{"id":3563,"date":"2026-09-25T12:26:53","date_gmt":"2026-09-25T10:26:53","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3563"},"modified":"2026-09-25T12:26:53","modified_gmt":"2026-09-25T10:26:53","slug":"polskie-panstwo-podziemne-fenomenem-w-dziejach-nie-tylko-ii-wojny-swiatowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/09\/25\/polskie-panstwo-podziemne-fenomenem-w-dziejach-nie-tylko-ii-wojny-swiatowej\/","title":{"rendered":"Polskie Pa\u0144stwo Podziemne fenomenem w dziejach \u2013 nie tylko II wojny \u015bwiatowej"},"content":{"rendered":"

Przez sze\u015b\u0107 lat, podczas trwania II wojny \u015bwiatowej, na obszarze okupowanego pa\u0144stwa polskiego dzia\u0142a\u0142y podziemne organy w\u0142adzy podporz\u0105dkowane rz\u0105dowi na emigracji. Realizowa\u0142y swe funkcje w trzech zwi\u0105zanych ze sob\u0105 pionach: <\/span><\/span>wojskowym<\/i><\/span><\/span> – <\/span><\/span>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej, p\u00f3\u017aniej Armia Krajowa; <\/span><\/span>cywilnym<\/i><\/span><\/span> – Delegatury Rz\u0105du na Kraj; <\/span><\/span>politycznym<\/i><\/span><\/span> –<\/span><\/span> Polski Komitet Porozumiewawczy p\u00f3\u017aniej przemianowany na <\/span><\/span>Krajow\u0105 Reprezentacj\u0119 Polityczn\u0105, oraz <\/span><\/span>Rada Jedno\u015bci Narodowej. W praktyce oznacza\u0142o to istnienie Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego na terenie okupowanym, kt\u00f3rego w\u0142adze znajdowa\u0142y si\u0119 na uchod\u017astwie. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Podstaw\u0105 ustrojow\u0105 dzia\u0142alno\u015bci organ\u00f3w pa\u0144stwa polskiego na uchod\u017astwie by\u0142a Ustawa Konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 roku (<\/span>Dz.U. 1935 nr 30, poz. 227<\/span>) – zwana potocznie konstytucj\u0105 kwietniow\u0105, na kt\u00f3rej podstawie wydawano akty prawne, og\u0142aszane w rz\u0105dowych organach promulgacyjnych. Konstytucja kwietniowa umo\u017cliwia\u0142a zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci oraz legalno\u015b\u0107 polskiej w\u0142adzy pa\u0144stwowej w sytuacji utraty terytorium pa\u0144stwa.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Warszawa, 27.09.2018 r., iluminacja na fasadzie Pa\u0142acu Prezydenckiego. Zdj\u0119cie: Igor Smirnow\/KPRP.<\/p><\/div>\n

\n

UTRZYMANIE CI\u0104G\u0141O\u015aCI PA\u0143STWA POLSKIEGO PO WYBUCHU II WOJNY \u015aWIATOWEJ <\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

<\/a> Wybuch II wojny \u015bwiatowej i wkroczenie wojsk niemieckich 1 wrze\u015bnia 1939 roku na obszary pa\u0144stwa polskiego, a nast\u0119pnie wkroczenie wojsk radzieckich 17 wrze\u015bnia 1939 roku na wschodnie obszary pa\u0144stwa polskiego, spowodowa\u0142y opuszczenie kraju przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mo\u015bcickiego oraz Rad\u0119 Ministr\u00f3w (Rz\u0105d) pod przewodnictwem gen. dyw. Felicjana S\u0142awoja-Sk\u0142adkowskiego, prezesa Rady Ministr\u00f3w. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Pomimo uk\u0142adu sojuszniczego pomi\u0119dzy Polsk\u0105 i Rumuni\u0105 z 1921 roku, rz\u0105d rumu\u0144ski internowa\u0142 w\u0142adze pa\u0144stwa polskiego, po przekroczeniu granicy polsko-rumu\u0144skiej w miejscowo\u015bci Kuty. Chocia\u017c w\u0142adze polskie mia\u0142y przyrzeczony przejazd do Francji, zgodnie z V konwencj\u0105 hask\u0105 i uk\u0142adem sojuszniczym Polsko-Rumu\u0144skim. Odmow\u0119 prawa przejazdu przez terytorium pa\u0144stwa rumu\u0144skiego, w\u0142adza tego pa\u0144stwa uzasadnia\u0142a niemieckimi gro\u017abami wypowiedzenia Rumunii wojny, kt\u00f3ra oficjalnie zachowywa\u0142a status pa\u0144stwa neutralnego. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 istnienia najwy\u017cszych w\u0142adz pa\u0144stwa polskiego zosta\u0142a realnie zagro\u017cona. <\/span><\/span><\/p>\n

