{"id":859,"date":"2025-07-14T18:04:15","date_gmt":"2025-07-14T16:04:15","guid":{"rendered":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/?p=859"},"modified":"2025-12-29T16:43:22","modified_gmt":"2025-12-29T15:43:22","slug":"skad-ta-zwierzyna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/2025\/07\/14\/skad-ta-zwierzyna\/","title":{"rendered":"Sk\u0105d ta zwierzyna"},"content":{"rendered":"

Maj\u0105ce miejsce po II wojnie \u015bwiatowej zmiany ustrojowe nie omin\u0119\u0142y zwierz\u0105t \u0142ownych, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa. Jako osoba urodzona i wychowana w zastanym stanie rzeczy, nie kwestionuj\u0119 tego. Niemniej, nierzadko spotykane na ten temat g\u0142osy wypowiadane w kontek\u015bcie \u0142owiectwa i my\u015bliwych sk\u0142oni\u0142y mnie do pochylenia si\u0119 nad kwesti\u0105 \u201ezwierzyna a Pa\u0144stwo\u201d. Czy wypowiedzi, z kt\u00f3rych przebija g\u0142os o uprzywilejowanej grupie spo\u0142ecznej \u2013 my\u015bliwych, hojnie obdarzonych i korzystaj\u0105cych z zyskiem z w\u0142asno\u015bci og\u00f3lnospo\u0142ecznej, jak\u0105 jest zwierzyna, s\u0105 uprawnione? Dlaczego to w\u0142a\u015bnie im si\u0119 tak szcz\u0119\u015bliwie przytrafi\u0142o?<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Prowadzi to do pytania, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a zwierzyna, kt\u00f3rej dostatkiem wszyscy mo\u017cemy si\u0119 dzisiaj cieszy\u0107? Byt jej zale\u017cy niew\u0105tpliwie od korzystnych warunk\u00f3w \u015brodowiskowych. Dodatkowo, w obecnych realiach, przez nas \u2013 <\/span><\/span>Homo sapiens <\/i><\/span><\/span>\u2013 stworzonych, r\u00f3wnie\u017c od regulacji prawnych, dotycz\u0105cych ochrony \u015brodowiska naturalnego, w tym rozwi\u0105zywania problem\u00f3w kolizji, do jakich musi dochodzi\u0107 pomi\u0119dzy gatunkiem dominuj\u0105cym, cz\u0142owiekiem rozumnym, a ni\u0105. Spotykamy si\u0119 w jednej przestrzeni, ale cz\u0119sto mamy r\u00f3\u017cne interesy.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Na przestrzeni setek lat dominuj\u0105cym wydaje si\u0119 by\u0107 problem szk\u00f3d \u0142owieckich. Przede wszystkim rolniczych, ale od dobrych kilku dziesi\u0119cioleci r\u00f3wnie\u017c le\u015bnych. Tym bardziej mnie to zaciekawi\u0142o, \u017ce w wielu \u015brodowiskach panuje opinia, i\u017c obecne stany, zag\u0119szczenie, grubego zwierza w Polsce, a nad nim si\u0119 pochylam, s\u0105 najwi\u0119kszymi od czas\u00f3w rozbiorowych. Odnosz\u0105c obecne granice Polski do jej obszar\u00f3w w chwili rozbioru. <\/span><\/span><\/p>\n

Dlatego prze\u015bledzi\u0142em zapisy prawne z tym zwi\u0105zane i kwesti\u0119, na kim spoczywa\u0142 obowi\u0105zek, jak i kto okazywa\u0142 ch\u0119\u0107 zajmowania si\u0119 zwierzyn\u0105, w ostatnich ponad stu latach na terenie naszego kraju.<\/span><\/span><\/p>\n

Zwierzyna w odrodzonej Rzeczypospolitej i po II wojnie \u015bwiatowej<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Od najdawniejszych czas\u00f3w w\u0142asno\u015b\u0107 zwierzyny i prawo do po\u017cytk\u00f3w, jakie niesie, by\u0142a zwi\u0105zana z w\u0142asno\u015bci\u0105 ziemi. Znajduje to odbicie w Rozporz\u0105dzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 1927 roku \u2013 pierwszym polskim akcie prawnym po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, reguluj\u0105cym ca\u0142o\u015bciowo i jednolicie kwestie \u0142owieckie. W dokumencie tym, w rozdziale drugim, w artyku\u0142ach 20 i 22 znajdujemy zapisy o przeznaczaniu cz\u0119\u015bci dochodu z po\u017cytku \u0142owieckiego na stra\u017c \u0142owieck\u0105 i cele hodowlane. Nie by\u0142 to warunek obligatoryjny, a fakultatywny, gdy\u017c istnia\u0142o logiczne za\u0142o\u017cenie, \u017ce ka\u017cdy w\u0142a\u015bciciel dba o swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to korzystnie na bardzo przetrzebione populacje zwierzyny, jakie mieli\u015bmy po I wojnie \u015bwiatowej.<\/span><\/span><\/p>\n

