{"id":829,"date":"2025-07-07T16:48:20","date_gmt":"2025-07-07T14:48:20","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=829"},"modified":"2025-12-29T16:46:58","modified_gmt":"2025-12-29T15:46:58","slug":"to-ilu-jest-stad-laureatow-nagrody-nobla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/07\/to-ilu-jest-stad-laureatow-nagrody-nobla\/","title":{"rendered":"To ilu jest st\u0105d laureat\u00f3w Nagrody Nobla?"},"content":{"rendered":"

Dwunastu, no mo\u017ce o\u015bmiu, ale czterech na pewno. U\u015bci\u015blijmy: dwunastu jest rodem ze \u015al\u0105ska, o\u015bmiu z Dolnego \u015al\u0105ska, czterech z Wroc\u0142awia. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci ca\u0142a czw\u00f3rka tych ostatnich urodzi\u0142a si\u0119 w Breslau. Fritz Haber, najstarszy z nich urodzi\u0142 si\u0119 w 1868 roku, Max Born w1882 roku, Friedrich Bergius w 1888 roku a Reinhard Justus Reginald Selten w 1930 roku.<\/b><\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablica ku czci Maxa Borna<\/p><\/div>\n

Zacznijmy od Paula Erlicha urodzonego w Strehlen czyli w Strzelinie w 1854 roku. Nagrod\u0119 Nobla \u00f3w profesor w dziedzinie fizjologii i medycyny otrzyma\u0142 w 1908 roku. No, ale przed Erlichem by\u0142 Theodor Mommsen, historyk, archeolog i profesor prawa rzymskiego. Urodzony w miasteczku Garding, le\u017c\u0105cym na terenie landu Schleswig-Holstein, trzy lata pracowa\u0142 tylko na Kr\u00f3lewskim Uniwersytecie Wroc\u0142awskim. Gdy Akademia w Sztokholmie przyzna\u0142a mu najwa\u017cniejsz\u0105\u00a0 \u015bwiatow\u0105 nagrod\u0119 w 1902 roku, \u201eBreslauer Zeitung\u201d zadekretowa\u0142: \u201eMamy pierwszego w dziejach naszego miasta Nobla\u201d. No to pora na Gerharda Hauptmanna, tego od \u201eTkaczy\u201d. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mu krytycy uwa\u017cali, \u017ce mia\u0142 w dorobku lepsze literacko utwory. No ale opisa\u0142 niezwykle sugestywnie jeden z rozpowszechnionych w \u00f3wczesnym \u015bwiecie bunt\u00f3w robotniczych, to Nobel mu si\u0119 nale\u017ca\u0142 w 1912 roku.<\/span><\/p>\n

Gdzie ci wroc\u0142awianie? Zaczn\u0119 te kr\u00f3tkie refleksje od historii gimnazjum realnego przy placu Teatralnym (Realgymnasium am Zwinger). Plac\u00f3wk\u0119 ufundowano ze sk\u0142adek obywateli w latach 1823-1825. A\u017c trzech noblist\u00f3w tutaj pobiera\u0142o nauki. Pierwszy wspomniany Gerharda Hauptmann, urodzony wszak dla przejrzysto\u015bci w Bad Salzbrunn\/Szczawnie. No i wreszcie pierwszy wroc\u0142awianin Friedrich Bergius, wynalazca syntetycznej benzyny i technologii umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 uzyskiwanie alkoholu z drewna. Nobel w 1931. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Friedrich Bergius – Wikipedia<\/p><\/div>\n

Trzeci wychowanek Realgymnasium, to Max Born, s\u0142ynny fizyk kwantowy z Breslau. Nagroda Nobla w 1954 roku. Trzeci laureat rodem z Breslau – Fritz Haber – dostaje sztokholmskie wyr\u00f3\u017cnienie w 1918 roku za syntez\u0119 amoniaku, ale przede wszystkim chyba za cyklon b plus za inne gazy bojowe, jak fosgen, iperyt. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Fritz Haber – Wikipedia<\/p><\/div>\n