Konsekwencj\u0105 internowania by\u0142a konieczno\u015b\u0107 szybkiego powo\u0142ania legalnego rz\u0105du na uchod\u017astwie, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z os\u00f3b polskiej elity politycznej. Os\u00f3b, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 poza zasi\u0119giem obu agresor\u00f3w: Niemiec i ZSRR. Niekwestionowanymi kandydatami byli przedstawiciele dyplomatyczni Rzeczypospolitej chronieni immunitetem dyplomatycznym.<\/span><\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym skorzystano z zapisu konstytucji kwietniowej zawartego w Art. 24., kt\u00f3ry stanowi\u0142, \u017ce: ust. (1) W razie wojny okres urz\u0119dowania Prezydenta Rzeczypospolitej przed\u0142u\u017ca si\u0119 do up\u0142ywu trzech miesi\u0119cy od zawarcia pokoju; Prezydent Rzeczypospolitej osobnym aktem, og\u0142oszonym w gazecie rz\u0105dowej, wyznaczy w\u00f3wczas swego nast\u0119pc\u0119 na wypadek opr\u00f3\u017cnienia si\u0119 urz\u0119du przed zawarciem pokoju.<\/i> <\/span><\/span><\/p>\n

Konstytucyjny zapis umo\u017cliwia\u0142 zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci oraz legalno\u015b\u0107 polskiej w\u0142adzy pa\u0144stwowej na uchod\u017astwie, najpierw we Francji, p\u00f3\u017aniej w Wielkiej Brytanii. Internowany prezydent Ignacy Mo\u015bcicki trzykrotnie korzysta\u0142 z tej prerogatywy, wyznaczaj\u0105c swoimi nast\u0119pc\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Wodza Naczelnego marsza\u0142ka Polski Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego \u2013 po napa\u015bci Niemiec na Polsk\u0119, kt\u00f3ry te\u017c zosta\u0142 internowany i zasz\u0142a konieczno\u015b\u0107 odwo\u0142ania jego nominacji oraz wysuni\u0119cia nowej kandydatury na g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa. Wybrano ambasadora RP w Rzymie gen. dyw. Boles\u0142awa Wieniaw\u0119-D\u0142ugoszowskiego, kt\u00f3ry podobnie jak Mo\u015bcicki reprezentowa\u0142 ob\u00f3z sanacyjny, a do kt\u00f3rego rz\u0105d francuski nie mia\u0142 zaufania i nie widzia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci uznania jakiegokolwiek rz\u0105du powo\u0142anego przez gen. Wieniaw\u0119. Ostatecznie po prote\u015bcie rz\u0105du francuskiego w nocy z 29 na 30 wrze\u015bnia 1939 roku na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zosta\u0142 nominowany W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz. By\u0142 on wcze\u015bniej marsza\u0142kiem Senatu. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W Monitorze Polskim nr 214-217 poz. III z dnia 29 wrze\u015bnia 1939 r. czytamy: ZARZ\u0104DZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ z dnia 17 wrze\u015bnia1939 r. o wyznaczeniu nast\u0119pcy Prezydenta Rzeczypospolitej. Na podstawie art. 24 ust.1 Ustawy Konstytucyjnej wyznaczam p. W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza b. marsza\u0142ka Senatu na nast\u0119pc\u0119 Prezydenta Rzeczypospolitej na wypadek opr\u00f3\u017cnienia si\u0119 urz\u0119du Prezydenta Rzeczypospolitej przed zawarciem pokoju. Z chwil\u0105 og\u0142oszenia niniejszego zarz\u0105dzenia \u2013 zarz\u0105dzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 wrze\u015bnia 1939 r. o wyznaczeniu genera\u0142a Boles\u0142awa Wieniawy-D\u0142ugoszowskiego na nast\u0119pc\u0119 Prezydenta Rzeczypospolitej traci moc obowi\u0105zuj\u0105c\u0105. Kuty, 17 wrze\u015bnia 1939 r. Prezydent Rzeczypospolitej (-) Ignacy Mo\u015bcicki<\/i>. Nominacj\u0119 prezydenck\u0105 dla W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza antydatowano na 17 wrze\u015bnia 1939 roku.<\/span><\/span><\/p>\n

