{"id":3822,"date":"2026-10-24T22:40:53","date_gmt":"2026-10-24T20:40:53","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3822"},"modified":"2026-10-24T22:40:53","modified_gmt":"2026-10-24T20:40:53","slug":"hieny-jako-wzorzec-cywilizacyjny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/10\/24\/hieny-jako-wzorzec-cywilizacyjny\/","title":{"rendered":"Hieny jako wzorzec cywilizacyjny"},"content":{"rendered":"

Ameryka\u0144ski trapista Thomas Merton, poeta, pisarz, my\u015bliciel opisa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesne stosunki mi\u0119dzyludzkie jako \u201e<\/span>cywilizacj\u0119 hien<\/i><\/span>\u201d w kt\u00f3rej przysz\u0142o nam \u017cy\u0107. Hieny to ssaki drapie\u017cne, stadne, kt\u00f3re maj\u0105 bardzo silne poczucie swej klanowo\u015bci. Osobniki spoza swego klanu s\u0105 zabijane w okrutny i niezwykle brutalny spos\u00f3b.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Kiedy cz\u0142owiek chce zabi\u0107 tygrysa uwa\u017ca to za
\n<\/i><\/span>sport. Kiedy tygrys chce zabi\u0107 cz\u0142owieka
\n<\/i><\/span>uwa\u017ca to za dziko\u015b\u0107 i okrucie\u0144stwo.<\/i><\/span><\/p>\n

Georg Bernard SHAW<\/b><\/span><\/p>\n

Wszystko co jest nie zgodne z nasz\u0105 wizj\u0105, rzeczywisto\u015bci i og\u00f3lnie og\u0142oszonymi standardami XXI wieku (wedle naszych mniema\u0144) podlega krytyce i obsobaczeniu. Nawet wykluczeniu. To tkwi w polskiej \u015bwiadomo\u015bci b\u0119d\u0105c immanencj\u0105 my\u015blenia tak\u017ce \u201e<\/span>porz\u0105dnych demokrat\u00f3w<\/i><\/span>\u201d, cywilizowanych mieszka\u0144c\u00f3w Europy \u015arodkowej. Nasze zasady, cywilizowane, kulturalne, europejskie s\u0105 <\/span>a priori<\/i><\/span> wy\u017csze od wszelkich innych zasad i system\u00f3w warto\u015bci z racji \u201e<\/span>\u017ce udzieli\u0142 ich nam sam B\u00f3g<\/i><\/span>\u201d (albo \u017ce my to wiemy od dawna). Polska jest \u2013 zaraz po Ameryce \u2013 narodem wybranym przez Pana Boga, gdy\u017c tu urodzi\u0142 si\u0119 Jan Pawe\u0142 II, st\u0105d wywodzi si\u0119 \u201e<\/span>Solidarno\u015b\u0107<\/b><\/span>\u201d, my obalili\u015bmy komunizm i mamy najlepsz\u0105 elit\u0119 z rz\u0105d\u00f3w w Unii Europejskiej, kt\u00f3rej symbolem jest \u201e<\/span>poleg\u0142y<\/i><\/span>\u201d (jak na polu walki w katastrofie lotniczej) Prezydent Lech Kaczy\u0144ski. To jest religijna na wskro\u015b, wzmocniona przez historyczne do\u015bwiadczenia, dogmatyczna piecz\u0119\u0107 postawiona na polskiej \u015bwiadomo\u015bci przez wieki. I dotyczy chyba wszystkich Polek i Polak\u00f3w bez wzgl\u0119du na ich stosunek do religii i Ko\u015bcio\u0142a kat.<\/span><\/span><\/p>\n