II wojna \u015bwiatowa dokona\u0142a swojego dzie\u0142a zniszczenia r\u00f3wnie\u017c i w tej materii. Powojenne braki aprowizacyjne nie sprzyja\u0142y otaczaniu trosk\u0105 zwierz\u0105t \u0142ownych. Pierwsze dzia\u0142ania \u0142owieckie my\u015bliwych i nowych w\u0142adz opiera\u0142y si\u0119 przez kilka kolejnych lat na wspomnianym rozporz\u0105dzeniu z 1927 roku. Istotne, ba fundamentalne zmiany wprowadzi\u0142 Dekret z dnia 29 pa\u017adziernika 1952 roku o prawie \u0142owieckim, zwany czasami \u201edekretem Bieruta\u201d. Oderwa\u0142 zwierzyn\u0119 od ziemi, czyni\u0105c j\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwow\u0105 oraz wprowadzi\u0142 j\u0105 do plan\u00f3w gospodarki narodowej. Pa\u0144stwo mia\u0142o ni\u0105 gospodarowa\u0107 i czerpa\u0107 okre\u015blone po\u017cytki, jak cho\u0107by wp\u0142ywy dewiz w dobie niewymienialnej z\u0142ot\u00f3wki. Ugruntowa\u0142 to i doprecyzowa\u0142 Dekret z 18 kwietnia 1955 roku. Nie wchodz\u0105c w szczeg\u00f3\u0142y wprowadzono podzia\u0142 kraju na obwody \u0142owieckie, kt\u00f3re ko\u0142a \u0142owieckie \u2013 podmioty zrzeszone w Polskim Zwi\u0105zku \u0141owieckim \u2013 poza obwodami wy\u0142\u0105czonymi z wydzier\u017cawienia, mia\u0142y dzier\u017cawi\u0107 przez 10 lat. Wprowadzono roczne i wieloletnie \u0142owieckie plany hodowlane wchodz\u0105ce do Narodowego Planu Gospodarczego jako roczny \u0142owiecki plan hodowlany Pa\u0144stwa. Kierowano si\u0119 przy tym wytycznymi Pa\u0144stwowej Komisji Planowania Gospodarczego i Ministerstwa Le\u015bnictwa, p\u00f3\u017aniejszego (od 1956 roku) Ministerstwa Le\u015bnictwa i Przemys\u0142u Drzewnego, kt\u00f3re sprawowa\u0142o kontrol\u0119 nad \u0142owiectwem i jego formami organizacyjnymi. Polski Zwi\u0105zek \u0141owiecki jako stowarzyszenie zosta\u0142 rozwi\u0105zany i powo\u0142any jako zrzeszenie o tej samej nazwie w 1953 roku ze statutem nadanym przez ministra. Do pe\u0142ni szcz\u0119\u015bcia potrzebna by\u0142a jeszcze tylko zwierzyna i kto\u015b, kto b\u0119dzie si\u0119 ni\u0105 zajmowa\u0142. Logicznym biegiem rzeczy powinien to by\u0107 jej w\u0142a\u015bciciel, czyli Pa\u0144stwo. Tymczasem Pa\u0144stwo powierzy\u0142o wszelkie zagadnienia zwi\u0105zane z hodowl\u0105 i ochron\u0105 zwierzyny, poza w sumie nielicznymi obwodami wy\u0142\u0105czonymi, Polskiemu Zwi\u0105zkowi \u0141owieckiemu, czyli ko\u0142om \u0142owieckim \u2013 polskim my\u015bliwym. Ograniczy\u0142o swoj\u0105 rol\u0119 do nadzoru i formu\u0142owania okre\u015blonych wymaga\u0144, jakie mia\u0142y by\u0107 spe\u0142nione przez my\u015bliwych. Nagrod\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji swojej pasji, a cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c wielopokoleniowej tradycji rodzinnej. Kto\u015b powie: a po\u017cytki z polowania, ze zwierzyny? Do tej kwestii wr\u00f3c\u0119 za chwil\u0119. Ustawa z dnia 17 czerwca 1959 roku o hodowli, ochronie zwierz\u0105t \u0142ownych i prawie \u0142owieckim, jak i kolejna z dnia 23 czerwca 1973 roku ugruntowa\u0142y rozdane role. Odbicie tego znajdujemy w kolejnych zarz\u0105dzeniach i rozporz\u0105dzeniach, w sumie oko\u0142o dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu, wydawanych przez Ministra Le\u015bnictwa i Przemys\u0142u Drzewnego, Rad\u0119 Ministr\u00f3w i Ministra Rolnictwa. Pouczaj\u0105ca lektura, mo\u017ce szczeg\u00f3lnie w obecnych czasach. Po\u017cytkiem dla my\u015bliwego, jaki mo\u017ce mie\u0107 z polowania, poza prze\u017cyciem spotkania z natur\u0105 i przygod\u0105, ma by\u0107 zwierzyna. W okresie pocz\u0105tkowym, w zasadzie do Ustawy z 17 czerwca 1959 roku, my\u015bliwy mia\u0142 wzgl\u0119dn\u0105 swobod\u0119 w decydowaniu, jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pozyskanej zwierzyny przeznaczy na w\u0142asny u\u017cytek. Pozosta\u0142\u0105 musia\u0142 zby\u0107 po okre\u015blonych z g\u00f3ry cenach przedsi\u0119biorstwom wyznaczonym przez Pa\u0144stwow\u0105 Komisj\u0119 Planowania Gospodarczego albo jednostkom handlu detalicznego, wyznaczonym przez Ministra Handlu Wewn\u0119trznego, lub zak\u0142adom \u017cywienia zbiorowego. Podmioty te prowadzi\u0142y imienne listy dostawc\u00f3w. Obr\u00f3t zagraniczny prowadzi\u0142y wy\u0142\u0105cznie okre\u015blone przedsi\u0119biorstwa handlu zagranicznego (Rozporz\u0105dzenie Ministra Le\u015bnictwa z 25 pa\u017adziernika 1954 roku). Wspomniane ustawy z 1959 i 1973 roku mi\u0119dzy innymi:<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 zobowi\u0105zywa\u0142y przedsi\u0119biorstwo Lasy Pa\u0144stwowe i Pa\u0144stwowe Gospodarstwa Rolne do prowadzenia o\u015brodk\u00f3w hodowli zwierzyny (ca. 10% wszystkich obwod\u00f3w \u0142owieckich)<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 kierowa\u0142y czynsz dzier\u017cawny p\u0142acony przez ko\u0142a \u0142owieckie finalnie do naczelnik\u00f3w gmin z przeznaczeniem na cele spo\u0142eczne oraz hodowl\u0119 i ochron\u0119 zwierzyny<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 stwierdza\u0142y, \u017ce \u0142owiecki plan hodowlany wchodzi\u0142 do Narodowego Planu Gospodarczego<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 nakazywa\u0142y dzier\u017cawcom obwod\u00f3w \u0142owieckich, czyli my\u015bliwym, prowadzenie wszelkich zabieg\u00f3w hodowlanych i ochrony zwierzyny, co mia\u0142o te\u017c wp\u0142yn\u0105\u0107 przy rosn\u0105cych jej stanach, a zatem i po\u017cytkach, na ograniczanie szk\u00f3d \u0142owieckich<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 orzeka\u0142y, \u017ce zwierzyna pozyskana staje si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 dzier\u017cawcy obwodu, kt\u00f3ry musi j\u0105 zby\u0107 wy\u0142\u0105cznie podmiotom wyznaczonym przez Ministra Le\u015bnictwa i Przemys\u0142u Drzewnego po z g\u00f3ry narzuconych cenach<\/span><\/span><\/p>\n

\u2013 wyja\u015bnia\u0142y, \u017ce odst\u0105pienie zwierzyny pozyskanej osobom poluj\u0105cym mo\u017ce mie\u0107 miejsce na warunkach \u015bci\u015ble okre\u015blonych przez MLiPD w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa.<\/span><\/span><\/p>\n

Obr\u00f3t zwierzyn\u0105 pozyskan\u0105 mog\u0142y prowadzi\u0107: Przedsi\u0119biorstwo Le\u015bnej Produkcji Niedrzewnej \u201eLas\u201d i Sp\u00f3\u0142dzielnia \u201eJedno\u015b\u0107 \u0141owiecka\u201d. Sk\u00f3ry mog\u0142y skupowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie plac\u00f3wki Centrali Surowc\u00f3w W\u0142\u00f3kienniczych i Sk\u00f3rzanych. Firma \u201eLas\u201d by\u0142a w zasadzie absolutnym monopolist\u0105 w tej materii, za\u015b kolejne regulacje ministerialne zdecydowanie ograniczaj\u0105 ilo\u015bci zwierzyny, jak\u0105 my\u015bliwy mo\u017ce pobra\u0107, oczywi\u015bcie odp\u0142atnie, na w\u0142asny u\u017cytek. Finalnie