Wobec nagl\u0105cej potrzeby podj\u0119cia decyzji najwy\u017cszej wagi pa\u0144stwowej, 29 wrze\u015bnia 1939 roku wieczorem prezydent Ignacy Mo\u015bcicki pisemnie z\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j urz\u0105d – pismo kurierem wys\u0142ano do Pary\u017ca. Kryzys prezydencki zosta\u0142 za\u017cegnany w momencie, gdy trwa\u0142y jeszcze walki rozbitych oddzia\u0142\u00f3w Wojska Polskiego z agresorami: niemieckim i radzieckim. W grudniu 1939 roku ostatni prezydent II RP wyjecha\u0142 do Szwajcarii, gdzie zmar\u0142 2 pa\u017adziernika 1946 roku.<\/span><\/span><\/p>\n

Ponadto, korzystano z zapisu konstytucji kwietniowej zawartego w Art. 79. kt\u00f3ry stanowi\u0142, \u017ce: ust.( 2) Podczas trwania stanu wojennego Prezydent Rzeczypospolitej ma prawo bez upowa\u017cnienia Izb Ustawodawczych wydawa\u0107 dekrety w zakresie ustawodawstwa pa\u0144stwowego z wyj\u0105tkiem zmiany Konstytucji, przed\u0142u\u017cy\u0107 kadencj\u0119 Izb Ustawodawczych do czasu zawarcia pokoju oraz otwiera\u0107, odracza\u0107 i zamyka\u0107 sesje Sejmu i Senatu w terminach, dostosowanych do potrzeb obrony Pa\u0144stwa, jak r\u00f3wnie\u017c powo\u0142ywa\u0107 do rozstrzygania spraw, wchodz\u0105cych w zakres dzia\u0142ania Izb Ustawodawczych, Sejm i Senat w zmniejszonym sk\u0142adzie, wy\u0142onionym przez te Izby<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Prezydent RP W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz odwo\u0142a\u0142 rz\u0105d Felicjana S\u0142awoja-Sk\u0142adkowskiego i powierzy\u0142 utworzenie rz\u0105du gen. dyw. W\u0142adys\u0142awowi Sikorskiemu, kt\u00f3ry od 30 wrze\u015bnia 1939 roku zosta\u0142 nowym prezesem Rady Ministr\u00f3w i Ministrem Spraw Wojskowych (7 listopada 1939 r. gen. Sikorski zosta\u0142 mianowany przez prezydenta RP Naczelnym Wodzem i Generalnym Inspektorem Si\u0142 Zbrojnych<\/span>). Nowy sk\u0142ad rz\u0105du zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony 1 pa\u017adziernika 1939 roku i natychmiast uznany przez Francj\u0119 i Wielk\u0105 Brytani\u0119 za legalne i suwerenne przedstawicielstwo pa\u0144stwa polskiego. Stany Zjednoczone Ameryki uzna\u0142y ten fakt 2 pa\u017adziernika 1939 roku.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W sk\u0142ad rz\u0105du wesz\u0142y przede wszystkim stronnictwa opozycyjne wobec ekipy sanacji, a tym samym wcze\u015bniej przeciwne konstytucji kwietniowej. Jednak w \u00f3wczesnej sytuacji w pe\u0142ni aprobowa\u0142y uznanie Ustawy Konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 roku za podstaw\u0119 prawn\u0105 istnienia i dzia\u0142alno\u015bci organ\u00f3w emigracyjnych. Wyrazem odst\u0119pstwa od liter i ducha tej konstytucji by\u0142o ograniczenie – w drodze porozumienia W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego i W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza \u2013 rozleg\u0142ych uprawnie\u0144 prezydenta, bowiem W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz publicznie zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 wykonywa\u0107 swoje funkcje w \u015bcis\u0142ym porozumieniu z prezesem Rady Ministr\u00f3w. Porozumienie to zosta\u0142o okre\u015blone mianem tzw. umowy paryskiej. <\/span><\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie, zarz\u0105dzeniem Prezydenta RP z 2 listopada 1939 roku zosta\u0142 rozwi\u0105zany Sejm i Senat. W Monitorze Polskim nr 245-251 poz. 1 z dnia 9 listopada 1939 r. czytamy: [\u2026] ZARZ\u0104DZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ Z DNIA 2 LISTOPADA 1939 ROKU O ROZWI\u0104ZANIU SEJMU I SENATU. W Zarz\u0105dzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 13 wrze\u015bnia1938 roku, rozwi\u0105zuj\u0105cym Izby Ustawodawcze, wybrane we wrze\u015bniu 1935 roku, Prezydent Rzeczypospolitej wskaza\u0142 jako przyczyn\u0119 ich rozwi\u0105zania, \u017ce w szerokich masach narodu wzros\u0142o zrozumienie potrzeby czynniejszego wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w pracy dla Pa\u0144stwa, \u017ce przeto nale\u017cy odnowi\u0107 sk\u0142ad Izb, a\u017ceby mog\u0142y one da\u0107 pe\u0142niejszy wyraz nurtuj\u0105cym w spo\u0142ecze\u0144stwie pr\u0105dom. R\u00f3wnocze\u015bnie Prezydent Rzeczypospolitej wyrazi\u0142 oczekiwanie, \u017ce nowe Izby zajm\u0105 stanowisko w sprawie ordynacji wyborczych do Sejmu i Senatu. Wybory, przeprowadzone w listopadzie 1938 roku ani Izby, kt\u00f3re z nich wysz\u0142y, nie zado\u015b\u0107uczyni\u0142y potrzebom Pa\u0144stwa, wskazanym w powo\u0142anym powy\u017cej Zarz\u0105dzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, na podstawie art.13. ust. (2) pkt. h. Ustawy Konstytucyjnej, rozwi\u0105zuj\u0119 Sejm i Senat z dniem dzisiejszym. Ambasada R.P. w Pary\u017cu, dnia 2 listopada 1939 roku. Prezydent Rzeczypospolitej (-) W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

