![\"\"](\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/pol_pm_Stygmat-Helena-Wolinska-i-Wlodzimierz-Brus-Biografia-100815_2.jpg\")
<\/a><\/p>\nM\u00f3j dziadek, \u015bp. pami\u0119ci Piotr, co jaki\u015b czas powtarza\u0142: – Komunizm polski m\u00f3g\u0142 urodzi\u0107 si\u0119 i egzystowa\u0107 tylko w\u015br\u00f3d biedoty. Dodawa\u0142, \u017ce owi biedni i gn\u0119bieni przez mocodawc\u00f3w ludzie byli na og\u00f3\u0142 analfabetami, kt\u00f3rymi \u0142atwo by\u0142o sterowa\u0107. Oczywi\u015bcie w\u015br\u00f3d nich znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tacy, kt\u00f3rzy wy\u0142amali si\u0119 z tego schematu. Zatem czy Szanowni Czytelnicy wiedz\u0105, gdzie narodzili si\u0119 Bierut, Minc, J\u00f3\u017awiak, Berman, Cyrankiewicz – tw\u00f3rcy komunistycznego zjednoczenia w grudniu 1948 roku Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej. Autorka biografii przypomnia\u0142a nam: Boles\u0142aw Bierut urodzi\u0142 si\u0119 w Rurach Jezuickich (to obecnie Lublin), Hilary Minc w Kazimierzu Dolnym, Franciszek J\u00f3\u017awiak w Hucie Baranowskiej k. Pu\u0142aw. Tylko Jakub Berman urodzi\u0142 si\u0119 w Warszawie. No i \u017celazny J\u00f3zef Cyrankiewicz w Tarnowie, czyli te\u017c na terenie Galicji. Ale pozosta\u0142 jeszcze Wladyslaw Gomu\u0142ka urodzony w Brzegach Franciszka\u0144skich k. Krosna, kt\u00f3ry wszak nie uczestniczy\u0142 w Kongresie Zjednoczeniowym, za to p\u00f3\u017aniej odpowiednio odegra\u0142 si\u0119 na towarzyszach. Czyli, powt\u00f3rzmy, niemal wszyscy teoretycy i praktycy rodzimego komunizmu maj\u0105 rodowody w przedwojennej Galicji.<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my do g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w,
\nWoli\u0144skiej i Brusa z ich \u017cydowskim pochodzeniem. Prokuratorka zosta\u0142a symbolem stalinowskich zbrodni w Polsce i inspiracj\u0105 postaci jednej z bohaterek oskarowej Idy. <\/i>Natomiast genialny ekonomista (wmawiano nam to na studiach!) wykl\u0119ty zosta\u0142 przez Gomu\u0142k\u0119 w marcu 1968 roku razem z Baumanem i Ko\u0142akowskim. Woli\u0144sk\u0105 i Brusa przez d\u0142ugie \u017cycie \u0142\u0105czy\u0142a wielka mi\u0142o\u015b\u0107, ale i dramaty i p\u00f3\u017aniej jeszcze raz mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra wielokrotnie tak\u017ce ich rozdziela\u0142a. Pierwsze zauroczenie nast\u0105pi\u0142o we wczesnej m\u0142odo\u015bci pomi\u0119dzy Fajg\u0105 (Felicj\u0105) Danielak, kt\u00f3rej rodzice przybyli ze sztetla z Radzymina Podlaskiego do Warszawy, i Beniaminem (Benem) Zylbergiem urodzonym w P\u0142ocku, tak\u017ce osiad\u0142ym w stolicy. Danielak szybko dojrzewa\u0142a. Jako siedemnastolatka zosta\u0142a cz\u0142onkini\u0105 Rewolucyjnego Zwi\u0105zku Niezamo\u017cnej M\u0142odzie\u017cy Szkolnej. Podczas wieczork\u00f3w artystycznych recytowa\u0142a poezj\u0119 Broniewskiego, Wata, Majakowskiego. \u015apiewa\u0142a Mi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119. Ben w wieku 16 lat przeczyta\u0142 \u201eManifest komunistyczny\u201d. Uda\u0142o mu si\u0119 dosta\u0107 do Wolnej Wszechnicy na ekonomi\u0119, jej na prawo uniwersyteckie. \u015aciga\u0142o ich numerus nullus czyli has\u0142o, \u017ceby \u017byd\u00f3w usuwa\u0107 z uczelni. Okupanci w pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 \u201eNie wiedzieli, kto jest \u017bydem. Ale nawet dziesi\u0119cioletnie dziecko mog\u0142o pokaza\u0107 ci\u0119 palcem\u201d zanotowa\u0142 Beniamin Zylberg.<\/p>\n