Prof. Maria Janion s\u0105dzi, i\u017c takie zachowania wynikaj\u0105 z trudnego do zaakceptowania w cywilizowanym, zachodnim \u015bwiecie \u201e\u2026\u2026<\/span><\/span>po\u0142\u0105czenia to\u017csamo\u015bci narodowej i religijnej z demokracj\u0105 i r\u00f3wnouprawnieniem p\u0142ci<\/i><\/span><\/span>\u201d. Do kt\u00f3rego to \u015bwiata usilnie chcemy si\u0119 zapisa\u0107. W zwi\u0105zku z tym pi\u0119trz\u0105ce si\u0119 przeszkody na drodze ucywilizowania i przystosowania do <\/span><\/span>universum<\/i><\/span><\/span> demokracji, wolno\u015bci i pluralizmu chcemy nadrobi\u0107, g\u0142o\u015bno i nachalnie zwracaj\u0105c na siebie uwag\u0119. Echo zasady \u201e<\/span><\/span>szlachcic na zagrodzie<\/i><\/span><\/span> r\u00f3wny wojewodzie<\/i><\/span><\/span>\u201d powraca w XXI wiecznym ubrane w sarmacki kontusz. To pok\u0142osie lat transformacji z jednej strony wybi\u00f3rczego traktowania warto\u015bci demokracji liberalnej z jednoczesn\u0105 admiracj\u0105 polskiego zapyzienia, ko\u0142tu\u0144stwa i peryferii mentalnej (cho\u0107by nie przyj\u0119cie np. Karty Praw Podstawowych czy rozwi\u0105za\u0144 od dawna obowi\u0105zuj\u0105cych w Europie Zachodniej do kt\u00f3rej usilnie chcemy si\u0119 zapisa\u0107 nie bacz\u0105c z czym to si\u0119 musi wi\u0105za\u0107). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Geneza tych zjawisk tkwi w polskiej kulturze gdy\u017c ona ma tradycyjny, patriarchalno-religijny charakter. Dajemy wi\u0119c im upust folguj\u0105c obecnemu od dawna (to te\u017c stygmat czas\u00f3w I RP) indywidualizmowi i swarliwo\u015bci. Popularne przys\u0142owie m\u00f3wi: dw\u00f3ch Polak\u00f3w trzy partie, Wolter: \u201e<\/span><\/span>Jeden Polak to istny czar, dw\u00f3ch Polak\u00f3w – <\/i><\/span><\/span>to awantura, trzech Polak\u00f3w \u2013 och, to ju\u017c jest polski problem narodowy<\/i><\/span><\/span>\u201d czy<\/span><\/span> przys\u0142owie s\u0142owackie m\u00f3wi\u0105ce i\u017c \u201e<\/span><\/span>Gdy si\u0119 <\/i><\/span><\/span>dwaj Polacy zejd\u0105, to w trzy strony si\u0119 rozejd\u0105<\/i><\/span><\/span>\u201d. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Leon Petra\u017cycki pisa\u0142, i\u017c prawo nie mo\u017ce by\u0107 instrumentem czyjej\u015b, subiektywnej b\u0105d\u017a grupowej, moralno\u015bci. Mobi<\/span><\/span>lizacja zbiorowego nacisku moralnego niszczy jej \u017ar\u00f3d\u0142a, poniewa\u017c zachodzi niezgoda z wolno\u015bci\u0105 sumienia i jak stwierdza prof. Andrzej Walicki \u2013 z \u201e<\/span>idea\u0142em Caritas<\/i><\/span>\u201d. Moralno\u015b\u0107, a przez to jej normy, nie mo\u017ce by\u0107 narzucana przez ustawodawstwo. Jej oddzia\u0142ywanie powinno i\u015b\u0107 wy\u0142\u0105cznie za pomoc\u0105 przyk\u0142adu. Nie mo\u017cna tworzy\u0107 atmosfery wymuszonego konformizmu, kt\u00f3ra sprzyja rozprzestrzenianiu si\u0119 hipokryzji, pospolitej ob\u0142udy i faryzejstwa. W takich wypadkach rodzi si\u0119 dyktat moralno\u015bci, najcz\u0119\u015bciej b\u0119d\u0105cej w posiadaniu cz\u0119\u015bci danej zbiorowo\u015bci. Prowadzi to d<\/span>o\u00a0wytworzenia fa\u0142szywej praktyki politycznej. Przyk\u0142ady z dziej\u00f3w takich dzia\u0142a\u0144 s\u0105 tragiczne, bo pisz\u0105 histori\u0119 silnych, autokratycznych i zarazem toksycznych dla pami\u0119ci i to\u017csamo\u015bci, sytuacji.<\/span><\/span> Je\u015bli elity lub rz\u0105dz\u0105ce gremia trwaj\u0105 w\u00a0przyzwyczajeniu do\u00a0wy\u0142\u0105cznego posiadania podmiotowo\u015bci, prawdy, warto\u015bci moralnych itd. wtedy przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy ich oczekiwaniami, a\u00a0realiami politycznymi b\u0119dzie powodowa\u0142a irytacj\u0119 rywali politycznych i pogard\u0119 lub mitologizacj\u0119 rzeczywisto\u015bci przez tzw. \u201elud\u201d.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Walicki uwa\u017ca\u0142, \u017ce <\/span><\/span>metody zaprowadzania moralnego dyktatu urzeczywistnia si\u0119 na dwa sposoby: <\/span><\/span><\/p>\n