9 grudnia 1939 roku we Francji, zosta\u0142a ustanowiona dekretem Prezydenta RP W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza Rada Narodowa \u2013 organ konsultacyjny i opiniodawczy Prezydenta i Rz\u0105du RP na uchod\u017astwie, pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 substytutu parlamentu. Rada, by\u0142a reprezentacj\u0105 r\u00f3\u017cnych partii politycznych i grup spo\u0142ecznych, ale nie mia\u0142a mocy ustawodawczej. Przewodnicz\u0105cym Rady zosta\u0142 Ignacy Jan Paderewski, a po jego \u015bmierci Stanis\u0142aw Grabski. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> <\/span><\/p>\n

POLSKIE PA\u0143STWO PODZIEMNE<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Panuje przekonanie, \u017ce Polskie Pa\u0144stwo Podziemne to si\u0142y zbrojne. W okresie trwania wojny by\u0142y one niew\u0105tpliwie najwa\u017cniejsze, bowiem by\u0142y narz\u0119dziem realizacji cel\u00f3w politycznych. Ju\u017c w trakcie wojny obronnej, we wrze\u015bniu 1939 roku rozpocz\u0119to organizowanie podziemnego wojska i w\u0142adzy politycznej. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Schemat organizacyjny PPP. \u0179r\u00f3d\u0142o: IPN Warszawa.<\/p><\/div>\n

Jeszcze przed kapitulacj\u0105 Warszawy, 27 wrze\u015bnia 1939 roku, zosta\u0142a powo\u0142ana do \u017cycia og\u00f3lnokrajowa organizacja podziemna o nazwie S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski. To historyczne wydarzenie zapocz\u0105tkowa\u0142o budow\u0119 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. <\/span><\/span><\/p>\n

Dow\u00f3dca Grupy Armii \u201eWarszawa\u201d, genera\u0142 dywizji Juliusz R\u00f3mmel wyznaczy\u0142 genera\u0142a brygady Micha\u0142a Tokarzewskiego-Karaszewicza na komendanta konspiracyjnej organizacji S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski. <\/span><\/span><\/p>\n

27 wrze\u015bnia gen. R\u00f3mmel wr\u0119czy\u0142 gen. Tokarzewskiemu pismo o tre\u015bci: \u201eDane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z Rz\u0105dem pe\u0142nomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na ca\u0142ym obszarze Pa\u0144stwa, przekazuj\u0119 gen. bryg. Micha\u0142owi Tadeuszowi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodleg\u0142o\u015bci i ca\u0142o\u015bci granic\u201d.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski (SZP) by\u0142a uwa\u017cana przez gen. dyw. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, prezesa Rady Ministr\u00f3w – Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Si\u0142 Zbrojnych za zbyt zbli\u017con\u0105 do obozu sanacyjnego i 13 listopada 1939 roku rozwi\u0105za\u0142 SZP. Jednocze\u015bnie powo\u0142a\u0142 Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej (ZWZ), stawiaj\u0105c na jego czele genera\u0142a broni Kazimierza Sosnkowskiego, maj\u0105cego dowodzi\u0107 polsk\u0105 armi\u0105 podziemn\u0105 nad Wis\u0142\u0105, z nad Sekwany.<\/span><\/span><\/p>\n