Uciekali przez Bia\u0142ystok do Lwowa,
\nw kt\u00f3rym tamtejsi komuni\u015bci patrzyli na nich do\u015b\u0107 podejrzliwie. Mieli przecie\u017c swoich \u017byd\u00f3w. Felicja Danielak pr\u00f3bowa\u0142a dosta\u0107 si\u0119 na prawo, jego zaakceptowa\u0142a Akademia Handlu Zagranicznego. Wcze\u015bniejsze kopanie row\u00f3w przed wej\u015bciem Niemc\u00f3w do Lwowa u\u0142atwi\u0142o obojgu wst\u0105pienie do komunistycznej partii. Zylberg jednak uciek\u0142 z miasta mimo, \u017ce Danielak nosi\u0142a w \u0142onie jego dziecko. Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz pisze: \u201eZe Zwi\u0105zkiem Walki Wyzwole\u0144czej by\u0142o tak: Polscy komuni\u015bci weszli w wojn\u0119 z no\u017cem w plecach. Cios zada\u0142 sam towarzysz Stalin…\u201d. Nasi \u201estygmaci\u201d nie zostali wprawdzie zamordowani przez generalissimusa, jak Bierut w 1956 roku, ale nie wiedzieli, w jakich okoliczno\u015bciach mog\u0105 ko\u0144czy\u0107 swoje \u017cycie. Wr\u00f3ci\u0107 do okupacyjnej Warszawy i znale\u017a\u0107 si\u0119 w getcie? Ojca i matk\u0119 Felicji zamordowano ju\u017c podczas pierwszej akcji likwidacyjnej w lipcu. Uciek\u0142a do \u017byd\u00f3w do Mi\u0119dzyrzecza, nast\u0119pnie do Treblinki.<\/p>\n
Ben uciek\u0142 nad Wo\u0142g\u0119.
\n\u201eT\u0119skni\u0142 do \u017cony targany wyrzutami sumienia, \u017ce zostawi\u0142 sam\u0105 Fajg\u0119 we Lwowie, \u017cy\u0142 w \u201ep\u00f3\u0142halucynacji\u201d mi\u0119dzy jaw\u0105 a sennymi\u00a0 wspomnieniami z Warszawy”. Wspomina: \u201eTutaj marksizm przekszta\u0142cono w katechizm, ludzie radzieccy ch\u0142on\u0119li go jak picie tranu\u201d. Tymczasem Fajga w Warszawie pod pseudonimem \u201eLena\u201d wst\u0119puje do Gwardii Ludowej. Spotyka si\u0119 z Nowotk\u0105, Finderem, Fornalsk\u0105, Ma\u0142ojcem, mieszka z gen. Franciszkiem J\u00f3\u017awiakiem, drugim kochankiem w jej \u017cyciu. Przez kolejne rozdzia\u0142y ksi\u0105\u017cki przewijaj\u0105 si\u0119 nazwiska i fakty, z kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142by powsta\u0107 nie jeden film. Podziemie AK wysadza jeden niemiecki poci\u0105g jad\u0105cy na front, Gwardia Ludowa drugi i niemal jednocze\u015bnie jej cz\u0142onkowie okradaj\u0105 bank niemiecki. Podziemie ma pieni\u0105dze na najpotrzebniejsze potrzeby. Zwyci\u0119stwo Armii Czerwonej pod Stalingradem budzi nadziej\u0119 Bena, \u017ce ZSRS b\u0119dzie w stanie pokona\u0107 III Rzesz\u0119. Mo\u017ce i\u015b\u0107 na front, chocia\u017c ma w Saratowie dobr\u0105 prac\u0119 oraz najwa\u017cniejsze, wikt.<\/p>\n