ko\u0142o \u0142owieckie, jako dzier\u017cawca obwodu i w\u0142a\u015bciciel pozyskanego zwierza, mog\u0142o odsprzeda\u0107 my\u015bliwemu co najwy\u017cej 20% ciel\u0105t jelenia i daniela, tyle\u017c samo saren i dzik\u00f3w oraz 40% zaj\u0119cy po odliczeniu jednego zaj\u0105ca na uczestnika polowania. W gr\u0119 wchodzi\u0142y dziki o wadze do 40 kilogram\u00f3w. Reszt\u0119 pod rygorem nawet utraty dzier\u017cawy obwodu ko\u0142o musia\u0142o zby\u0107 Pa\u0144stwu na warunkach przez nie okre\u015blonych. Jak wida\u0107, Pa\u0144stwo doceni\u0142o warto\u015b\u0107 po\u017cytku ze zwierzyny i d\u0105\u017cy\u0142o do niego wszelkimi drogami. Gdy spojrzymy na stany zwierzyny, to by\u0142y one bardzo mizerne, bo i jakimi mia\u0142y by\u0107 po pi\u0119ciu latach dzia\u0142a\u0144 wojennych przetaczaj\u0105cych si\u0119 przez kraj. Je\u015bli mia\u0142y przynosi\u0107 zak\u0142adane profity, to wymaga\u0142y odbudowy i pomno\u017cenia. To zadanie powierzono my\u015bliwym, ich sercu i pasji do zwierza oraz rodzimej przyrody. To oni zagospodarowywali dzier\u017cawione im dziesi\u0119cioletnimi dzier\u017cawami obwody \u0142owieckie wed\u0142ug okre\u015blonych wymaga\u0144 i pod nadzorem instytucji pa\u0144stwowych. Czasami mobilizowali do wsp\u00f3\u0142pracy m\u0142odzie\u017c szkoln\u0105, ucz\u0105c j\u0105 szacunku do przyrody i przekazuj\u0105c o niej wiedz\u0119. Inni entuzja\u015bci mi\u0142o\u015bci do zwierz\u0105t jako\u015b si\u0119 nie palili do dzia\u0142ania. Prosz\u0119 mi wybaczy\u0107, je\u015bli si\u0119 troszk\u0119 szeroko rozpisuj\u0119, cho\u0107 staram si\u0119 te dziesi\u0119ciolecia przedstawia\u0107 syntetycznie, ale chc\u0119 naszkicowa\u0107 zapomniany, a dla coraz wi\u0119kszej liczby zainteresowanych zupe\u0142nie nieznany, nawet abstrakcyjny obraz i klimat tamtych czas\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Pa\u0144stwo od pocz\u0105tku przyj\u0119\u0142o na siebie trud szacowania i ponoszenia koszt\u00f3w szk\u00f3d \u0142owieckich czynionych przez zwierzyn\u0119, kt\u00f3re oczywi\u015bcie wzrasta\u0142y wraz z rosn\u0105cymi jej stanami, ale r\u00f3wnie\u017c warto\u015bciami niesionych po\u017cytk\u00f3w. W\u0142a\u015bciciel poczuwa\u0142 si\u0119 wi\u0119c do odpowiedzialno\u015bci za swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107, co jest godne uznania. Drug\u0105 spraw\u0105 jest ustanawianie wsp\u00f3lnika do ponoszenia tych koszt\u00f3w. Szkody \u0142owieckie rolnicy zg\u0142aszali do le\u015bnictw lub nadle\u015bnictw. One szacowa\u0142y je i wyp\u0142aca\u0142y odpowiednie kwoty po ich akceptacji przez stosowne dyrekcje Las\u00f3w Pa\u0144stwowych. M\u00f3wi\u0119 tu o szkodach \u0142owieckich w obwodach dzier\u017cawionych przez podmioty zrzeszone w PZ\u0141, czyli ko\u0142ach \u0142owieckich. Tyle tylko, \u017ce ta dobro\u0107 wobec my\u015bliwych mia\u0142a swoje granice. W miar\u0119 wzrastania stan\u00f3w zwierzyny, a tym samym i szk\u00f3d \u0142owieckich, pojawia si\u0119 ci\u0105gle rosn\u0105ca wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 finansowa k\u00f3\u0142 \u0142owieckich, a wi\u0119c my\u015bliwych, za szkody w uprawach rolnych, a potem i za szkody le\u015bne. Pocz\u0105tkowo ko\u0142a \u0142owieckie wp\u0142aca\u0142y na konta w\u0142a\u015bciwych nadle\u015bnictw urz\u0119dowo okre\u015blone kwoty za ka\u017cd\u0105 sztuk\u0119 pozyskanej przez ich my\u015bliwych zwierzyny grubej i za niekt\u00f3r\u0105 zwierzyn\u0119 drobn\u0105. Wielko\u015b\u0107 pozyskania co do gatunku, klasy wieku i p\u0142ci wynika\u0142a