{"id":3915,"date":"2026-11-02T08:47:51","date_gmt":"2026-11-02T07:47:51","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3915"},"modified":"2026-11-02T08:47:51","modified_gmt":"2026-11-02T07:47:51","slug":"bezmoc-to-nowa-ksiazka-tomasza-przerwy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/11\/02\/bezmoc-to-nowa-ksiazka-tomasza-przerwy\/","title":{"rendered":"\u201eBezmoc\u201d to nowa ksi\u0105\u017cka Tomasza Przerwy"},"content":{"rendered":"

\u201eBezmoc\u201d to nowa ksi\u0105\u017cka Tomasza Przerwy, w kt\u00f3rej autor porusza \u201eTemat turystycznych kolei linowych, podwieszanych i wyci\u0105g\u00f3w w \u015bl\u0105skich Sudetach (do 1945 roku)\u201d. Pozycja licz\u0105ca niemal 200 stron zosta\u0142a wydana nak\u0142adem Wydawnictwa Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. <\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Julita Zaprucka (dyrektor Muzeum Karkonoskiego), Marek Szajda i Tomasz Przerwa. Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Co ciekawe, autor opisuje projekty niezwyk\u0142ych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, kt\u00f3re tak naprawd\u0119 nigdy nie powsta\u0142y, nie wysz\u0142y poza faz\u0119 projektow\u0105. A trzeba przyzna\u0107, \u017ce ich ilo\u015b\u0107 by\u0142a znacz\u0105ca oraz niekt\u00f3re z nich by\u0142y naprawd\u0119 niezwyk\u0142e. Gdyby chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich powsta\u0142a dzisiaj Sudety wygl\u0105da\u0142yby zupe\u0142nie inaczej. <\/span><\/p>\n

Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o? Autor ma swoj\u0105 teori\u0119 na ten temat, my po przeczytaniu jego dzie\u0142a, mo\u017cemy albo zgadza\u0107 si\u0119 z jego teori\u0105 albo docieka\u0107 co tak naprawd\u0119 spowodowa\u0142o, \u017ce nic nie wysz\u0142o z tak ambitnych plan\u00f3w. <\/span><\/p>\n

A \u017ceby nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym podam kilka przyk\u0142ad\u00f3w opisanych w ksi\u0105\u017cce. Chyba najbardziej spektakularnym by\u0142 pomys\u0142 Kazimierza Dziegieckiego z Wroc\u0142awia, kt\u00f3ry w 1906 roku zaproponowa\u0142 \u201ewind\u0119\u201d na \u015anie\u017ck\u0119. Nikogo nie dziwi projekt tunelu pod \u015anie\u017ck\u0105 ale winda? Prawda, \u017ce taki projekt wzbudza zainteresowanie. Nic nie wysz\u0142o z tego \u015bmia\u0142ego projektu ale sam pomys\u0142 by\u0142 przedni. <\/span><\/p>\n

Popatrzmy na szczeg\u00f3\u0142y owego za\u0142o\u017cenia. Dziegiecki, dr geologii, na pocz\u0105tku 1906 roku sk\u0142ada do urz\u0119du Kameralnego Schaffgotsch\u00f3w wst\u0119pne za\u0142o\u017cenia projektu \u201ewindy\u201d na \u015anie\u017ck\u0119. Zak\u0142ada\u0142 on, \u017ce z takiej atrakcji skorzysta oko\u0142o 40 tysi\u0119cy turyst\u00f3w co zapewnia\u0142oby rentowno\u015b\u0107 projektu. Poniewa\u017c ju\u017c wtedy szczyt Sudet\u00f3w odwiedza\u0142o o wiele wi\u0119cej os\u00f3b takie za\u0142o\u017cenie by\u0142o jak najbardziej realne. Atutem tego rozwi\u0105zania by\u0142a jego niezale\u017cno\u015b\u0107 od pogody. Szyb windowy na szczyt mia\u0142 by\u0107 wydr\u0105\u017cony po\u015brodku g\u00f3ry i dochodzi\u0107 do wcze\u015bniej wydr\u0105\u017conego tunelu \u0142\u0105cz\u0105cego stron\u0119 \u015bl\u0105sk\u0105 z czesk\u0105. Takie rozwi\u0105zanie zapewnia\u0142o r\u00f3wn\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 z obu stron g\u00f3ry. Dodatkowo sam tunel mia\u0142 by\u0107 wykorzystywany do cel\u00f3w transportowych. Jak wida\u0107 r\u00f3\u017cnica wysoko\u015bci pomi\u0119dzy tunelem a szczytem to 650 metr\u00f3w, i to jest w\u0142a\u015bnie wysoko\u015b\u0107 szybu windowego. Do tego na wysoko\u015bci R\u00f3wni pod \u015anie\u017ck\u0105 mia\u0142 by\u0107 wydr\u0105\u017cony dodatkowy tunel dla ruchu pieszego umo\u017cliwiaj\u0105cy doj\u015bcie do dzia\u0142aj\u0105cego tam schroniska Riesenbaude. W obu tych tunelach mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 restauracje.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