\u201eWznie\u015bmy serce, rodacy!\u201d Bierut i Gomu\u0142ka spali w jednym pokoju na pod\u0142odze. Leny i Bena \u017cywota ci\u0105g dalszy. Gdy Ben walczy\u0142 z g\u00f3r\u0105, Lena (ju\u017c w stopniu kapitana) mia\u0142a na g\u0142owie szybko rozrastaj\u0105c\u0105 si\u0119 Komend\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105. Przysz\u0142y ideolog komuny nagle pojawi\u0142 si\u0119 w Lublinie w stopniu zaledwie szeregowego. W dokumencie to\u017csamo\u015bciowym nie by\u0142o \u015bladu o rozwodzie, zatem oficjalnie by\u0142 kawalerem. W marcu 1945 roku za staraniem Leny zosta\u0142 przyj\u0119ty do PPR, a w czerwcu ze Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi zosta\u0142 porucznikiem. Od 23 pa\u017adziernika 1946 Beniamin Zelberberg zosta\u0142 W\u0142odzimierzem Brusem. Felicja dawno ju\u017c by\u0142a Helen\u0105 Woli\u0144sk\u0105. Liwa Szoken sta\u0142a si\u0119 Zofi\u0105 Gomu\u0142kow\u0105. Nawiasem towarzysze \u017cydowscy, zdaniem autorki, byli pod specjaln\u0105 ochron\u0105. Za \u017byd\u00f3w uwa\u017cano Boles\u0142awa Bieruta i genera\u0142a Mariana Spychalskiego. Powtarzano jak mantr\u0119, \u017ce \u017bydzi opanowali UB, MO, parti\u0119 i rz\u0105d, by m\u015bci\u0107 si\u0119 na Polakach. Gdy pisa\u0142em prac\u0119 magistersk\u0105, kierownik pierwszego po wojnie Studium Dziennikarskiego Boles\u0142aw Mr\u00f3wczy\u0144ski wbija\u0142 mi do g\u0142owy: \u201e\u017bydzi po wojnie opanowali ca\u0142\u0105 kultur\u0119\u201d.<\/p>\n Od 3 razy \u201etak\u201d do zbrodni ca\u0142ego systemu komunistycznego Z setek powa\u017cnych biografii zg\u0142\u0119bionych w moim \u017cyciu o\u015bmiusetstronicowa ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana \u201eStygmat. Helena Woli\u0144ska i W\u0142odzimierz Brus\u201d Katarzyny Kwiatkowskiej-Moskalewicz – z bardzo starannie dobranymi przypisami – jest dzie\u0142em, kt\u00f3re b\u0119dzie …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3594,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,35],"tags":[],"class_list":["post-3591","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-mis-engelbert"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3591"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3595,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3591\/revisions\/3595"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nTo tytu\u0142 pierwszego numeru dziennika \u201eRzeczpospolita\u201d z 23 lipca 1944 roku. W Warszawie powstanie, a w miejscowo\u015bci \u015awider pod Otwockiem stukanie kolb\u0105. – To ja Ignac, otw\u00f3rzcie<\/em>. Bierut podszed\u0142 do drzwi. Sta\u0142 przed nim trzydziestoletni Ignacy Loga-Sowi\u0144ski, gwardzista i cz\u0142onek KC PPR. \u201eTomasz\u201d tj. Bierut wpu\u015bci\u0142 go\u015bcia do \u015brodka. \u201eFranek\u201d J\u00f3\u017awiak podni\u00f3s\u0142 si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka. Lena zosta\u0142a pod ko\u0142dr\u0105. Zza pazuchy Loga wyj\u0105\u0142 p\u00f3\u0142 litra w\u00f3dki i konserwy. – Je\u015bli tylko prezydent Polski Ludowej zaakceptuje taki pocz\u0119stunek<\/em> – powiedzia\u0142 eufemistycznie. Boles\u0142aw Bierut by\u0142 na razie jedynie przewodnicz\u0105cym Krajowej Rady Narodowej, kt\u00f3ra ukonstytuowa\u0142a si\u0119 w noc sylwestrow\u0105 1943 roku, wiosn\u0105 1944 przebi\u0142a si\u0119 po b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo do Moskwy. W czerwcu wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w powo\u0142aniu PKWN z przyby\u0142ym z Warszawy socjalist\u0105 Edwardem Os\u00f3bk\u0105-Morawskim. \u201eBy\u0142a to intryga grubymi ni\u0107mi szyta, cho\u0107 by\u0142o wiadomo, i\u017c o obsadzeniu stanowisk w PKWN decydowa\u0142 Stalin\u201d – skomentowa\u0142a autorka. Estym\u0105 dyktatora J\u00f3zefa cieszyli si\u0119 Wanda Wasilewska i Jakub Berman. 