{"id":3293,"date":"2026-08-10T17:36:40","date_gmt":"2026-08-10T15:36:40","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3293"},"modified":"2026-08-10T17:36:40","modified_gmt":"2026-08-10T15:36:40","slug":"maszerowalem-z-wankowiczem-do-zelechowa-na-grob-jozefa-chelmonskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/08\/10\/maszerowalem-z-wankowiczem-do-zelechowa-na-grob-jozefa-chelmonskiego\/","title":{"rendered":"Maszerowa\u0142em z Wa\u0144kowiczem do \u017belechowa na gr\u00f3b J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego"},"content":{"rendered":"

Podczas moich studi\u00f3w dziennikarskich oraz uzupe\u0142niaj\u0105cych wiedz\u0119 og\u00f3ln\u0105 cotygodniowych weekend\u00f3w sp\u0119dzanych w Ojrzanowie mia\u0142em okazje do spotka\u0144 z takimi tuzami \u017curnalistyki, jak Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski, Mieczys\u0142aw Franciszek Rakowski, Melchior Wa\u0144kowicz. Po spotkaniu z autorem \u201eNa tropach Sm\u0119tka\u201d wybrali\u015bmy si\u0119 z bukiecikami chabr\u00f3w do pobliskiego \u017belechowa na gr\u00f3b J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego.<\/b><\/p>\n

<\/b>Przypomnia\u0142em sobie o tym osobliwym epizodzie mego \u017cycia dok\u0142adnie dzi\u015b podczas czytania o mistrzu tak zwanej biografii totalnej, kt\u00f3rej niezr\u00f3wnany korespondent wojenny wcze\u015bniej po prostu nie mia\u0142. Tytu\u0142 licz\u0105cego osiemset stronic dzie\u0142a autorstwa \u0141ukasza Garba\u0142a brzmi \u201eWa\u0144kowicz \u017cycie na kraterze\u201d. Redakcyjny kolega Mieczys\u0142aw Kurzyna (porucznik \u201eMiecz\u201d w Powstaniu Warszawskim), zadekretowa\u0142: – We\u017amiesz pana Melchiora pod rami\u0119 i ostro\u017cnie zaprowadzisz na gr\u00f3b Che\u0142mo\u0144skiego. Kto nie skorzysta\u0142by z takiej okazji! – Panie Melchiorze, major Jerzy Faliszewski m\u00f3wi\u0142 nam tydzie\u0144 temu o brawurowej niepotrzebnej rzezi Polak\u00f3w pod Monte Cassino; duma nas ponios\u0142a, nietrafne rozkazy, po co tak spieszyli\u015bmy si\u0119 w marszu na klasztor? Ku mojemu zdumieniu Wa\u0144kowicz zatrzyma\u0142 si\u0119 i stanowczym g\u0142osem stwierdzi\u0142: – Rzeczywi\u015bcie nie tak to musia\u0142o by\u0107, niepotrzebnie tylu zgin\u0119\u0142o naszych ch\u0142opc\u00f3w. Zreszt\u0105 pan wie, Polacy w sytuacjach ekstremalnych wci\u0105\u017c pope\u0142niaj\u0105 te same b\u0142\u0119dy, zw\u0142aszcza na polach walk – us\u0142ysza\u0142am.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wa\u0144kowicz pod Monte Cassino<\/p><\/div>\n

Dzie\u0142o \u0141ukasza Garba\u0142a, poza znanymi faktami zwi\u0105zanymi z polskim ziemia\u0144stwem na Bia\u0142orusi, barwnie charakteryzuje rodzinne Ka\u0142u\u017cyce, ojczyzn\u0119 Wa\u0144kowicza, do kt\u00f3rej do ko\u0144ca swego \u017cycia wraca w my\u015blach, chocia\u017c nigdy ju\u017c fizycznie od czasu zabrania mu tej ojczyzny przez re\u017cim nie wr\u00f3ci.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Zofia i Melchior Wa\u0144kowiczowie w Anglii 1948 rok<\/p><\/div>\n