1) wykluczenie przez ostracyzm i izolacj\u0119.
\n<\/span><\/span>2) legislacja moralno\u015bci czyli uczynienia moralne s\u0142usznych pogl\u0105d\u00f3w prawnie obowi\u0105zuj\u0105cymi.<\/span><\/span><\/p>\n

Obie drogi s\u0105 zawsze tragiczne w skutkach, owocuj\u0105 bowiem dramatami ludzkimi, \u0142amaniem sumie\u0144 i powszechn\u0105 hipokryzj\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

Co\u015b sta\u0142o si\u0119 w Polsce w przeci\u0105gu bez ma\u0142a trzech dekad od odzyskania suwerenno\u015bci, \u017ce cofamy si\u0119 w zbiorowych zachowaniach do poziomu trybalizmu plemiennego! I dzieje si\u0119 to mimo cz\u0142onkostwa w mi\u0119dzynarodowych strukturach i w obliczu autentycznego sukcesu cywilizacyjnego. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b uwa\u017ca, i\u017c kulturowo, obyczajowo, pod wzgl\u0119dem modernizmu jest gorzej ni\u017c 3, 4 czy nawet 5 dekad temu (ale nie patrz\u0105c przez pryzmat luksusowych samochod\u00f3w, \u201e<\/span><\/span>wypasionych<\/i><\/span><\/span>” kom\u00f3rek, kont bankowych, wczas\u00f3w w Egipcie i na Seszelach, gie\u0142dy, \u201e<\/span><\/span>biznes\u00f3w<\/i><\/span><\/span>” itd.). W takich organizmach, typowo plemiennych, wsobnych zbiorowo\u015bciach, klanach pierwotne instynkty, nami\u0119tno\u015bci, afekty i pospolity fanatyzm, pozwalaj\u0105 tolerowa\u0107 tylko cz\u0142onka swego klanu i swego ziomka. Dzi\u015b to mniemanie wzi\u0119\u0142o g\u00f3r\u0119 nad racjami rozumu, poczuciem odpowiedzialno\u015bci za zbiorowo\u015b\u0107, szacunkiem dla stanowionego prawa (czyli tym samym neguj\u0105c jurydyczne podstawy pa\u0144stwa prawa), dystansem do rzeczywisto\u015bci (a przede wszystkim – do siebie). Nad empati\u0105 i solidarno\u015bci\u0105. S\u0105dz\u0119, \u017ce ta szkodliwa i toksyczna tradycja ma sw\u00f3j rodow\u00f3d w idei \u201e<\/span><\/span>narodu wybranego<\/i><\/span><\/span>” traktowanej dos\u0142ownie, immanentnej najszerzej rozumianemu judeo-chrze\u015bcija\u0144stwu.\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W historii ludzko\u015bci ta idea by\u0142a i jest obecna ca\u0142y czas. I wyrz\u0105dzi\u0142a w tym czasie niepomierne szkody wszelkiego autoramentu: od masowych mord\u00f3w, grabie\u017cy poczynaj\u0105c, poprzez podboje i rzezie INNEGO, a na krwawych rytua\u0142ach religijnych ku czci b\u00f3stwa wybieraj\u0105cego dany nar\u00f3d, dane plemi\u0119, dany klan, ko\u0144cz\u0105c. Powszechnie kojarzy si\u0119 ow\u0105 ide\u0119 z mozaizmem. Stary Testament opisuj\u0105c podb\u00f3j Kanaanu przez Izraelit\u00f3w w II tysi\u0105clecia p.n.e. daje liczne tego