Genera\u0142 broni Kazimierz Sosnkowski zosta\u0142 mianowany komendantem g\u0142\u00f3wnym powstaj\u0105cego Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej. Komendantowi g\u0142\u00f3wnemu maj\u0105cego siedzib\u0119 w Pary\u017cu, podlegali komendanci Obszar\u00f3w w kraju: p\u0142k Stefan Rowecki (obszar okupacji niemieckiej) i gen. Micha\u0142 Tokarzewski-Karaszewicz (obszar okupacji radzieckiej).<\/span><\/span><\/p>\n

14 lutego 1942 roku Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej przemianowano na Armi\u0119 Krajow\u0105 (AK). Komendantem g\u0142\u00f3wnym AK zosta\u0142 gen. bryg. Stefan Rowecki-Grot. Zadaniem AK by\u0142o \u0142\u0105czenie organizacyjne r\u00f3\u017cnych formacji zbrojnych polskiego podziemia. Nie uda\u0142o si\u0119 scali\u0107 wszystkich polskich formacji zbrojnych. Ch\u0142opska Stra\u017c o kryptonimie \u201eCh\u0142ostra\u201d (od 1942 r. Bataliony Ch\u0142opskie – BCh) zbrojne rami\u0119 Stronnictwa Ludowego (SL), zachowa\u0142y w ramach AK autonomi\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142 zbrojnych zwi\u0105zanych ze Stronnictwem Narodowym (SN) przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do AK, reszta utworzy\u0142a Narodowe Si\u0142y Zbrojne (NSZ). <\/span><\/span><\/p>\n

Od pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, obok pionu wojskowego – Armii Krajowej i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z ni\u0105 innych formacji Polski Walcz\u0105cej, istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 te\u017c pion cywilny, kt\u00f3rego najwa\u017cniejszym zadaniem by\u0142o utrzymanie ci\u0105g\u0142o\u015bci instytucji pa\u0144stwowych i przygotowanie do przej\u0119cia w\u0142adzy po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Delegatury Rz\u0105du na Kraj stworzy\u0142a na wszystkich szczeblach administracji ogromny aparat Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego \u2013 od spraw wewn\u0119trznych, poprzez tajn\u0105 o\u015bwiat\u0119 i kultur\u0119, wymiar sprawiedliwo\u015bci, a\u017c po kom\u00f3rki przygotowuj\u0105ce akty legislacyjne dla przysz\u0142ego niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Funkcjonowa\u0142 te\u017c \u201epodziemny parlament\u201d: Rada Narodowa; Polski Komitet Porozumiewawczy (PKP) \u2013 przekszta\u0142cony w Krajow\u0105 Reprezentacj\u0119 Polityczn\u0105 (KRP); Rada Jedno\u015bci Narodowej.<\/span><\/span><\/p>\n

Na kres Podziemnego Pa\u0144stwa Polskiego bezpo\u015bredni wp\u0142yw mia\u0142o powo\u0142anie przez komunist\u00f3w 28 czerwca 1945 roku Tymczasowego Rz\u0105du Jedno\u015bci Narodowej i bezprawnym przejmowaniu w\u0142adzy w Polsce przez komunist\u00f3w, pod patronatem Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR).<\/span><\/span><\/p>\n

Za dat\u0119 zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego uznaje si\u0119 dzie\u0144, w kt\u00f3rym rozwi\u0105zano Rad\u0119 Jedno\u015bci Narodowej, kt\u00f3ra od stycznia 1944 roku pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 podziemnego parlamentu polskiego. 1 lipca 1945 roku Rada Jedno\u015bci Narodowej rozwi\u0105za\u0142a si\u0119 w Krakowie i wyda\u0142a Manifest do Narodu Polskiego i Narod\u00f3w Zjednoczonych, w kt\u00f3rego ostatniej cz\u0119\u015bci sformu\u0142owa\u0142a Testament Polski Walcz\u0105cej \u2013 swego rodzaju program minimum dla suwerennej Polski. Autorem opracowanego tekstu og\u0142oszonego 6 lipca 1945 roku i antydatowanego na 1 lipca 1945 roku by\u0142, ostatni Delegat Rz\u0105du na Kraj, poeta Jerzy Braun, ps. Bronis\u0142aw Rogowski.<\/span><\/span><\/p>\n

