{"id":3963,"date":"2026-11-13T14:06:22","date_gmt":"2026-11-13T13:06:22","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=3963"},"modified":"2026-11-13T14:06:22","modified_gmt":"2026-11-13T13:06:22","slug":"isaak-schlockow-zyl-na-gornym-slasku-i-we-wroclawiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2026\/11\/13\/isaak-schlockow-zyl-na-gornym-slasku-i-we-wroclawiu\/","title":{"rendered":"Isaak Schlockow \u017cy\u0142 na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku i we Wroc\u0142awiu"},"content":{"rendered":"

Tytu\u0142owy bohater nie jest osob\u0105 nieznan\u0105. Jego biogramy s\u0105 zamieszczone w polskiej i niemieckiej Wikipedii. Problem polega na tym, i\u017c jest on przedstawiany skr\u00f3towo jako osoba zwi\u0105zana z Wroc\u0142awiem, ale zdecydowanie wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego intensywnego, kr\u00f3tkiego \u017cycia doktor Isaak Schlockow sp\u0119dzi\u0142 na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, do tego w bliskich mi Szopienicach i Ro\u017adzieniu. <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Isaak Schlockow urodzi\u0142 si\u0119 29 lipca 1837 w Lubli\u0144cu, jako jedno z dzieci kupca Adolfa Schlockowa i jego \u017cony Friederike, z domu Richter, oboje wyznania moj\u017ceszowego. Ojciec zmar\u0142 w Lubli\u0144cu, matka w Bytomiu.<\/span><\/span><\/p>\n

Isaak Schlockow by\u0142 uczniem opolskiego gimnazjum, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 matur\u0105 w roku 1856. Nast\u0119pnie studiowa\u0142 medycyn\u0119 na Uniwersytecie we Wroc\u0142awiu, uzyskuj\u0105c tytu\u0142 doktora w roku 1860 na podstawie dysertacji \u201eDe chinini sulfurici vi physiologica experimenta nonnulla\u201d [Kilka eksperyment\u00f3w dotycz\u0105cych fizjologicznego dzia\u0142ania siarczanu chininy \u2013 S.P.]. Na prze\u0142omie lat 1860\/61 zda\u0142 pa\u0144stwowy egzamin lekarski z wynikiem \u201ebardzo dobry\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Po tym, jak jako roczny ochotnik oraz lekarz asystent w \u015al\u0105skim Batalionie Strzelc\u00f3w nr 5 w Zgorzelcu dope\u0142ni\u0142 swojego obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby wojskowej, wr\u00f3ci\u0142 na G\u00f3rny \u015al\u0105sk – osiedli\u0142 si\u0119 w roku 1863 w Miko\u0142owie i tam praktykowa\u0142 a\u017c do roku 1866. Bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie prusko – austriackiej, w szczeg\u00f3lno\u015bci w bitwie pod Sadow\u0105 (K\u00f6niggr\u00e4tz), a po powrocie z niej w pa\u017adzierniku 1866 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Ro\u017adzienia, gdy\u017c zosta\u0142 wybrany na lekarza sp\u00f3\u0142ki brackiej, opr\u00f3cz tego otworzy\u0142 tu jeszcze swoj\u0105 praktyk\u0119 lekarsk\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

28 grudnia 1869 z inicjatywy Katowiczanina Richarda Holtze, Isaaka Schlockowa i zabrskiego lekarza Carla Szmuli zebra\u0142o si\u0119 w Bytomiu 29 lekarzy, kt\u00f3rzy powo\u0142ali do \u017cycia bytomski oddzia\u0142 Niemieckiego Towarzystwa Statystyki Medycznej.<\/span><\/span><\/p>\n

Schlockow by\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkiem Zwi\u0105zku Lekarzy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, jednym z protokolant\u00f3w jego zebra\u0144. W roku 1879 zosta\u0142 wybrany delegatem na 7. Niemiecki Zjazd Lekarzy w Eisenach. <\/span><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku wojny francusko – pruskiej Schlockow zosta\u0142 powo\u0142any do mobilnego 1. Oddzia\u0142u Pieszego 6. \u015al\u0105skiego Pu\u0142ku Artylerii Polowej, a w sierpniu 1870 roku mianowany lekarzem sztabowym. Tymczasowo pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 lekarza pu\u0142kowego w 2. \u015al\u0105skim Pu\u0142ku Huzar\u00f3w nr 6. Podczas ostrza\u0142u Pfalzburga (Phalsbourg), obl\u0119\u017cenia Pary\u017ca oraz w bitwach pod Orleanem i Le Mans, jak r\u00f3wnie\u017c w kilku mniejszych potyczkach, dzia\u0142a\u0142 jako lekarz wojskowy i zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem \u017belaznym II Klasy na bia\u0142ej wst\u0119dze.<\/span><\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1872 pojawi\u0142o si\u0119 og\u0142oszenie prasowe Schlockowa maj\u0105ce na celu znalezienie filologa celem kierowania maj\u0105c\u0105 powsta\u0107 w Ro\u017adzieniu-Szopienicach od 1 listopada 1872 \u015bwieck\u0105 szko\u0142\u0105 \u015bredni\u0105 (B\u00fcrgerschule) kszta\u0142c\u0105c\u0105 uczni\u00f3w w zawodach kupieckich i rzemie\u015blniczych.<\/span><\/span><\/p>\n

W 1873 roku powierzono mu komisaryczne, a jesieni\u0105 1874 roku \u2013 po z\u0142o\u017ceniu z ocen\u0105 \u201edobr\u0105\u201d pa\u0144stwowego egzaminu lekarza urz\u0119dowego (Physikatspr\u00fcfung) \u2013 stanowisko chirurga powiatowego (Kreiswundarzt) powiatu katowickiego z miejscem zamieszkania w Ro\u017adzieniu.<\/span><\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1874 Schlockow bra\u0142 udzia\u0142 w 47 zgromadzeniu Niemieckich Przyrodnik\u00f3w i Lekarzy we Wroc\u0142awiu.<\/span><\/span><\/p>\n

