kiedy planty krakowskie przybiera\u0142y wygl\u0105d zapraszaj\u0105cy, a miasto roi\u0142o si\u0119 od ludzi z okazji \u201euroczysto\u015bci dnia zwyci\u0119stwa\u201d, wyje\u017cd\u017ca\u0142y z Krakowa, niezauwa\u017cone pewnie w\u015br\u00f3d og\u00f3lnego podniecenia, samochody wioz\u0105ce pierwsz\u0105 grup\u0119 pracownik\u00f3w polskich do Wroc\u0142awia.<\/span><\/p>\n

Wiatrem przemkn\u0119\u0142y na przed oczyma obrazy polskich miast i wsi, przez kt\u00f3re wojna przesz\u0142a \u2013 wczoraj. Bezludne okopcone martwe rumowiska, wzd\u0142u\u017c drogi \u015blady panicznej ucieczki, rozw\u0142\u00f3czone przedmioty domowe i gospodarskie, sto\u0142ki, pierzyny, wozy i w\u00f3zki dziecinne, wojenny sprz\u0119t rozbity, czo\u0142gi, auta, armaty.<\/span><\/span><\/p>\n

Mijali\u015bmy je, sun\u0105c wartko po szosach, z pobo\u017cnym \u017cyczeniem w sercu nienatrafienia na min\u0119 \u2013 wreszcie, na horyzoncie, w dymie po\u017car\u00f3w, w brudnym tumanie pod sk\u0142\u0119bionym, szarym niebem ukaza\u0142 si\u0119 nam Wroc\u0142aw.<\/span><\/p>\n

Wjechali\u015bmy w miasto poprzez pag\u00f3ry gruz\u00f3w, szpalerami rozwalonych i wypalonych kamienic. W\u015br\u00f3d zwalisk naje\u017conych szcz\u0119tami komin\u00f3w, fantastycznie powykr\u0119canym\u00a0 \u017celastwem, patrzy\u0142y pustymi oczodo\u0142ami okien trzymaj\u0105ce si\u0119 jeszcze fasady i\u00a0 \u015bciany.<\/span><\/span><\/p>\n

Przed nami gorza\u0142y domy jak zapa\u0142ki, \u017cywym czerwonym p\u0142omieniem; za nami z hukiem wali\u0142y si\u0119 mury.<\/span><\/span><\/p>\n

Byle tylko nie zaj\u0119\u0142a si\u0119 od ognia benzyna w motorze, byle nie run\u0119\u0142a\u00a0 na przemykaj\u0105c\u0105 chy\u0142kiem maszyn\u0119 lawina rozpalonych cegie\u0142!<\/span><\/span><\/p>\n

Nie zaj\u0119\u0142o si\u0119 i nie run\u0119\u0142o nic, dzi\u0119ki Bogu. Wprawdzie i tak byliby\u015bmy przeszli po nas, wzgl\u0119dnie przejechali inni r\u00f3wnie ch\u0119tni i pe\u0142ni zapa\u0142u swojacy, jednak\u017ce i ile\u017c milej by\u0142o, osobi\u015bcie bra\u0107 ten polski Wroc\u0142aw w posiadanie.<\/span><\/span><\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie i ca\u0142o dotarli\u015bmy do przygotowanych przez dzieln\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0119 kwater przy ulicy Bl<\/span><\/span>\u00fcc<\/span>hera, obecnie ks. J\u00f3zefa Poniatowskiego.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dom czteropi\u0119trowy, niczego sobie. A\u017c dziw, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 taki pod r\u0119k\u0105. Bez szyb oczywi\u015bcie, bez \u015bwiat\u0142a i wody jak wsz\u0119dzie, no ale dach nad g\u0142ow\u0105, na podw\u00f3rzu kocio\u0142 z zup\u0105, pod dachem materac do spania, wi\u0119c jak to m\u00f3wi\u0105 we Lwowie; \u201efajno jest\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Na pierwszym pi\u0119trze usadowi\u0142 si\u0119 Zarz\u0105d Miejski, na drugim grupa kulturalno-naukowa licz\u0105ca kilkadziesi\u0105t os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\u017bycie chmurne i g\u00f3rne<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

I rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cycie nowe a dziwne, chmurne i g\u00f3rne, czasem sm\u0119tne to znowu radosne, w og\u00f3le niezwyk\u0142e.<\/span><\/span><\/p>\n

Tego samego dnia rozpocz\u0119li\u015bmy pod przewodnictwem delegata Ministerstwa O\u015bwiaty prof. Kulczy\u0144skiego w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po mie\u015bcie, celem ogl\u0119dzin budynk\u00f3w uniwersyteckich i bibliotecznych.<\/span><\/p>\n

Wsz\u0119dzie ruina. Ze zdumieniem przygl\u0105dali\u015bmy si\u0119 cudem ocala\u0142ej pi\u0119knej, barokowej auli w zbombardowanym gmachu Uniwersytetu. Z rezygnacj\u0105 \u2013 dalszym budynkom, zak\u0142adom, instytutom. Bezradnie \u015bledzili\u015bmy nast\u0119pnego dnia po\u017car gmachu biblioteki uniwersyteckiej i instytutu wschodnio \u2013\u00a0 europejskiego. Nie by\u0142o na to \u017cadnej rady, bo ani pompy czy innej sikawki, by bodaj woda z Odry zd\u0142awi\u0107 trawi\u0105ce wszystko p\u0142omienie.<\/span><\/span><\/p>\n

Pocieszenie\u00a0 przysz\u0142o od strony klinik, kt\u00f3re ma\u0142o stosunkowo zniszczone, objawi\u0142y si\u0119 nam niby prawdziwe miejsce\u00a0 och\u0142ody.<\/span><\/p>\n

Po takich wyprawach przy obiedzie lub wieczorem, w pokoju rektora, s\u0142u\u017c\u0105cym mu r\u00f3wnocze\u015bnie za sypialni\u0119 i gabinet pracy, innym za jadalni\u0119, to zn\u00f3w za rozm\u00f3wnic\u0119 i jeszcze za sypialni\u0119, trwa\u0142y nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 gor\u0105ce rozmowy na temat mo\u017cliwo\u015bci odbudowania i szybkiego uruchomienia polskiej wszechnicy we Wroc\u0142awiu. W swych osobistych wymaganiach najskromniejszy chyba ze wszystkich profesor\u00f3w \u015bwiata, rektor Kulczy\u0144ski, na kt\u00f3rego barkach spocz\u0105\u0142 ci\u0119\u017car tego arcytrudnego zadania, nie zaprotestowa\u0142 nigdy przeciw zbyt swobodnemu wykorzystywaniu przez wsp\u00f3\u0142towarzyszy jedynego miejsca pracy i spoczynku, jakim w owym czasie rozporz\u0105dza\u0142. Raz tylko jeden kaza\u0142 zamkn\u0105\u0107 wrzaskliwy patefon nakr\u0119cany zbyt d\u0142ugo przez kt\u00f3rego\u015b z naszych, nami\u0119tnego wida\u0107 mi\u0142o\u015bnika muzyki operowej.<\/span><\/span><\/p>\n

Noc\u0105, w kilku szczup\u0142ych pokoikach, nieliczni na \u0142\u00f3\u017ckach, reszta na pos\u0142aniach ciasno obok siebie na pod\u0142odze u\u0142o\u017conych, zasypiali marz\u0105c o \u2013 szybach do okien, blasze, wapnie i cemencie, co nawiasem m\u00f3wi\u0105c w normalnym trybie nie bywa specjalno\u015bci\u0105 lekarzy, profesor\u00f3w lub bibliotekarzy. (\u2026)<\/span><\/span><\/p>\n