Dla mnie ksi\u0105\u017cka o Wa\u0144kowiczu jest pewnego rodzaju zbiorem specyficznych didaskali\u00f3w w potocznym tego s\u0142owa znaczeniu. Poruszaj\u0105c\u0105 ksi\u0119g\u0105 o faktach i mitach, o p\u00f3\u0142 prawdach, plotkach i zmy\u015bleniach. Prosz\u0119 pomy\u015ble\u0107: autor \u201eKarafki La Fontaine’a\u201d od zawsze uwa\u017ca\u0142, i\u017c zale\u017cno\u015b\u0107 Polski od Sowiet\u00f3w nie jest, jak powszechnie twierdzono, stanem przej\u015bciowym, lecz sta\u0142ym. Gdy po d\u0142ugiej tu\u0142aczce po \u015bwiecie sk\u0142ania\u0142 si\u0119 do przyjazdu do kraju, obawia\u0142 si\u0119, czy uda mu si\u0119 z PRL jeszcze wydosta\u0107, gdyby musia\u0142. Wtedy podj\u0105\u0142 starania o obywatelstwo ameryka\u0144skie, o kt\u00f3re wcze\u015bniej w og\u00f3le nie zabiega\u0142. Autor ksi\u0105\u017cki o Monte Cassino uchodzi\u0142 za cz\u0142owieka nieustraszonego, ale gdy w pismach komunistycznych nie st\u0105d nie zow\u0105d zacz\u0119\u0142y si\u0119 ukazywa\u0107 z\u0142o\u015bliwe teksty, np. jakoby Fundusz Spo\u0142eczny Wojska Polskiego wyp\u0142aci\u0142 mistrzowi za powy\u017csze dzie\u0142o dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy funt\u00f3w, przestraszy\u0142 si\u0119. Podobno nawet Czes\u0142aw Mi\u0142osz da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 na t\u0119 prowokacj\u0119. Tylko\u00a0 Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski wyczu\u0142 ten podst\u0119p wiedz\u0105c, \u017ce w domku Erdman\u00f3w pod Londynem, gdzie mieszka\u0142 Melchior z \u017con\u0105 Zofi\u0105, \u201ebieda niemal piszczy, cho\u0107 rankiem s\u0142ycha\u0107 pianie koguta\u201d. Tak, tak, Wa\u0144kowiczowie faktycznie hodowali kury. W mi\u0119dzyczasie w dw\u00f3jk\u0119, ale najcz\u0119\u015bciej w pojedynk\u0119 podr\u00f3\u017cowali do Stan\u00f3w, do Niemiec, do W\u0142och.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wa\u0144kowicz w pogoni za kur\u0105 w Anglii 1948<\/p><\/div>\n

Gdy umar\u0142 Stalin, potem Bierut \u201er\u00f3\u017cni\u015bci przyjaciele i p\u00f3\u0142 przyjaciele\u201d, jak ich nazywa\u0142, zacz\u0119li namawia\u0107 do powrotu do kraju. Ale od 1956 roku zacznie si\u0119 prawdziwe instrumentalizowanie tw\u00f3rczo\u015bci Wa\u0144kowicza. Wrota cenzury otworzyli w\u0142a\u015bnie pu\u0142awianie w stosunku do pisarzy emigrant\u00f3w, zw\u0142aszcza do AK-owc\u00f3w. Autora \u201eZiela na kraterze\u201d cenzura \u015bciga\u0142a non stop. Z biegiem czasu ostrzej przesz\u0142a na ca\u0142e \u015brodowisko dziennikarskie. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej sam na w\u0142asnej sk\u00f3rze, a w\u0142a\u015bciwie we w\u0142asnej kieszeni mia\u0142em podobne pustki. Funkcjonowa\u0142y – przypominam ludziom m\u0142odszym – s\u0142ynne zapisy cenzorskie, gdy za jedno zdanie \u201eantypa\u0144stwowe\u201d w \u201eS\u0142owie Powszechnym\u201d przez miesi\u0105c nie mog\u0142em publikowa\u0107 \u017cadnych swoich tekst\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Powitanie Wa\u0144kowicz\u00f3w na dworcu w Warszawie w 1956 r.<\/p><\/div>\n

Wa\u0144kowicz cz\u0119sto protestowa\u0142 przeciw manipulowaniu zbiorow\u0105 pami\u0119ci\u0105 przez wybi\u00f3rcze prezentowanie historii Polski na korzy\u015b\u0107 w\u0142adzy.\u00a0 Czy w obecnej rzeczywisto\u015bci nie pr\u00f3buj\u0105 nami manipulowa\u0107 inni?<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wa\u0144kowicz podpisuje ksi\u0105\u017cki w 1959 r.<\/p><\/div>\n