Testament Polski Walcz\u0105cej zawiera\u0142 12 postulat\u00f3w. \u017b\u0105dano mi\u0119dzy innymi: opuszczenia terytorium Polski przez wojska radzieckie oraz przez rosyjsk\u0105 policj\u0119 polityczn\u0105; Zaprzestania prze\u015bladowa\u0144 politycznych: zwolnienie skazanych i uwi\u0119zionych w procesie moskiewskim, amnestii dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych oraz wszystkich \u017co\u0142nierzy AK i dla tak zwanych \u201eoddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych\u201d; Zjednoczenia i uniezale\u017cnienia Armii Polskiej i zapewnienia niezale\u017cno\u015bci polskiej polityki zagranicznej; Sprawiedliwie przeprowadzenie reformy rolnej i kontroli narodu polskiego nad akcj\u0105 osiedle\u0144cz\u0105 na odzyskanych Ziemiach Zachodnich i w Prusach Wschodnich; Oparcia powszechnego, demokratycznego nauczania i wychowania na zasadach moralnych i duchowych dorobku cywilizacji zachodniej i naszego kraju. <\/span><\/span><\/p>\n

Zapisy zawarte w Testamencie Polski Walcz\u0105cej z 1 lipca 1945 roku zosta\u0142y zrealizowane dopiero w latach 90. XX wieku. <\/span><\/span><\/p>\n

HO\u0141D PAMI\u0118CI<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Sejm Rzeczypospolitej pami\u0119taj\u0105c o tw\u00f3rcach podziemnych struktur Polskiego Pa\u0144stwa, o ich po\u015bwi\u0119ceniu, walce i umi\u0142owaniu Ojczyzny, uchwa\u0142\u0105 z 11 wrze\u015bnia 1998 roku ustanowi\u0142 dzie\u0144 27 wrze\u015bnia<\/b> \u2013 Dniem Podziemnego Pa\u0144stwa Polskiego<\/b> (M.P. Nr 30, poz.414 z 11.09.1998 r.<\/span>). <\/span><\/span><\/p>\n

Od tego czasu, z okazji kolejnych rocznic powstania Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego w Polsce odbywaj\u0105 si\u0119 ju\u017c oficjalnie uroczyste obchody upami\u0119tniaj\u0105ce to historyczne wydarzenie, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142o budow\u0119 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, fenomenu w dziejach \u2013 nie tylko II wojny \u015bwiatowej. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> We Wroc\u0142awiu, od 2014 roku czcimy pami\u0119\u0107 Bohater\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, w ko\u015bciele garnizonowym \u2013 Bazylika Mniejsza pw. \u015bw. El\u017cbiety W\u0119gierskiej. Tam bowiem znajduje si\u0119 Mauzoleum-Kaplica Pami\u0119ci Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego i Armii Krajowej. Miejsce to ma upami\u0119tnia\u0107 fakt utworzenia podziemnych struktur pa\u0144stwowych i wojskowych w okupowanym kraju.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Mauzoleum-Kaplica zosta\u0142a otwarta i po\u015bwi\u0119cona w 2014 roku, w 75. rocznic\u0119 powo\u0142ania Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Otwarcia dokona\u0142 Ryszard Filipowicz, ps. Gryf, rodowity wilnianin, \u00f3wczesny prezes Zarz\u0105du \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej Okr\u0119g Dolno\u015bl\u0105ski. Kaplic\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142 ksi\u0105dz biskup polowy Wojska Polskiego J\u00f3zef Jan Guzdek.<\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Wroc\u0142aw, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Garnizonowy. Mauzoleum-kaplica Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego.<\/p><\/div>\n

Na wprost wej\u015bcia do kaplicy znajduje si\u0119 wysokie na 10 metr\u00f3w, zwie\u0144czone pi\u0119knym maswerkiem gotyckie okno witra\u017cowe, wychodz\u0105ce na stron\u0119 po\u0142udniow\u0105 \u015bwi\u0105tyni. Witra\u017c przedstawia g\u0119sty, po horyzont, t\u0142um postaci, uczestnik\u00f3w patriotycznego misterium. Za kanw\u0119 projektu pos\u0142u\u017cy\u0142y zdj\u0119cia Erazma Cio\u0142ka wykonane podczas mszy \u015bwi\u0119tej za ojczyzn\u0119 odprawianej przez ks. Jerzego Popie\u0142uszk\u0119 w ko\u015bciele pw. \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki w Warszawie.<\/span><\/span><\/p>\n

