{"id":802,"date":"2025-07-02T15:07:28","date_gmt":"2025-07-02T13:07:28","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=802"},"modified":"2025-12-29T16:50:50","modified_gmt":"2025-12-29T15:50:50","slug":"manfred-von-ardenne-ten-ktory-mogl-przesadzic-o-losach-wojny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/02\/manfred-von-ardenne-ten-ktory-mogl-przesadzic-o-losach-wojny\/","title":{"rendered":"Manfred von Ardenne, ten, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 przes\u0105dzi\u0107 o losach wojny"},"content":{"rendered":"<p><b>To by\u0142 czysty przypadek. Aleksander Boche\u0144ski, autor \u201eDziej\u00f3w g\u0142upoty polskiej\u201d postanowi\u0142 wys\u0142a\u0107 mnie na praktyk\u0119 dziennikarsk\u0105 do redakcji \u201eDresdner Zeitung\u201d. Tam, przez kolejny przypadek, dost\u0105pi\u0142em arcyciekawego spotkania z Manfredem von Ardenne, kt\u00f3ry razem z Oppenheimerem i Braunem m\u00f3g\u0142 zdecydowa\u0107 o innych losach drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/b><\/p>\n<div id=\"attachment_814\" style=\"width: 394px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-814\" class=\"wp-image-814\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred-636x700.jpg\" alt=\"\" width=\"384\" height=\"423\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred-636x700.jpg 636w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred-254x280.jpg 254w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred-136x150.jpg 136w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred.jpg 654w\" sizes=\"auto, (max-width: 384px) 100vw, 384px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-814\" class=\"wp-caption-text\">Max Planck u prof. Manfreda von Ardenne w 1940 roku.<\/p><\/div>\n<div dir=\"auto\">Do wsp\u00f3\u0142pracy nad rozszczepieniem j\u0105dra atomu pr\u00f3bowa\u0142 trzech geniuszy nam\u00f3wi\u0107 Heinrich Himmler. Robert Oppenheimer pierwszy przejrza\u0142 zamiary Himmlera i uciek\u0142 do USA. Wernher Braun by\u0142 pocz\u0105tkuj\u0105cym badaczem w por\u00f3wnaniu do osi\u0105gni\u0119\u0107 znanego ju\u017c w ca\u0142ych Niemczech naukowca Manfreda von Ardenne, pracuj\u0105cego w swoim Instytucie w Berlinie przy rozszczepieniu j\u0105dra atomu. Ardenne potrafi\u0142 Himmlerowi powiedzie\u0107 \u201eNein, nie b\u0119d\u0119 prowadzi\u0142 bada\u0144 atomowych dla III Rzeszy\u201d. Himmler mu na to: \u201eSkr\u00f3c\u0119 ci\u0119 o g\u0142ow\u0119\u201d. Mo\u017ce nie wiedzia\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142wynalazca telewizji oraz ju\u017c zatwierdzonych przez Instytut Patentowy Rzeszy dziesi\u0105tek innych patent\u00f3w, tajnie wsp\u00f3\u0142pracuje z potentatem Messerschmitt\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 broni\u0107 barona Manfreda von Ardenne.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\n\n\t\t<style type=\"text\/css\">\n\t\t\t#gallery-1 {\n\t\t\t\tmargin: auto;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-item {\n\t\t\t\tfloat: left;\n\t\t\t\tmargin-top: 10px;\n\t\t\t\ttext-align: center;\n\t\t\t\twidth: 50%;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 img {\n\t\t\t\tborder: 2px solid #cfcfcf;\n\t\t\t}\n\t\t\t#gallery-1 .gallery-caption {\n\t\t\t\tmargin-left: 0;\n\t\t\t}\n\t\t\t\/* see gallery_shortcode() in wp-includes\/media.php *\/\n\t\t<\/style>\n\t\t<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-802 gallery-columns-2 gallery-size-large'><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/02\/manfred-von-ardenne-ten-ktory-mogl-przesadzic-o-losach-wojny\/laboratorium\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"411\" height=\"700\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/laboratorium-411x700.jpg\" class=\"attachment-large size-large\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-813\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/laboratorium-411x700.jpg 411w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/laboratorium-165x280.jpg 165w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/laboratorium-88x150.jpg 88w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/laboratorium.jpg 423w\" sizes=\"auto, (max-width: 411px) 100vw, 411px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt>\n\t\t\t\t<dd class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-813'>\n\t\t\t\tGenerator atomowy o mocy miliona volt\u00f3w. U do\u0142u po prawej prof. Ardenne.