z \u0142owieckiego planu hodowlanego, a nie potrzeby lub widzimisi\u0119 my\u015bliwego. Planu zatwierdzanego i korygowanego przez instytucje pa\u0144stwowe. W przypadku zwierzyny p\u0142owej partycypacje te stanowi\u0142y 50% warto\u015bci tuszy w punkcie skupu. Pozosta\u0142a zwierzyna by\u0142a okre\u015blona kwotowo od sztuki. Kolejne rozporz\u0105dzenia Rady Ministr\u00f3w czy MLiPD poszukiwa\u0142y r\u00f3\u017cnych uj\u0119\u0107 procentowych i zakresowych w obr\u0119bie procentu warto\u015bci szk\u00f3d i warto\u015bci tusz zwierza pozyskanego, wi\u0105\u017c\u0105c to czasami z procentem realizacji \u0142owieckiego planu hodowlanego. Bywa\u0142o to 50% wyp\u0142aconych odszkodowa\u0144, 30% odszkodowa\u0144 i do tego stosowny procent warto\u015bci tusz etc. Ostatnia wersja \u2013 z 1989 roku \u2013 wymaga\u0142a z tytu\u0142u udzia\u0142u w rekompensacie szk\u00f3d \u0142owieckich zwrotu Pa\u0144stwu po 20% warto\u015bci szk\u00f3d i warto\u015bci tusz pozyskanej zwierzyny. T\u0105 drog\u0105 my\u015bliwi ponosili r\u00f3wnie\u017c koszt bytowania w\u0142asno\u015bci og\u00f3lnospo\u0142ecznej, zwierzyny, p\u0142ac\u0105c za jej \u201esto\u0142owanie si\u0119\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, przez ca\u0142y czas, do kt\u00f3rego si\u0119 odnosz\u0119, my\u015bliwi zajmowali si\u0119 na sw\u00f3j koszt hodowl\u0105 i ochron\u0105 zwierzyny, czyli w\u0142asno\u015bci pa\u0144stwowej, og\u00f3lnospo\u0142ecznej i ponosili koszty jej bytowania, p\u0142ac\u0105c cz\u0119\u015bci tego spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli rolnikom, za szkody, jakie im zwierzyna uczyni\u0142a. Tym, kt\u00f3rzy my\u015bliwymi nie s\u0105, przypomn\u0119, \u017ce hodowla to nie tylko obros\u0142e ju\u017c w mity dokarmianie, ale to przede wszystkim wzbogacanie bazy \u017cerowej poprzez upraw\u0119 poletek \u0142owieckich obsiewanych odpowiednimi ro\u015blinami. To r\u00f3wnie\u017c nasadzenia krzew\u00f3w i drzew daj\u0105cych zwierz\u0119tom os\u0142on\u0119 i warto\u015bciowy \u017cer. To urz\u0105dzanie wodopoj\u00f3w i wyk\u0142adanie soli. To rekultywacja drobnej retencji i wiele, wiele innych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3rymi poza my\u015bliwymi nikt si\u0119 nie zajmowa\u0142, a niekt\u00f3rzy wr\u0119cz niszczyli.<\/span><\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c na moment do ochrony zwierzyny, to wydawane rozporz\u0105dzenia nak\u0142ada\u0142y na ko\u0142a, my\u015bliwych, obowi\u0105zek utrzymywania stra\u017cnik\u00f3w \u0142owieckich oraz zwalczania wszelkiego szkodnictwa \u0142owieckiego, jak cho\u0107by wnykarstwo. Wszystko to niew\u0105tpliwie wymaga\u0142o z ich strony anga\u017cowania niema\u0142ych \u015brodk\u00f3w finansowych i ogromnego nak\u0142adu pracy. Trudno przyj\u0105\u0107, aby posiadane mo\u017cliwo\u015bci konsumpcji pozyskanego zwierza by\u0142y rekompensat\u0105 poniesionych nak\u0142ad\u00f3w. Ustalone limity mo\u017cliwo\u015bci pobrania zwierzyny na w\u0142asny u\u017cytek przez my\u015bliwych dawa\u0142y doch\u00f3d w twardej walucie Pa\u0144stwu, natomiast wr\u0119cz wykorzeni\u0142y dziczyzn\u0119 z tradycji naszej polskiej kuchni.