Dobrze, je\u017celi w czasie tak zas\u0142u\u017conego wypoczynku nie p\u0119ka\u0142a ta diabelska rura zalewaj\u0105ca w jednej z izb\u00a0 \u015bciany i legowiska nader niepachn\u0105c\u0105 ciecz\u0105. Zdarza\u0142o si\u0119 to na szcz\u0119\u015bcie tylko we dnie, zazwyczaj w porze \u015bniadania lub kolacji.<\/span><\/span><\/p>\n

Rankiem w nieopisanej ciasnocie, depc\u0105c sobie po pi\u0119tach ubierano si\u0119 po\u015bpiesznie.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Radosne odkrycie<\/b><\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy prawie dzie\u0144 ni\u00f3s\u0142 z sob\u0105 co\u015b nowego. Wielk\u0105 rado\u015bci\u0105 by\u0142o odkrycie dobrze zachowanej wraz z ksi\u0119gozbiorem Biblioteki Miejskiej. Natychmiast posz\u0142y w ruch wiadra i miot\u0142y, \u015bcierki, szczotki, m\u0142otki, zaczym przenios\u0142a sie tutaj kancelaria delegatury. I tak ruszy\u0142a z kopyta szybka, ciekawa, r\u00f3\u017cnorodna, nielekka lecz i nie monotonna pionierska praca grupy naukowej we\u00a0 Wroc\u0142awiu.<\/span><\/span><\/p>\n

G\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d rzucili si\u0119 bibliotekarze do odgrzebywania i ratowania skarb\u00f3w kulturalnych ukrytych przez Niemc\u00f3w, zasypanych przez wybuchy, le\u017c\u0105cych w straszliwym nie\u0142adzie w porozbijanych ksi\u0119garniach, antykwariatach i opuszczonych prywatnych mieszkaniach. Nic to, \u017ce przy tej okazji ob\u0142azi\u0142y nas wszy niemieckie z porzuconych po zakamarkach w piwnicach mundur\u00f3w \u017co\u0142nierskich (\u2026).<\/span><\/span><\/p>\n

Gospodarczo dzia\u0142o si\u0119 rozmaicie. Pocz\u0105tkowo konserwy, sardynki, sucharki i serki zasila\u0142y czasami nasz st\u00f3\u0142. Zup\u0119 z kot\u0142a dobrze by\u0142o zagry\u017a\u0107 takim smako\u0142ykiem. Lecz czas ten by\u0142 kr\u00f3tkotrwa\u0142y. Nagminna choroba, kt\u00f3r\u0105 tak dok\u0142adnie ju\u017c opisano, \u017ce powtarza\u0107 tego nie b\u0119d\u0119, tzw szaber pozbawi\u0142 nas tej przyjemno\u015bci bardzo pr\u0119dko. Pozosta\u0142a w magazynach roj\u0105ca si\u0119 od robak\u00f3w solona \u015bwinina, kt\u00f3ra po wyczyszczeniu tward\u0105 szczotk\u0105 w sto\u0142\u00f3wce, sz\u0142a do \u017co\u0142\u0105dk\u00f3w. Jedli\u015bmy to polecaj\u0105c dusz\u0119 Bogu. Wielu co sie po tym spa\u0107 pok\u0142ad\u0142o, na drugi dzie\u0144 nie wsta\u0142o. Szcz\u0119\u015bciem, o ile mi wiadomo, \u015amiertelnych wypadk\u00f3w nie by\u0142o.<\/span><\/span><\/p>\n

Dopiero kiedy we Wroc\u0142awiu otwarto pierwsze sklepy, sytuacja \u017cywno\u015bciowa zmieni\u0142a si\u0119 gruntownie.<\/span><\/span><\/p>\n