Zamieszkiwanie i praktykowanie zawodu lekarza w \u015bwie\u017co powsta\u0142ym w roku 1873 powiecie katowickim \u2013 sam Schlockow u\u017cywa\u0142 raczej jeszcze szerszego terytorialnie poj\u0119cia powiat bytomski \u2013 by\u0142o niew\u0105tpliwie miarodajne dla prac, kt\u00f3rego Schlockow napisa\u0142 na temat tego fragmentu G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z medycznego punktu widzenia.<\/span><\/span><\/p>\n

W kwietniu 1876 katowicki landrat \u2013 Schlockow by\u0142 te\u017c radnym powiatu katowickiego – zamie\u015bci\u0142 w urz\u0119dowym \u201eKattowitzer Kreisblatt\u201d informacj\u0119 o tre\u015bci: \u201e<\/span>Nak\u0142adem ksi\u0119garskim ukaza\u0142o si\u0119 dzie\u0142o Kr\u00f3lewskiego Lekarza Powiatowego, Pana dr Schlockowa z Ro\u017adzienia, zatytu\u0142owane: \u201e<\/i><\/span>Der oberschlesische Industrie-Bezirk mit besonderer R\u00fccksicht auf seine Cultur- und Gesundheits-Verh\u00e4ltnisse\u201d<\/i><\/span> [G\u00f3rno\u015bl\u0105ski Okr\u0119g Przemys\u0142owy ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem jego stosunk\u00f3w kulturalnych i zdrowotnych \u2013 S.P.] Rzeczona publikacja zawiera statystyczne dowody obja\u015bniaj\u0105ce przyczyny wysokiej \u015bmiertelno\u015bci w g\u00f3rno\u015bl\u0105skim okr\u0119gu przemys\u0142owym, tudzie\u017c wyp\u0142ywaj\u0105ce z nich nauki, kt\u00f3rych wdro\u017cenie i przestrzeganie jest nader po\u017c\u0105dane w interesie publicznej s\u0142u\u017cby sanitarnej.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Zarz\u0105dom okr\u0119g\u00f3w urz\u0119dowym oraz gminnym, jak r\u00f3wnie\u017c wszystkim powo\u0142anym, kt\u00f3rym dba\u0142o\u015b\u0107 o stan zdrowia klasy robotniczej le\u017cy na sercu, niniejszym jak najusilniej zaleca si\u0119 nabycie oraz lektur\u0119 przedmiotowej publikacji<\/i><\/span>\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Publikacja bazuj\u0105ca na \u017ar\u00f3d\u0142ach urz\u0119dowych liczy sobie 77 stron \u2013 w przedmowie Schlockow mieszka\u0142 w Szopienicach \u2013 i w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niej nazwisko Schlockow pojawia si\u0119 w pracach dotycz\u0105cych sfer zawartych w tytule ksi\u0105\u017cki. Ujmuj\u0105c to nieco skr\u00f3towo \u2013 tak uczyni\u0142 to Emil Caspari w roku 1914 i 1921 oraz Dariusz Zalega w roku 2024 w ksi\u0105\u017cce \u201eChachary. Ludowa Historia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

W mi\u0119dzyczasie Schlockow pojawi\u0142 si\u0119 dwukrotnie na \u0142amach opolskiego miesi\u0119cznika \u201eDer Oberschlesier\u201d \u2013 w roku 1935 Alfons Perlick okre\u015bli\u0142 jego publikacj\u0119 jako opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na og\u00f3lnych stwierdzeniach i zauwa\u017cy\u0142 bycie autora pod wp\u0142ywem opracowania bytomskiego landrata Hugo Solgera. W roku 1937 Walter Krause w artykule \u201eGro\u00dfe M\u00e4nner aus Ostoberschlesien und Ostschlesien\u201c wymieni\u0142 w\u015br\u00f3d nich radc\u0119 sanitarnego Schlockowa, ale zmieni\u0142 mu imi\u0119 na Friedrich.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jesieni\u0105 1876 roku Schlockow odby\u0142 podr\u00f3\u017c studyjn\u0105 do Westfalii, Nadrenii oraz Belgii w celu zapoznania si\u0119 z tamtejszymi urz\u0105dzeniami i instytucjami sanitarnymi w obszarach przemys\u0142owych. <\/span><\/span><\/p>\n

Podczas obchod\u00f3w 75-lecia swojego istnienia, w grudniu 1878 roku, \u015al\u0105skie Towarzystwo Kultury Ojczystej (Schlesische Gesellschaft f\u00fcr Vaterl\u00e4ndische Cultur) we Wroc\u0142awiu mianowa\u0142o go swoim cz\u0142onkiem korespondentem, a od roku 1884 by\u0142 cz\u0142onkiem rzeczywistym. <\/span><\/span><\/p>\n

W roku 1879 doktor Schlockow \u2013 z Szopienic \u2013 opublikowa\u0142 w berli\u0144skim \u201eDeutsche Medicinische Wochenschrift\u201d jak\u017ce \u201eszopienicki\u201d artyku\u0142 \u201e<\/span>Ueber ein eigenartiges R\u00fcckenmarksleiden der Zinkh\u00fcttenarbeiter\u201d [<\/span><\/span>O osobliwej chorobie rdzenia kr\u0119gowego robotnik\u00f3w hut cynku \u2013 S.P.]<\/span><\/span><\/p>\n\n\t\t