dowody. Przymierze z Bogiem czyli wybranie zbiorowo\u015bci wyznawc\u00f3w, pozwala kap\u0142anom Jahwe sakralizowa\u0107 tego typu zachowania Hebrajczyk\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo maj\u0105c korzenie judaistyczne r\u00f3wnie\u017c przej\u0119\u0142o hebrajsk\u0105 tradycj\u0119 narodu wybranego. To chrze\u015bcijanie, wyznawcy Jezusa Chrystusa – wed\u0142ug regu\u0142 i dzia\u0142alno\u015bci \u015bw. Paw\u0142a z Tarsu (bo to on de facto da\u0142 podwaliny chrze\u015bcija\u0144stwu w obecnym kszta\u0142cie) – stawali si\u0119 narodem wybranym po\u015br\u00f3d barbarzy\u0144c\u00f3w, heretyk\u00f3w i osobnik\u00f3w o w\u0105tpliwym z tej racji cz\u0142owiecze\u0144stwie. Mieli krzewi\u0107 sw\u0105 jedynie-prawdziw\u0105 wiar\u0119 religijn\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. I nie wa\u017cne, i\u017c w tych metodach si\u0119gali nader cz\u0119sto po miecz, armaty, karabiny czy szable, nie wspominaj\u0105c o potwarzach, k\u0142amstwach, oszczerstwach, donosach, przemocy symbolicznej i psychicznej, torturach i knajackim j\u0119zyku. Ochoczo p\u0142on\u0119\u0142y stosy, katowskie topory spada\u0142y na oporne szyje, szubieniczne sznury dynda\u0142y nagminnie. Wiele ruch\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych, kulturowych wywodz\u0105cych si\u0119 z tradycji europejskiej, czyli poniek\u0105d chrze\u015bcija\u0144skiej (ale tak samo judaistycznej, muzu\u0142ma\u0144skiej gdy\u017c tzw. religie Abrahamowe maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie i to\u017csamo\u015b\u0107) si\u0142\u0105 rzeczy \u00a0nawi\u0105zywa\u0142o do tej wygodnej – bo usprawiedliwiaj\u0105cej wszelkie formy dzia\u0142alno\u015bci publicznej – idei. Teraz wybiera\u0107 mia\u0142 kto inny, nie B\u00f3g: dla jakobin\u00f3w z Wielkiej Rewolucji Francuskiej by\u0142a to idea Rozumu podniesiona do rangi b\u00f3stwa, \u00a0z ca\u0142ym ceremonia\u0142em i obrz\u0119dowo\u015bci\u0105 quasi-religijn\u0105. Dla radykalnych bolszewik\u00f3w te\u017c uwa\u017caj\u0105cych si\u0119 za nar\u00f3d wybrany\u00a0– Trocki, Zinowiew, poniek\u0105d Lenin –\u00a0maj\u0105cych nie\u015b\u0107 \u015bwiatu wolno\u015b\u0107 tym czym\u015b co ich nobilitowa\u0142o, co t\u0142umaczy\u0142o ich wszelkie czyny by\u0142a idei marksizmu-leninizmu\u00a0(cokolwiek to dzi\u015b oznacza), kult post\u0119pu i bezkrytyczne przekonanie o swoich racjach. Byli zakonem w\u015br\u00f3d reakcjonist\u00f3w, imperialist\u00f3w, bur\u017cuj\u00f3w. Swoistym ko\u015bcio\u0142em i quasi-religijn\u0105 sekt\u0105 z w\u0142asnymi obrz\u0119dami i ideologi\u0105.<\/span><\/span><\/p>\n