W oknie witra\u017cowym, w jego dolnej cz\u0119\u015bci, wida\u0107 krzy\u017c \u0142aci\u0144ski, umieszczony w ramie oraz widzimy poszczeg\u00f3lnych ludzi, ku g\u00f3rze t\u0142um si\u0119 oddala, rozmywa, a\u017c ginie w \u015bwietlistym blasku w g\u00f3rze okna. Poni\u017cej okna na \u015bcianie jest widoczny wykonany ze szk\u0142a wizerunek Matki Bo\u017cej Ostrobramskiej, jakby zatarty przez czas. <\/span><\/span><\/p>\n

W centralnym miejscu kaplicy umieszczony jest st\u00f3\u0142 o\u0142tarzowy. Na kraw\u0119dzi kamiennego blatu sto\u0142u – mensy, jest widoczny napis: B\u00d3G HONOR OJCZYZNA. W przestrzeni pod mens\u0105 umieszczono szklan\u0105 pod\u015bwietlan\u0105 urn\u0119 z ziemi\u0105 z cmentarzy i p\u00f3l walk Armii Krajowej. Tafla ze szk\u0142a, os\u0142aniaj\u0105ca urn\u0119 z ziemi\u0105 powoduje wra\u017cenie, \u017ce skrapla si\u0119 w niej wilgo\u0107, \u015bwie\u017co wykopanej ziemi. W urnie, wida\u0107 le\u017c\u0105cy na ziemi order wojskowy Virtuti Militari z barwn\u0105 wst\u0105\u017ck\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Mauzoleum-kaplica PPP. St\u00f3\u0142 o\u0142tarzowy – mensa. Fot. Andrzej Powidzki<\/p><\/div>\n

Wok\u00f3\u0142 kaplicy wije si\u0119 opaska kamienna z czarnego granitu na kt\u00f3rej umieszczone s\u0105 cztery czarne tablice z inskrypcjami. Za sto\u0142em o\u0142tarzowym na dw\u00f3ch tablicach zapisano tre\u015b\u0107 roty przysi\u0119gi \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej, zawartej w rozkazie Komendanta G\u0142\u00f3wnego AK nr 73\/1942 z dnia 12 grudnia 1942 roku. By\u0142a to druga rota przysi\u0119gi wprowadzaj\u0105ca nieznaczne korekty, g\u0142\u00f3wnie zmiany pod wzgl\u0119dem j\u0119zykowym i wprowadzono do tekstu nazw\u0119 Armii Krajowej. Wynika\u0142o to z przemianowania ZWZ na AK.<\/span><\/span><\/p>\n

Po lewej stronie kaplicy, na tablicy widnieje napis: \u201eW HO\u0141DZIE \/ DOW\u00d3DCOM SI\u0141 ZBROJNYCH \/ POLSKIEGO PA\u0143STWA PODZIEMNEGO \/ gen. broni MICHA\u0141OWI TOKARZEWSKIEMU-KARASZEWICZOWI \/ gen. broni KAZIMIERZOWI SOSNKOWSKIEMU \/ gen. dyw. STEFANOWI GROT-ROWECKIEMU \/ gen. dyw. TADEUSZOWI B\u00d3R-KOMOROWSKIEMU \/ gen. bryg. LEOPOLDOWI OKULICKIEMU\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

Po prawej stronie kaplicy, na tablicy widnieje napis: \u201eW HO\u0141DZIE \/ DELEGATOM RZ\u0104DU RP. NA KRAJ \/ JANOWI SKOROBOHATEMU-JAKUBOWSKIEMU \/ CYRYLOWIRATAJSKIEMU \/ JANOWI PIEKA\u0141KIEWICZOWI \/ JANOWI JANKOWSKIEMU \/ STAFANOWI KORBO\u0143SKIEMU \/ JERZEMU BRAUNOWI \/ LUDZIOM W S\u0141U\u017bBIE \/ POLSKIEGO PA\u0143STWA PODZIEWMNEGO\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

\n

<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Mauzoleum-kaplica PPP. Mensa i tablice z rot\u0105 przysi\u0119gi AK. Fot. Andrzej Powidzki.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>