22 lipca w Che\u0142mie og\u0142oszono Manifest, a 2 sierpnia PKWN przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Lublina. W Lublinie pr\u0119\u017cnie dzia\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, doprowadzi\u0142 do powo\u0142ania 5 sierpnia Komitetu Centralnego PPR.<\/p>\n
\nNawet siennik\u00f3w nie mieli. \u201eZosta\u0142em kiedy\u015b wezwany w jakiej\u015b sprawie przez tow. Bieruta. Przychodz\u0119, a oni \u015bpi\u0105 na pod\u0142odze, jeden ko\u0142o drugiego, a pod g\u0142owami zamiast poduszki jakie\u015b w\u0119ze\u0142ki – zupe\u0142nie jak w kryminale\u201d – opowiada\u0142 jeden z wojskowych. Ju\u017c jesieni\u0105, tam gdzie si\u0119 da\u0142o, otwarto szko\u0142y powszechne i \u015brednie. W przeciwie\u0144stwie do II RP i mimo sprzeciw\u00f3w Stalina nowe w\u0142adze zdecydowa\u0142y, i\u017c edukacja b\u0119dzie w pe\u0142ni bezp\u0142atna. NKWD robi\u0142o jednak swoje. W pierwszych tygodniach Ludowej i Demokratycznej wys\u0142ano do \u0142agr\u00f3w kilkuset podejrzanych wojskowych i dzia\u0142aczy nie tylko Armii Krajowej. Kwiatkowska-Moskalewicz pisze: \u201eW kad\u0142ubkowej Polsce Lubelskiej w niespotykanej dotychczas skali skupi\u0142y si\u0119 przedwojenne i wojenne jeszcze konflikty.<\/p>\n
\n\u201eBimber mo\u017cna zrobi\u0107 nawet z drewna\u201d – twierdzi\u0142a Lena. Pami\u0119tam, jeden z moich koleg\u00f3w redakcyjnych potrafi\u0142 p\u0119dzi\u0107 bimber z impregnowanych mebli. Za bimber mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 wszystko: benzyn\u0119 i p\u0119dzon\u0105 dla Ruskich z Ziem Uzyskanych, trzod\u0119. Pieni\u0119dzmi by\u0142y dro\u017cd\u017ce. Przewodnicz\u0105cy PKWN Edward Os\u00f3bk\u0105-Morawski stwierdzi\u0142 na posiedzeniu biura: \u201eNie maj\u0105c wydrukowanej w\u0142asnej waluty rz\u0105d musi pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 dro\u017cd\u017cami dla zaspokojenia pilnych naszych potrzeb\u201d. Genera\u0142 ojc\u00f3w Paulin\u00f3w Jerzy Tomzinski pokaza\u0142 mi wpis Os\u00f3bki-Morawskiego w ksi\u0119dze specjalnej Jasnej G\u00f3ry: \u201eProsimy o msz\u0119 za pomy\u015blno\u015b\u0107 Polski Ludowej. Nie maj\u0105c pieni\u0119dzy oszklimy zamiast ofiary wszystkie okna zniszczonych kaplic narodowego sanktuarium”.<\/p>\n
\nNapisa\u0142em we wst\u0119pie, i\u017c dzie\u0142o dr Katarzyny Kwiatkowskiej-Moskalewicz powinien czyta\u0107 ka\u017cdy \u015bwiadomy obywatel, kt\u00f3ry niewiele wie o historii komunizmu w Polsce, w wyniku czego pope\u0142niono niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 krzywd, wr\u0119cz tysi\u0105ce wykonano wyrok\u00f3w \u015bmierci na niewinnych. Nigdy nie dowiemy si\u0119, ile os\u00f3b skaza\u0142a na \u015bmier\u0107 sama Woli\u0144ska. Pr\u00f3bowa\u0142o tu ustali\u0107 wielu badaczy, np. Norman Davies. Wszyscy wspominaj\u0105 skazanego gen. Fieldorfa, ale rzadko kto m\u00f3wi o zem\u015bcie na Boles\u0142awie Piaseckim, kt\u00f3remu zamordowano syna Bohdana.<\/p>\n