Dzień Kobiet to nie tylko okazja do składania życzeń i wręczania kwiatów. To także moment, by przypomnieć o kobietach, które swoją odwagą, determinacją i poświęceniem zapisały się w historii walk o wolność i niepodległość Polski.

W ramach projektu „Ocalamy” za sprawą Oddziału IPN we Wrocławiu, grób weteranek został wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o Wolność i Niepodległość Polski i umieszczono na nim specjalne insygnium – tabliczkę z napisem GRÓB WETERANA / WALK O WOLNOŚĆ I NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI / INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ

W uroczystości uczestniczylim.in.: gen. bryg. Marek Brzezicha, dowódca Garnizonu Wrocław; Krzysztof Marszałek, syn ppłk. Ludwika Marszałka ps. „Zbroja” – patrona 16. DBOT; Damian Mrozek, wiceprzewodniczący Sejmiku Województwa Dolnośląskiego; rodzina Lazarowiczów oraz mieszkańcy Wrocławia.

Po zajęciu miejsca przez poczty i odśpiewaniu hymnu Polski, uczestników uroczystości zgromadzonych przed grobem serdecznie powitała Kamilla Jasińska, wicedyrektorka Oddziału IPN we Wrocławiu, która powiedziała o cel powstania projektu „Ocalamy” i przybliżyła zebranym biogramy weteranek.

Kamilla Jasiński po przedstawieniu biogramów Bohaterek: Marii Szpot-Dunin z domu Wolgner ps. „Hryć” (ur. 17 listopada1891 r., zm. 28 września 1985 r.); Barbary Szpot-Dunin ps. „Spas” z domu Wolgner (ur. 9 sierpnia 1923 r., zm. 18 lutego 2008 r.); Ewy Szpot-Dunin ps. „Samogonka” (ur. 10 kwietnia 1928 r., zm. 11 lutego 1990 r.), zaprosiła do wystąpienia okolicznościowego pana Przemysława Lazarowicza, wnuka Adama Lazarowicza ps. „Klamra”. (Biogramy weteranek znajdują się na portalu Internetowym Oddziału IPN we Wrocławiu).

Wpisanie grobu do ewidencji było możliwe dzięki wnioskowi Przemysława Lazarowicza, który osobiście znał i wspierał w działalności niepodległościowej uhonorowane kobiety, one zaś wspierały jego i jego rodzinę, która była prześladowana za działalność opozycyjną.

„Do końca życia czuły się związane z przysięgą wojskową […]. Mimo prześladowań, których doznały, zachowały pogodę ducha i wiarę w to, że niepodległość, w końcu przyjdzie. Pamiętam je zawsze uśmiechnięte i pogodne, mimo, że komuna zmarnowała im najlepsze lata życia […]. Pamiętajmy o nich, bo jest to wzór dla nas, jak mamy się zachować, kiedy przyjdzie chwila próby” – mówił Przemysław Lazarowicz.

Podczas ceremonii hołd Bohaterkom oddano również minutą ciszy, po czym złożono kwiaty i zapalono znicze na ich grobie. Uroczystość zakończył, zagrany przez trębacza sygnał ”Cisza”.

Wojskową asystę stanowili żołnierze 16. Dolnośląskiej Brygady Obrony Terytorialnej im. ppłk. Ludwika Marszalka ps. „Zbroja” oraz instrumentaliści Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych we Wrocławiu: trębacz i werblista. Ponadto uroczystość uświetnili: poczet chorągwiany 16. Dolnośląskiej Brygady Obrony Terytorialnej i poczet sztandarowy Stowarzyszenia Solidarność Walcząca Wrocław, z którą w latach 80 XX. Wieku Maria i Barbara Szpot-Dunin współpracowały.

Tekst i zdjęcia Andrzej Powidzki

Wrocław, 08 marca 2026 r.