Mauzoleum-kaplica PPP. Ho\u0142d Dow\u00f3dcom Si\u0142 Zbrojnych. Fot. Andrzej Powidzki.<\/p><\/div>\n

Ponadto na opasce kamiennej wij\u0105cej si\u0119 wok\u00f3\u0142 kaplicy, utrwalono symbole Podziemnego Pa\u0144stwa Polskiego: kotwic\u0119 Polski Walcz\u0105cej, krzy\u017c Virtuti Militari, or\u0142a Armii Krajowej, lilijk\u0119 Szarych Szereg\u00f3w, znak Cichociemnych, Krzy\u017c Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich oraz napis rok 1942 i 1945. <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>

Mauzoleum-kaplica PPP. Ho\u0142d Delegatom Rz\u0105du RP na Kraj. Fot. Andrzej Powidzki.<\/p><\/div>\n

\n

\"\"<\/a>

Kamienna opaska z symbolami PPP i \u015bwiat\u0142o ze szczelin pod\u0142ogi. Fot. Andrzej Powidzki.<\/p><\/div>\n

Na styku posadzki ze \u015bcian\u0105 znajduje si\u0119 pod\u015bwietlenie. S\u0105cz\u0105ce si\u0119 \u015bwiat\u0142o ze szczelin pod\u0142ogi \u2013 \u201epodziemia\u201d, ma tak\u017ce symboliczne znaczenie, bowiem to co najwa\u017cniejsze dla niepodleg\u0142o\u015bci Polski, dzia\u0107 musia\u0142o si\u0119 w ukryciu i przywodzi na my\u015bl tych, kt\u00f3rzy odeszli, oddaj\u0105c \u017cycie za Ojczyzn\u0119. <\/span><\/span><\/p>\n

Autorem projektu wn\u0119trza kaplicy jest Jerzy Kalina (ur. 15 kwietnia 1944 w Garwolinie<\/span>), polski scenograf i plastyk, tw\u00f3rca scenografii teatralnych i filmowych, witra\u017cy, film\u00f3w animowanych i dokumentalnych. Tw\u00f3rca m. in. nagrobka ks. Jerzego Popie\u0142uszki w Warszawie, pomnika Katy\u0144skiego w Podkowie Le\u015bnej, kaplic w Pa\u0142acu Prezydenckim i Pa\u0142acu Belwederskim w Warszawie i wielu innych projekt\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

We Wroc\u0142awiu ods\u0142oni\u0119ty zosta\u0142 w 2005 roku wykonany z br\u0105zu wed\u0142ug jego projektu Pomnik Anonimowego Przechodnia, kt\u00f3ry ameryka\u0144ski magazyn \u201eBudget Travel\u201d uzna\u0142 \u201eza jedno z najbardziej niezwyk\u0142ych miejsc na \u015bwiecie\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

POSTSCRIPTUM<\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Tegoroczne wroc\u0142awskie spotkanie z okazji Dnia Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego odb\u0119dzie si\u0119 w niedziel\u0119 27 wrze\u015bnia o godz. 12.00 w ko\u015bciele garnizonowym \u2013 Bazylika Mniejsza pw. \u015bw. El\u017cbiety we Wroc\u0142awiu. W programie msza \u015bwi\u0119ta w intencji \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego i z\u0142o\u017cenie kwiat\u00f3w w Kaplicy Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego i Armii Krajowej. <\/span><\/span><\/p>\n

Andrzej Powidzki
\n<\/span><\/span><\/strong>Wroc\u0142aw, 24 wrze\u015bnia 2026 r.<\/span><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:
\n<\/span><\/span><\/span>– pl.wikipedia.org;
\n<\/span>– archiwum.ipn.gov.pl;
\n<\/span><\/span><\/span>– bazhum.muzhp.pl;
\n<\/span><\/span><\/span>– Ludwik Anio\u0142 \u2013 Kompedium wiedzy o Polskim Pa\u0144stwie Podziemnym, Armii Krajowej i Szarych Szereg\u00f3w \u2013 Luba\u0144 2001.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przez sze\u015b\u0107 lat, podczas trwania II wojny \u015bwiatowej, na obszarze okupowanego pa\u0144stwa polskiego dzia\u0142a\u0142y podziemne organy w\u0142adzy podporz\u0105dkowane rz\u0105dowi na emigracji. Realizowa\u0142y swe funkcje w trzech zwi\u0105zanych ze sob\u0105 pionach: …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3569,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-3563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-powidzki-andrzej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3563"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3572,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3563\/revisions\/3572"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}