Czwartym breslauerem noblist\u0105 jest urodzony w 1930 roku Reinhard Justus Reginald Selten. Mia\u0142em zaszczyt pozna\u0107 profesora osobi\u015bcie, gdy w 1995 roku organizowa\u0142em z Ks. Abp Alfonsem Nossolem w Opolu wystaw\u0119 i sesj\u0119 naukow\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 \u015bl\u0105skim noblistom. Profesor Rejnhard Selten mieszka\u0142 w Bonn. Nagrod\u0119 Nobla otrzyma\u0142 w 1994 roku za pionierskie prac\u0119 w dziedzinie analizy r\u00f3wnowagi w teorii gier nie zespo\u0142owych. Bardzo chcia\u0142 by\u0107 pochowany we Wroc\u0142awiu, ale uniemo\u017cliwiono mu to. Miasto Pozna\u0144 bardzo ch\u0119tnie go przyj\u0119\u0142o i pochowa\u0142o w 2016 roku na Mi\u0142ostowie.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Grobowiec Rejnharda Seltena w Poznaniu<\/p><\/div>\n

Oczywi\u015bcie trzeba poci\u0105gn\u0105\u0107 w\u0105tek \u015bl\u0105skich noblist\u00f3w. Gerhard Domagh z \u0141agowa (przynale\u017ca\u0142 w\u00f3wczas do Dolnego \u015al\u0105ska) lekarz patolog za odkrycie sulfanilamidu, zwalczaj\u0105cego infekcje paciorkowcowe, dostaje Nobla w 1939 roku. Fizyk Otto Stern rodem z \u017bor otrzymuje Nagrod\u0119 Nobla w 1943. Chemik Kurt Adler z Chorzowa dostaje Nagrod\u0119 Nobla w 1950 roku. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o arcyzdolnej studentce tego\u017c Kurta Adlera, Marii Goeppert-Mayer, rodem z Katowic. Jako druga na \u015bwiecie (po Curie-Sk\u0142odowskiej) otrzyma\u0142a z fizyki w 1963 roku Nobla. I jeszcze trzeba pami\u0119ta\u0107 o Konradzie Blochu, nyskim chemiku. Nobel w 1964. W\u0142adze nyskie d\u0142ugo nie chcia\u0142y zgodzi\u0107 si\u0119 na ufundowanie tablicy pami\u0105tkowej na domu uczonego. Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce przez d\u0142ugie lata w Strzelinie: \u201eNiemca nie b\u0119dziemy honorowa\u0107\u201d – ustalili rajcowie.<\/span><\/p>\n

Gdyby rozejrze\u0107 si\u0119 do ko\u0144ca, znalaz\u0142bym ponadto dw\u00f3ch nast\u0119pnych noblist\u00f3w zwi\u0105zanych ze \u015al\u0105skiem. Oczywi\u015bcie musz\u0119 napisa\u0107 o Oldze Tokarczuk, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142em w 1968 roku w Klenicy, gdzie jej rodzice byli nauczycielami w miejscowym Lubuskim Uniwersytecie Ludowym. Na pytanie skierowane do Olusi: \u201eCo ty tak kre\u015blisz?\u201d – dziewczynka odpowiedzia\u0142a: \u201eJak dorosn\u0119, b\u0119d\u0105 du\u017co pisa\u0107\u201d\u00a0 No i sta\u0142o si\u0119…<\/span><\/p>\n

Engelbert Mi\u015b\u00a0<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dwunastu, no mo\u017ce o\u015bmiu, ale czterech na pewno. U\u015bci\u015blijmy: dwunastu jest rodem ze \u015al\u0105ska, o\u015bmiu z Dolnego \u015al\u0105ska, czterech z Wroc\u0142awia. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci ca\u0142a czw\u00f3rka tych ostatnich urodzi\u0142a si\u0119 w …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":831,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10,35,22],"tags":[],"class_list":["post-829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-kultura","category-mis-engelbert","category-niemcy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=829"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":835,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/829\/revisions\/835"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}