\n\t\t\t\t<\/dd><\/dl><dl class='gallery-item'>\n\t\t\t<dt class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/02\/manfred-von-ardenne-ten-ktory-mogl-przesadzic-o-losach-wojny\/telewizja\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"509\" height=\"700\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/telewizja-509x700.jpg\" class=\"attachment-large size-large\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-812\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/telewizja-509x700.jpg 509w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/telewizja-204x280.jpg 204w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/telewizja-109x150.jpg 109w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/telewizja.jpg 524w\" sizes=\"auto, (max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/dt>\n\t\t\t\t<dd class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-812'>\n\t\t\t\tTak wygl\u0105da\u0142a telewizja profesora w roku 1930\n\t\t\t\t<\/dd><\/dl><br style=\"clear: both\" \/>\n\t\t<\/div>\n\n<\/div>\n<div dir=\"auto\">Instytut Weissen Hirsch w Dre\u017anie, ostatnie miejsce\u00a0 pracy geniusza wszechnauk i muzyki, odwiedzi\u0142em 13 wrze\u015bnia 1973 roku (mam wpis profesora pod jego autobiografi\u0105 pt. \u201eEin glueckliches Leben fuer Technik und Forschung\u201d). To by\u0142 w NRD tydzie\u0144 obchod\u00f3w zab\u00f3jstwa prezydenta Chile Salvadora Allende. Niemiecka Republika Demokratyczna bardzo mocno wspomaga\u0142a \u00f3wczesne Chile. Du\u017co utopi\u0142a pieni\u0119dzy w tym komunizuj\u0105cym kraju. Dlatego codziennie t\u0142umy enerdowc\u00f3w zmuszano do protestowania. Przed um\u00f3wionym wywiadem uczony zaprosi\u0142 mnie do auta marki \u201eCzajka\u201d wys\u0142anej po profesora przez lokalne biuro polityczne Drezna. Chodzi\u0142o o nic wi\u0119cej tylko o to, aby Ardenne publicznie pokaza\u0142 si\u0119 na stutysi\u0119cznym wiecu nad rzek\u0105 \u0141ab\u0105.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\n<div id=\"attachment_811\" style=\"width: 318px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-811\" class=\"wp-image-811\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf-449x700.jpg\" alt=\"\" width=\"308\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf-449x700.jpg 449w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf-180x280.jpg 180w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf-96x150.jpg 96w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred_autograf.jpg 462w\" sizes=\"auto, (max-width: 308px) 100vw, 308px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-811\" class=\"wp-caption-text\">Pami\u0105tkowy autograf dla go\u015bcia z Polski, jak mi napisa\u0142 profesor.<\/p><\/div>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\">Po wiecu\u00a0 profesor zaprowadzi\u0142 mnie do swojej rezydencji Weissen Hirsch do dziwnego gabinetu. Nacisn\u0105\u0142 jakie\u015b klawisze. Wszystko, co by\u0142o pod nogami, rozsun\u0119\u0142o si\u0119 majestatycznie na boki i w dole pokaza\u0142 si\u0119&#8230; pi\u0119kny basen z wod\u0105. Profesor znalaz\u0142 si\u0119 po przek\u0105tnej tego basenu. Mnie zaproponowa\u0142 przebranie w le\u017c\u0105cy obok str\u00f3j k\u0105pielowy. \u201e\u201dPo pracy tak odpoczywamy w wodzie\u201d us\u0142ysza\u0142em. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 m\u00f3j przedziwny wywiad z uczonym, z d\u0142ugopisem w d\u0142oni, notesem w lewej r\u0119ce i nogami w wodzie.<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><em>Planck, Einstein, Fermi, Warburg&#8230;<\/em><\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\"><strong>&#8211; Zaczyna pan, s\u0142usznie, od moich mistrz\u00f3w. Faktycznie ka\u017cdemu z nich mam co\u015b do zawdzi\u0119czenia. Max Planck bardzo przestrzega\u0142 mnie przed pu\u0142apk\u0105 nazizmu. Do Alberta Einsteina pilnie chodzi\u0142em w latach dwudziestych na zaj\u0119cia uniwersyteckie w Berlinie. Od niego dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce niemal wszystko w \u017cyciu, a zatem i w praktyce mo\u017ce by\u0107 wzgl\u0119dne. Wielki Enrico Fermi, tw\u00f3rca ameryka\u0144skiej bomby atomowej, wdro\u017cy\u0142 mi jedn\u0105 z najcenniejszych zasad, i\u017c \u201eprawdziwy naukowiec zmienia dziedzin\u0119 wiedzy co dziesi\u0119\u0107 lat\u201d. Praktykowa\u0142em to w moim \u017cyciu, czyli drogami od wynalazk\u00f3w elektronicznych maszerowa\u0142em zawi\u0142ymi \u015bcie\u017ckami matematyki, algebry, biologii, mikrobiologii, biochemii, fizyki, astronomii, nauk molekularnych zwi\u0105zanych z rozczepieniem j\u0105dra atomu. Mentor Otto Warburg by\u0142 natomiast tym, kt\u00f3ry w najwi\u0119kszym stopniu przyczyni\u0142 si\u0119 do moich bada\u0144 zwi\u0105zanych ze zwalczaniem chor\u00f3b nowotworowych.<\/strong><\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">\n<p><em>&#8211; Niemal dziesi\u0119cioletnie badania zwi\u0105zane z radioterapi\u0105 zacz\u0105\u0142 pan od\u00a0 studiowania osi\u0105gni\u0119\u0107 w tym zakresie Marii Curie-Sk\u0142odowskiej. Teraz widz\u0119, \u017ce kre\u015bli profesor co\u015b na pi\u0119ciolinii&#8230;<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\">\n<p><strong>&#8211; Tak, Curie-Sk\u0142odowska wytyczy\u0142a ten kierunek bada\u0144, kt\u00f3ry od niej przej\u0105\u0142em, zw\u0142aszcza dotycz\u0105cy terapii w\u0105troby. No a samo pisanie nut to kolejna terapia. Fakt, i\u017c moje kompozycje kupuje, a zdaje mi si\u0119, \u017ce nawet odtwarza Filharmonia Drezde\u0144ska.\u00a0 \u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211; Czy poza Curie-Sk\u0142odowsk\u0105 pozna\u0142 pan innych polskich naukowc\u00f3w?<\/em><\/p>\n<p><strong>&#8211; No z Wroc\u0142awia na przyk\u0142ad Stanis\u0142awa Kulczyckiego czy znakomitego Hugo Steinhausa. Jeszcze profesora Krzysztofa Pendereckiego znakomitego kompozytora, kt\u00f3ry uczy\u0142 mnie wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki.\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211; Pa\u0144ski ojciec Egmont von Ardenne opowiada\u0142, i\u017c w wieku lat sze\u015bciu skonstruowa\u0142 pan pierwsze radyjko, kt\u00f3re jeszcze nie gra\u0142o&#8230;\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>&#8211; Trzyna\u015bcie lat mia\u0142em dok\u0142adnie, gdy rodzice powiesili na moich drzwiach szyldzik \u201eTu tworzy si\u0119 nauka\u201d. Ale indykator radiowy mia\u0142em w r\u0119kach w 1921 roku to jest maj\u0105c lat czterna\u015bcie. Dwa lata p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142em regularnie z mikroskopem. Chcia\u0142em zosta\u0107 astronomem i chyba tak\u017ce geografem. Bardziej interesowa\u0142 mnie jednak Roentgen, no i pierwsze pr\u00f3by tworzenia obrazk\u00f3w telewizyjnych, kt\u00f3re tak naprawd\u0119 dopiero w grudniu 1930 roku mog\u0142em uzna\u0107 za udane.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211; W wieku 17 lat ukazuj\u0105 si\u0119 pierwsze pana ksi\u0105\u017cki z elektroniki, nast\u0119pnie z elektrooptyki, fizyki plazmowej, psychologii, medycyny, gdzie\u015b po drodze ko\u0144czy pan studia. W swoim czasie pana odwiedzaj\u0105\u00a0 Planck, Warburg, Anglik Watson-Watt, Amerykanin de Forest, Rosjanie Joffe i Kurtczatow, z kt\u00f3rymi na Kaukazie konstruujecie na prze\u0142omie lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych sowieck\u0105 bro\u0144 atomow\u0105. W zasadzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144skich dzie\u0142 drukowanych i 600 patent\u00f3w nie spos\u00f3b tutaj wymieni\u0107. Kto zechce, zapozna si\u0119 z tym dorobkiem. Da pan rady kr\u00f3tko opisa\u0107 okres nazizmu sp\u0119dzony w Berlinie.