<\/span><\/span><\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119 efektom tego my\u015bliwskiego zaanga\u017cowania, czyli zmianom ilo\u015bciowym poszczeg\u00f3lnych populacji zwierzyny. Sp\u00f3jrzmy na nie od lat 60. do dnia dzisiejszego w skali kraju. Wcze\u015bniejsze stany zwierza by\u0142y jeszcze ni\u017csze, a zaraz po wojnie w wielu miejscach prawie zerowe. \u0141o\u015b nie jest obecnie obiektem zainteresowania \u0142owc\u00f3w, ale w\u00f3wczas by\u0142. W 1962 roku liczebno\u015b\u0107 \u0142osia by\u0142a szacowana na 200 sztuk, w 1967 na 646, w 1977 na 4400, w 1982 roku na 6000, w 2000 roku na niespe\u0142na 2000, w 2008 roku przekroczy\u0142a 5000, aby w 2019 roku osi\u0105gn\u0105\u0107 stan oko\u0142o 26 000 sztuk. W sezonie 2001\/2002 og\u0142oszono moratorium na odstrza\u0142 \u0142osia, kt\u00f3re trwa do dnia dzisiejszego, co zwalnia my\u015bliwych od wynagradzania \u0142osich szk\u00f3d \u0142owieckich.<\/span><\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o jelenia, to z pocz\u0105tkiem lat 60. jego populacja oscylowa\u0142a w granicach 25 000 osobnik\u00f3w. W 1975 roku ok. 44 000 sztuk, w 1980 ok. 73 000, w 1990 ok. 92 000, w 2016 r. odnotowano w statystykach 220 000 osobnik\u00f3w, a w 2018 roku ju\u017c blisko 250 000 (liczba ta aktualnie nieznacznie zmala\u0142a). Daniel, szczeg\u00f3lnie w ostatnich dziesi\u0119cioleciach, bardzo rozszerzy\u0142 area\u0142 swojego wyst\u0119powania. W 1975 r. jego populacj\u0119 okre\u015blano na ok. 2600 osobnik\u00f3w, w 1985 na 4100, w 1991 r. na 6600, a w 2017 ju\u017c na 30 000 sztuk. Szacuje si\u0119, \u017ce stan sarny w 1975 r. wynosi\u0142 ok. 300 000 sztuk, w 1990 ok. 570 000, a w 2017 ok. 950 000 sztuk. Najwi\u0119ksze kontrowersje w kontek\u015bcie rolniczych szk\u00f3d \u0142owieckich budzi\u0142 zawsze dzik, kt\u00f3rego liczebno\u015b\u0107 na ziemiach Rzeczypospolitej w sezonie 1938\/1939 szacowano na 45 000 sztuk. W latach 1960\u20131975 oceniano j\u0105 na 50 000 sztuk, w 1980 na 85 000. Na pocz\u0105tku lat 90. populacja dzika ustabilizowa\u0142a si\u0119 na poziomie 80\u201385 tys. sztuk. W drugiej ich po\u0142owie zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 i w 2014 r. osi\u0105gn\u0119\u0142a stan ok. 280 000 osobnik\u00f3w, aby w 2017 r. wynie\u015b\u0107 ok. 216 000 sztuk. Wida\u0107 te\u017c wyra\u017an\u0105 tendencj\u0119 rozwojow\u0105, sprowadzonego na pocz\u0105tku XX wieku na tereny Dolnego \u015al\u0105ska muflona, kt\u00f3rego populacja w 2017 r. by\u0142a szacowana na 3400 sztuk. Jak widzimy z powy\u017cszego przegl\u0105du danych dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci my\u015bliwych warto\u015b\u0107 maj\u0105tku Pa\u0144stwa, maj\u0105tku og\u00f3lnospo\u0142ecznego, a wi\u0119c maj\u0105tku ka\u017cdego obywatela, kt\u00f3ry ma pe\u0142ne prawo z niego korzysta\u0107 w okre\u015blony spos\u00f3b, wzros\u0142a wielokrotnie. Powstaje pytanie, dlaczego tak wielu stara si\u0119 tego nie dostrzega\u0107? Ba, dezawuowa\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n

Sytuacja prawna po 1990 roku <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Wiatr Historii przyni\u00f3s\u0142 w 1990 r. kolejne zmiany ustrojowe, kt\u00f3re – cho\u0107 nie tak fundamentalne, jak te wcze\u015bniejsze – zmieni\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u0142owiectwo. Pierwsza zmiana dotyczy\u0142a szk\u00f3d \u0142owieckich. Rozporz\u0105dzenie Rady Ministr\u00f3w z 30 kwietnia 1990 r. wprowadzi\u0142o dla podmiot\u00f3w zrzeszonych w PZ\u0141 95-procentowy zwrot warto\u015bci szk\u00f3d wyp\u0142aconych przez nadle\u015bnictwo, kt\u00f3re jeszcze wtedy te szkody szacowa\u0142o.<\/span><\/span><\/p>\n