Obecnie Wroc\u0142aw posiada ju\u017c ca\u0142kiem inne oblicze ni\u017c przed kilku miesi\u0105cami. Odkopany z gruz\u00f3w i rumowisk wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w swym zniszczeniu nie taki ju\u017c beznadziejny. Po usuni\u0119ciu zawa\u0142\u00f3w z jezdni i chodnik\u00f3w wyst\u0105pi\u0142y kamienice ma\u0142o uszkodzone, nie wymagaj\u0105ce wielkiego remontu i inne nadaj\u0105ce si\u0119 jeszcze do rekonstrukcji. I okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Wroc\u0142aw, cho\u0107 przewali\u0142a si\u0119 przeze\u0144 straszliwa, wojenna burza z piorunami, mimo \u017ce Niemcy w przed\u015bmiertnym szale usi\u0142owali spali\u0107 go i zniszczy\u0107\u00a0 doszcz\u0119tnie, jest jeszcze w dalszym ci\u0105gu pi\u0119knym miastem.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Urok pracy tw\u00f3rczej<\/b><\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Dla tych, kt\u00f3rzy po przybyciu do Wroc\u0142awia chodz\u0105\u00a0 z przeci\u0105gni\u0119t\u0105 twarz\u0105, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce miasto robi \u201estraszne\u201d wra\u017cenie, napisa\u0142am t\u0119 opowie\u015b\u0107 z prawdziwego zdarzenia. Nie dla chwalby naszej ale dla zach\u0119ty. Bo skoro mogli jedni z ochot\u0105 i pogodnie znie\u015b\u0107 pierwsze trudy nowego \u017cycia we Wroc\u0142awiu, dlaczeg\u00f3\u017cby drudzy nie chcieli \u017cy\u0107 i pracowa\u0107 we wzgl\u0119dnie ju\u017c urz\u0105dzonym mie\u015bcie? (\u2026)<\/span><\/span><\/p>\n

Pragn\u0119liby\u015bmy oczywi\u015bcie nieco spokoju i wyg\u00f3d, ale czas ten jeszcze nie nadszed\u0142 \u2013 Trudno\u015bci pi\u0119trz\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie takie czy inne, kwestia mieszkania, mebli, pieni\u0119dzy, w\u0119gla ci\u0105gle otwarta i prawd\u0105 jest, \u017ce przybywaj\u0105cy do Wroc\u0142awia Polacy nie spotykaj\u0105 si\u0119 bynajmniej z walna pomoc\u0105, ale najcz\u0119\u015bciej z ch\u0142odem, oboj\u0119tno\u015bci\u0105 a nawet z\u0142\u0105 wol\u0105\u00a0 zasiedzia\u0142ych. Tutaj przychodz\u0105 mi na my\u015bl s\u0142owa starego robotnika, kt\u00f3ry w przeddzie\u0144 odjazdu pierwszej grupy pracownik\u00f3w do Wroc\u0142awia, na odprawie w Krakowie \u017cegnaj\u0105c nas, powiedzia\u0142 \u201ea je\u017celi k\u0142ody\u00a0 wam b\u0119d\u0105 rzuca\u0107 pod nogi, prosz\u0119 was panowie, zdejmcie r\u0119kawiczki imajcie si\u0119 za te k\u0142ody\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Dobrze powiedzia\u0142, no wi\u0119c z drogi\u2026 Przed nami \u015al\u0105sk jak d\u0142ugi i szeroki ze swa stolic\u0105 Wroc\u0142awiem czeka, by\u015bmy go jak klejnot bezcenny wynie\u015bli z powojennej kurzawy. Wroc\u0142aw odbudowany naszymi r\u0119koma tym bardziej polskim zostanie. I nie powiedz\u0105 wi\u0119cej che\u0142pliwi rabusie, ze ich to by\u0142o dzie\u0142em (\u2026).<\/span><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: \u201ePionier\u201d nr 45 i 46 z 1945 r.<\/b><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Fot. Wikipedia<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prezentujemy fragmenty wspomnie\u0144 wroc\u0142awskiej pionierki pani Zofii Gostomskiej, zamieszczone na \u0142amach wroc\u0142awskiego \u201ePioniera\u201d ( nr 45 z 18 pa\u017adziernika i nr 46 z 19 pa\u017adziernika 1945 roku. Zofia Gostomska-Zarzycka urodzi\u0142a …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,11,41],"tags":[],"class_list":["post-306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-obyczaje","category-wojciechowski-grzegorz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=306"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":309,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/306\/revisions\/309"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}