W 1956 Melchior Wa\u0144kowicz pisa\u0142 do Jerzego Giedroycia: \u201ePrzyjdzie czas, kiedy trzeba b\u0119dzie zap\u0142aci\u0107 za wszystko, co mi da\u0142 przyjazd przede wszystkim moralnie i materialnie. Oceni\u0142em, \u017ce chyba przyszed\u0142 taki czas. Uwa\u017cam, \u017ce powinienem przem\u00f3wi\u0107 na Zje\u017adzie literat\u00f3w, co b\u0119dzie oznacza\u0142o m\u00f3j koniec, bo nie b\u0119d\u0119 ju\u017c m\u00f3g\u0142 w og\u00f3le pisa\u0107 ani wydawa\u0107<\/em>\u201d. Wa\u0144kowicz jest jednym z lider\u00f3w protestu 34. Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej wraz z Antonim S\u0142onimskim, Paw\u0142em Jasienic\u0105 i Ann\u0105 Kowalsk\u0105 przyjecha\u0142 do Marki D\u0105browskiej na narad\u0119,\u00a0 kt\u00f3ra dotyczy\u0142a jej najbli\u017cszego spotkania z W\u0142adys\u0142awem Gomu\u0142k\u0105. Zreszt\u0105 8 stycznia 1956 roku Wa\u0144kowicz sam rozmawia\u0142 z Gomu\u0142k\u0105. Niewiele to da\u0142o, rozdzia\u0142y felieton\u00f3w \u201eZupy na gwo\u017adziu\u201d cenzura i tak blokowa\u0142a. Post\u0119powa\u0142a te\u017c choroba mistrza. Po \u015bmierci \u017cony Zofii przechodzi za\u0142amanie. Jeszcze pomaga mu sk\u0142ada\u0107 teksty przy s\u0142awnej z\u0142otej fili\u017caneczce kawy researcherka Aleksandra \u017b\u00f3\u0142kiewska i c\u00f3rka Marta. S\u0142awny sk\u0105din\u0105d pu\u0142kownik Ciasto\u0144 nawet nie chcia\u0142 uroczystego poch\u00f3wku Melchiora Wa\u0144kowicza. Wyp\u0119dzono ludzi spod archikatedry warszawskiej, pod kt\u00f3r\u0105 i w \u015brodku zgromadzi\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy os\u00f3b. Minister kultury J\u00f3zef Tejchma w swoim dzienniku notowa\u0142: \u201er\u00f3\u017cni ludzie zlatuj\u0105 si\u0119 do trupa Wa\u0144kowicza po \u0142upy finansowe i polityczne\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wa\u0144kowicz z prawnukiem Dawidem – jedna z ostatnich fotografii<\/p><\/div>\n

Nota od autora \u0141ukasza Garba\u0142a: \u201eUrodzony pod koniec XIX wieku widzia\u0142, jak dawny \u015bwi\u0105t bezpowrotnie znika – a potem obserwowa\u0142 to zn\u00f3w i zn\u00f3w, kiedy przetoczy\u0142y si\u0119 kolejne burze. Za ka\u017cdym razem jednak potrafi\u0142 odnale\u017a\u0107 si\u0119 w zmienionej rzeczywisto\u015bci. By\u0142 cz\u0142owiekiem zaskakuj\u0105co nowoczesnym. W dwudziestoleciu ostrzega\u0142 przed wojn\u0105 hybrydow\u0105 i apelowa\u0142 o wykorzystanie soft power na wschodnich rubie\u017cach kraju. Dostrzega\u0142 zagro\u017cenie p\u0142yn\u0105ce z dezinformacji, cho\u0107 sam wykorzystywa\u0142 j\u0105 w kampaniach marketingowych (\u201eCukier krzepi\u201d). Nieustannie kreowa\u0142 w\u0142asny wizerunek, starannie dawkuj\u0105c fakty z prywatnego \u017cycia.<\/p>\n

ENGELBERT\u00a0 MI\u015a<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podczas moich studi\u00f3w dziennikarskich oraz uzupe\u0142niaj\u0105cych wiedz\u0119 og\u00f3ln\u0105 cotygodniowych weekend\u00f3w sp\u0119dzanych w Ojrzanowie mia\u0142em okazje do spotka\u0144 z takimi tuzami \u017curnalistyki, jak Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski, Mieczys\u0142aw Franciszek Rakowski, Melchior Wa\u0144kowicz. Po …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3297,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-3293","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mis-engelbert"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3300,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3293\/revisions\/3300"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}