G\u0142\u0119bsze zmiany w tym zakresie niesie Ustawa z 13 pa\u017adziernika 1995 r. – Prawo \u0142owieckie. Ustawa zmienia przede wszystkim spojrzenie na \u0142owiectwo, kt\u00f3re przestaje by\u0107 elementem Gospodarki Narodowej. Teraz sta\u0142o si\u0119 ono oficjalnie, w g\u0142\u00f3wnym akcie prawnym je reguluj\u0105cym, elementem ochrony \u015brodowiska przyrodniczego. W ko\u0144cu! W rzeczywisto\u015bci by\u0142o nim od dawna, co wyra\u017caj\u0105 mi\u0119dzy innymi przytoczone wy\u017cej zmiany w liczebno\u015bci zwierza. Zwierzyna nadal jest w\u0142asno\u015bci\u0105 og\u00f3lnospo\u0142eczn\u0105, pa\u0144stwow\u0105. Ko\u0142a, my\u015bliwi dalej odpowiadaj\u0105 za jej ochron\u0119 i hodowl\u0119. Dzier\u017cawca jest w\u0142a\u015bcicielem zwierzyny pozyskanej, ale ju\u017c nie musi jej odstawia\u0107 tylko do okre\u015blonych podmiot\u00f3w. Pojawia si\u0119 wolny rynek. Ko\u0142o \u0142owieckie jako dzier\u017cawca obwodu mo\u017ce na warunkach ustalonych pomi\u0119dzy stronami sprzeda\u0107 ka\u017cd\u0105 ilo\u015b\u0107 zwierzyny my\u015bliwemu, kt\u00f3ry j\u0105 pozyska\u0142, na jego w\u0142asny u\u017cytek, bez praw jednak do jej dalszej odsprzeda\u017cy. Jednocze\u015bnie ko\u0142a \u0142owieckie przyjmuj\u0105 na siebie, ze wszystkimi tego konsekwencjami, szacowanie i wyp\u0142at\u0119 szk\u00f3d \u0142owieckich. Pojawi\u0142y si\u0119 wtedy g\u0142osy o rych\u0142ym upadku k\u00f3\u0142. Tymczasem w pierwszym roku obowi\u0105zywania nowych przepis\u00f3w wysoko\u015b\u0107 odszkodowa\u0144 spad\u0142a do 60% tych z roku ubieg\u0142ego! Teraz na my\u015bliwskich barkach spocz\u0105\u0142 ca\u0142y ci\u0119\u017car utrzymania tego dobra og\u00f3lnospo\u0142ecznego. R\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142pracy przy zwalczaniu chor\u00f3b zaka\u017anych zwierz\u0105t, co znajduje szczeg\u00f3ln\u0105 wymow\u0119 w czasach zmaga\u0144 z afryka\u0144skim pomorem \u015bwi\u0144.<\/span><\/span><\/p>\n

Jak w ca\u0142ej historii \u0142owiectwa, tak i teraz, szkody w p\u0142odach rolnych s\u0105 osi\u0105 wielu dysput, r\u00f3wnie\u017c konflikt\u00f3w i poszukiwa\u0144 r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 problemu. Jednym z rozwi\u0105za\u0144 by\u0142 niezwykle ambitny i moim zdaniem logiczny pomys\u0142, aby w\u0142a\u015bciciel przej\u0105\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Sejm przyj\u0105\u0142 stosown\u0105 ustaw\u0119, a Prezydent powag\u0105 swojego urz\u0119du j\u0105 potwierdzi\u0142. Pa\u0144stwo szacuje i wyp\u0142aca szkody \u0142owieckie. Tu jednak wkroczy\u0142 osobi\u015bcie premier RP i przyjrza\u0142 si\u0119 kosztom. Przez dwa lata rz\u0105d zawiesza\u0142 rzeczon\u0105 ustaw\u0119 ustaw\u0105 oko\u0142obud\u017cetow\u0105, a potem… Potem temat ucich\u0142. Ot tak sobie i zosta\u0142o po staremu. No prawie, bo teraz niezadowolony z danego szacowania rolnik odwo\u0142uje si\u0119 do nadle\u015bnictwa, kt\u00f3re wydaje werdykt ostateczny jako decyzj\u0119 administracyjn\u0105. Po drodze by\u0142y jeszcze drobne kosmetyczne zmiany, jak udzia\u0142 przedstawicieli s\u0142u\u017cb rolnych, ale czas i koszt pracy urz\u0119dnika nie wytrzyma\u0142y naporu trudu dzie\u0142a. Kto\u015b spyta, dlaczego tak? Same szkody sensu stricto w skali kraju i roku zamykaj\u0105 si\u0119 w kwocie oko\u0142o 80\u201390 mln z\u0142. Ale koszty ich szacowania zarysowywane przez pa\u0144stwowych urz\u0119dnik\u00f3w sytuowa\u0142y si\u0119 na poziomie ok. 450 mln z\u0142. Czyli by\u0142y pi\u0119ciokrotnie wy\u017csze od od szkody stricte. S\u0142ysza\u0142o si\u0119 o r\u00f3\u017cnych ich szacunkach, ale bez diametralnych r\u00f3\u017cnic. Mo\u017cemy zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce w sumie roczna \u201esto\u0142\u00f3wka\u201d dobra og\u00f3lnospo\u0142ecznego to koszt