<\/em><\/p>\n<p><strong>&#8211; Bardzo ci\u0119\u017cko znosi\u0142em ten czas. Chocia\u017c wiedzia\u0142em, \u017ce moj\u0105 telewizj\u0119 Rzesza wykorzysta w celach propagandowych podczas letniej olimpiady w Berlinie w 1936 roku, moje badania w tym zakresie pomog\u0142y medycynie. Tak\u017ce Francuzi i Japo\u0144czycy skorzystali z moich do\u015bwiadcze\u0144. Sowieci doskonale wiedzieli, i\u017c nie mog\u0105c rozwin\u0105\u0107 skrzyde\u0142 naukowych w czasie nazizmu, zaproponowali mi prac\u0119 na Kaukazie po II wojnie \u015bwiatowej. Dziesi\u0119\u0107 lat dla nich pracowa\u0142em. Nie mog\u0119 m\u00f3wi\u0107 o \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142ach, jedynie tyle, \u017ce ca\u0142a moja rodzina mieszka\u0142a na Kaukazie.<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211; Rozumiem, \u017ce z Zwi\u0105zku Radzieckiego nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci powrotu do Bundesrepubliki w 1955 roku, lecz jedynie do DDR.\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>&#8211; Marsza\u0142ek polny Friedrich Paulus te\u017c nie m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Niemiec Zachodnich, tylko do Wschodnich po odbyciu kwarantanny karnej w ZSRR. Mnie w Dre\u017anie stworzono bardzo dobre warunki pracy. Wiedzia\u0142am jednak, i\u017c nigdy nie zostan\u0119 laureatem Nagrody Nobla, po tym jak potoczy\u0142o si\u0119 moje \u017cycie. Wa\u017cne, \u017ce naukowo si\u0119 spe\u0142ni\u0142em, \u017ce wychowa\u0142em setki naukowc\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b>Engelbert Mi\u015b<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a style=\"font-weight: bold; background-color: #ffffff; text-align: center; font-family: 'Open Sans', sans-serif;\" href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-815 size-large alignleft\" src=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2-700x544.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"544\" srcset=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2-700x544.jpg 700w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2-280x218.jpg 280w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2-150x117.jpg 150w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2-768x597.jpg 768w, https:\/\/slowo-polskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/manfred2.jpg 926w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\">Marsza\u0142ek polny Friedrich Paulus (z prawej) u profesora w 1956 roku.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>To by\u0142 czysty przypadek. Aleksander Boche\u0144ski, autor \u201eDziej\u00f3w g\u0142upoty polskiej\u201d postanowi\u0142 wys\u0142a\u0107 mnie na praktyk\u0119 dziennikarsk\u0105 do redakcji \u201eDresdner Zeitung\u201d. Tam, przez kolejny przypadek, dost\u0105pi\u0142em arcyciekawego spotkania z Manfredem von <span class=\"excerpt-dots\">&hellip;<\/span> <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/02\/manfred-von-ardenne-ten-ktory-mogl-przesadzic-o-losach-wojny\/\"><span class=\"more-msg\">Czytaj dalej &rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":815,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,35,22],"tags":[],"class_list":["post-802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-mis-engelbert","category-niemcy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=802"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":821,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions\/821"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}