Oczywi\u015bcie od razu opr\u00f3cz nadziei wielu turyst\u00f3w na bezwysi\u0142kowe zaliczenie najwy\u017cszego szczytu Sudet\u00f3w (przepustowo\u015b\u0107 windy mia\u0142a wynosi\u0107 200 os\u00f3b na godzin\u0119) pojawi\u0142y si\u0119 obawy gestor\u00f3w ju\u017c istniej\u0105cych obiekt\u00f3w gastronomiczno-hotelowych. Dziegiecki planowa\u0142 bowiem budow\u0119 dw\u00f3ch nowych restauracji na \u015anie\u017cce. Przeciwnicy takiego rozwi\u0105zania podnosili tak\u017ce temat utraty walor\u00f3w krajoznawczych tak wyj\u0105tkowego miejsca jakim by\u0142a \u015anie\u017cka.<\/span><\/p>\n

Ostatecznie projekt upad\u0142 i dzisiaj nie wiemy czy w tamtych czasach by\u0142 do zrealizowania. Ze wzgl\u0119d\u00f3w technicznych pewnie tak. <\/span><\/p>\n

Innym, bardziej realnym projektem, kt\u00f3ry niestety r\u00f3wnie\u017c nie zosta\u0142 zrealizowany by\u0142a inwestycja Jeleniog\u00f3rskich Tramwai, kt\u00f3re chcia\u0142y otwart\u0105 w 1914 roku lini\u0119 tramwajow\u0105 do Podg\u00f3rzyna przed\u0142u\u017cy\u0107 nieco ponad Borowice gdzie pasa\u017cerowie mieliby si\u0119 przesiada\u0107 na kolej linow\u0105 by w ten \u0142\u0105czony spos\u00f3b ostatecznie dotrze\u0107 na Prze\u0142\u0119cz Karkonosk\u0105. I tutaj pojawili si\u0119 zwolennicy takiego projektu (w tym w\u0142adze powiatowe) jak i przeciwnicy. Najbardziej energicznie protestowali przedstawiciele Karpacza obawiaj\u0105c si\u0119 odp\u0142ywu turyst\u00f3w z ich miasta na rzecz nowego po\u0142\u0105czenia, kt\u00f3re stwarza\u0142o w tej cz\u0119\u015bci Karkonoszy nieograniczone mo\u017cliwo\u015bci w\u0119dr\u00f3wek. Co ciekawe to wycinka pasa drzew na tak d\u0142ugim odcinku nie stanowi\u0142a w tamtych czasach problemu. Wa\u017cne, \u017ce sam obiekt wtapia\u0142 si\u0119 w krajobraz.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Foto: Krzysztof T\u0119cza<\/p><\/div>\n

W ko\u0144cu po wielu latach przygotowa\u0144 Jeleniog\u00f3rskie Tramwaje w 1928 roku otrzyma\u0142y zgod\u0119 na uruchomienie projektu. Niestety by\u0142 to pocz\u0105tek krachu gospodarczego i ostatecznie projekt zarzucono jako zbyt ryzykowny. Plusem podejmowanych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o zbudowanie schroniska \u201eR\u00fcbezahl\u201d (dzisiaj schronisko PTTK \u201eOdrodzenie\u201d) oraz po\u0142\u0105czenia drogowego na Prze\u0142\u0119cz Karkonosk\u0105.<\/span><\/p>\n

Prof. Tomasz Przerwa przedstawiaj\u0105c w ksi\u0105\u017cce wyniki swoich bada\u0144 ukaza\u0142 nam jak mog\u0142yby wygl\u0105da\u0107 Karkonosze gdyby zrealizowano chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 owych projekt\u00f3w. Jak bardzo poprawi\u0142aby si\u0119 dost\u0119pno\u015b\u0107 g\u00f3r dla przeci\u0119tnego turysty. Oczywi\u015bcie autor w swoich badaniach odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do okresu przed 1945 rokiem. Po tej dacie powsta\u0142y nowe obiekty, ale to ju\u017c inna historia. <\/span><\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 tutaj przedstawia\u0142 wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w niezrealizowanych projekt\u00f3w pro turystycznych opisanych przez autora. Zach\u0119cam wszystkich do zapoznania si\u0119 z t\u0105 pozycj\u0105.<\/span><\/p>\n

Dodam tylko, \u017ce 29 pa\u017adziernika 2026 roku Muzeum Karkonoskie w Jeleniej G\u00f3rze zorganizowa\u0142o spotkanie z autorem poprowadzone przez dr Marka Szajd\u0119. Ci, kt\u00f3rzy uczestniczyli w spotkaniu mieli niebywa\u0142\u0105 okazj\u0119 nie tylko wys\u0142ucha\u0107 ciekawych wypowiedzi ale r\u00f3wnie\u017c uzyska\u0107 odpowiedzi na nurtuj\u0105ce ich pytania, no i oczywi\u015bcie naby\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/span><\/p>\n

Krzysztof T\u0119cza<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eBezmoc\u201d to nowa ksi\u0105\u017cka Tomasza Przerwy, w kt\u00f3rej autor porusza \u201eTemat turystycznych kolei linowych, podwieszanych i wyci\u0105g\u00f3w w \u015bl\u0105skich Sudetach (do 1945 roku)\u201d. Pozycja licz\u0105ca niemal 200 stron zosta\u0142a wydana …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3918,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-3915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tecza-krzysztof"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3915"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3919,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3915\/revisions\/3919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3918"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}