oko\u0142o 500 mln z\u0142otych, za kt\u00f3r\u0105 p\u0142ac\u0105 my\u015bliwi, niejako funduj\u0105c to dobro reszcie spo\u0142ecze\u0144stwa. Ch\u0119tnie przyj\u0119liby do tego dzie\u0142a wsp\u00f3lnik\u00f3w, kt\u00f3rych, niestety, jednak nie wida\u0107. Gdzie si\u0119 podzia\u0142y liczne organizacje, b\u0119d\u0105ce przeciwnikami regulacji ilo\u015bci zwierzyny poprzez \u0142owiectwo? Czy\u017cby hojnie deklarowana mi\u0142o\u015b\u0107 do zwierz\u0105tek mia\u0142a jednak swoje granice, a i cen\u0119? Mo\u017ce protestowanie przeciwko my\u015bliwym, po\u0142\u0105czone ze stosown\u0105 ekspozycj\u0105 numer\u00f3w kont bankowych jest bardziej zyskowne?<\/span><\/span><\/p>\n

Podsumujmy to wszystko. Jakby tego kota i jakim ogonem kto nie wykr\u0119ca\u0142, to mamy obecnie, sukcesywnie na przestrzeni dziesi\u0119cioleci, rosn\u0105c\u0105 grup\u0119 oko\u0142o 130 000 ludzi, kt\u00f3rzy odbudowali pog\u0142owie zwierzyny grubej, przysparzaj\u0105c dobra og\u00f3lnonarodowego. Pokrywaj\u0105 koszty bie\u017c\u0105cego bytowania tego dobra, kiedy\u015b cz\u0119\u015bciowo, a teraz w 100% i zajmuj\u0105 si\u0119 jego ochron\u0105 i hodowl\u0105, nie anga\u017cuj\u0105c do tego zasob\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli finansuj\u0105 to sami. Przynosz\u0105 doch\u00f3d z tytu\u0142u dzier\u017caw obwod\u00f3w \u0142owieckich. Tak przy okazji, to jest im oboj\u0119tne, czy p\u0142ac\u0105 go zgodnie z przyj\u0119tym prawem Pa\u0144stwu, czy te\u017c b\u0119d\u0105 go ewentualnie uiszcza\u0107 bezpo\u015brednio w\u0142a\u015bcicielom grunt\u00f3w. Nie oni o tym decyduj\u0105. Wida\u0107 z tego, \u017ce to nie my\u015bliwi bawi\u0105 si\u0119 w polowanie kosztem spo\u0142ecze\u0144stwa, ale spo\u0142ecze\u0144stwo ma zwierzyn\u0119 na koszt my\u015bliwych. Nasuwa si\u0119 pytanie, dlaczego w sytuacji, kt\u00f3ra przywodzi na my\u015bl s\u0142ynne powiedzenie Sir Winstona Churchilla <\/span><\/span>o<\/span><\/span> <\/i>polskich lotnikach, lansuje si\u0119 na tak wiele sposob\u00f3w dyskredytowanie my\u015bliwych i dezawuowanie ich pracy? Czy za tym stoj\u0105 pieni\u0105dze, hipokryzja, kompleksy czy niewiedza i niech\u0119\u0107 poznania ich pracy, kt\u00f3re usprawiedliwiaj\u0105 tak\u0105 postaw\u0119? A mo\u017ce ch\u0119\u0107 piel\u0119gnowania swojego wybuja\u0142ego ego? A mo\u017ce wszystko po trochu, u ka\u017cdego co\u015b innego? My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy z czytelnik\u00f3w sam sobie najlepiej odpowie na to pytanie.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tekst: Jacek Seni\u00f3w<\/strong>
\nZdj\u0119cie: Ryszard Adamus<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maj\u0105ce miejsce po II wojnie \u015bwiatowej zmiany ustrojowe nie omin\u0119\u0142y zwierz\u0105t \u0142ownych, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa. Jako osoba urodzona i wychowana w zastanym stanie rzeczy, nie kwestionuj\u0119 tego. …<\/span> Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":861,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,8,47],"tags":[],"class_list":["post-859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-obyczaje","category-polityka","category-seniow-jacek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=859"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":862,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions\/862"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/861"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/slowo-polskie.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}