Podobnie uzasadniali swe podboje kolonialne ludzie Zachodu: wybrani przez chrze\u015bcija\u0144skiego Boga (tak katolicy jak i protestanci) nie\u015b\u0107 mieli wy\u017csz\u0105 kultur\u0119 i cywilizowa\u0107 ludy tzw. \u201enie-zachodniego \u015bwiata\u201d. Czyni\u0105c ziemi\u0119 i ludy j\u0105 zamieszkuj\u0105ce swymi poddanymi. Tak\u017ce i dzi\u015b analogiczne elementy, cho\u0107 z inn\u0105 interpretacj\u0105 i argumentami, spotykamy w odniesieniu do \u201e<\/span><\/span>szerzenia demokracji<\/i><\/span><\/span>\u201d liberalnej nie tylko w poza-europejskim \u015bwiecie. Tak\u017ce w Europie wobec oponent\u00f3w. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Jakakolwiek partia polityczna, jakiekolwiek elity czy mainstream, kt\u00f3re nie zwa\u017caj\u0105c na porz\u0105dek demokratyczny, regu\u0142y pa\u0144stwa prawa, zasady cywilizowanego parlamentaryzmu i o\u015bwieceniowej tradycji politycznej, uczestnicz\u0105 w tworzeniu wok\u00f3\u0142 swych instancji, woko\u0142o swego logo i programu aureol\u0119 sprawiaj\u0105c\u0105 wra\u017cenie jakoby tylko oni i ich zwolennicy byli owym\u00a0\u201e<\/span>narodem wybranym<\/i><\/span>„, zakonem czy sekt\u0105 mog\u0105cymi dost\u0105pi\u0107 zaszczytu egzystencji i rz\u0105dzenia oraz g\u0142oszenia prawdy, nie s\u0105 godne miana nowoczesnej, modernistycznej, pro-wolno\u015bciowej formacji. Ten gro\u017any precedens znany jest np. z czas\u00f3w Republiki Weimarskiej, Italii lat 20-tych czy stalinowskich represji w ZSRR. W tych krajach te\u017c tworzono formy organizacyjne zbli\u017cone do sekt, zakon\u00f3w czy organizm\u00f3w spo\u0142eczno-administracyjnych egzemplifikuj\u0105cych ide\u0119 \u201e<\/span>narodu wybranego<\/i><\/span><\/span>\u201d. Grano na emocjach, podgrzewano nami\u0119tno\u015bci, stymulowano fobie, szczuto na INNEGO. Tak jest zawsze gdy w\u0142asnym emocjom, afektom, wyznawanym warto\u015bciom przyznajemy absolutn\u0105 palm\u0119 pierwsze\u0144stwa i nieomylno\u015bci. Efekty s\u0105 zawsze takie same.<\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

Rados\u0142aw S. Czarnecki<\/strong>
\nWroc\u0142aw<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ameryka\u0144ski trapista Thomas Merton, poeta, pisarz, my\u015bliciel opisa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesne stosunki mi\u0119dzyludzkie jako \u201ecywilizacj\u0119 hien\u201d w kt\u00f3rej przysz\u0142o nam \u017cy\u0107. Hieny to ssaki drapie\u017cne, stadne, kt\u00f3re maj\u0105 bardzo silne poczucie swej …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-3822","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czarnecki-radoslaw"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3822","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3822"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3822\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3824,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3822\/revisions\/3824"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3822"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}