W tym roku mija dokładnie 235 lat od momentu gdy Sejm Wielki (Czteroletni, pracował w latach 1788-1792) w 1791 roku uchwalił tzw. Konstytucję 3 maja, której autorzy: król Stanisław Poniatowski i Ignacy Potocki, ksiądz Hugo Kołłątaj i Adam Stanisław Krasiński określili jako „ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny”.

Zaledwie cztery lata później Rzeczpospolita Polska straciła niepodległość (dop. aut. III rozbiór Polski dokonany w 1795 r. przez Królestwo Prus, Monarchię Habsburgów i Imperium Rosyjskie, za panowania króla Augusta Poniatowskiego), ale dokument pozostał symbolem przemian na jakie chciano się zdecydować.

Konstytucja 3 maja uchwalona w 1791 roku była dokumentem rewolucyjnym, jak na tamte czasy, wyznaczającym drogę do nowocześnie pojmowanej demokracji – była pierwszą nowoczesną konstytucją w Europie i drugą na świecie. Reformowała ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów (dop. aut. państwo złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, które powstało w roku 1569 na mocy unii lubelskiej, przestało istnieć w wyniku traktatów rozbiorowych w 1795 roku), wzmacniając władzę centralną, ograniczając liberum veto oraz wprowadzając trójpodział władzy. Jej celem było uratowanie państwa przed upadkiem i obcymi ingerencjami.

Niezależnie od tego dawała nadzieję przetrwania narodu polskiego przez okres zaborów, niewoli i okupacji. Święto Konstytucji 3 maja przetrwało, łącząc Polaków w momentach przełomowych. Sama konstytucja z aktu prawnego stała się symbolem historyczno–narodowym. Kolejne rocznice jej uchwalenia były okazją do zamanifestowania wolności narodu i pokazania, że nigdy Polska, ani Polacy, z europejskiej rodziny narodów nie wyszli.

Jak każde wielkie wydarzenie, rocznice uchwalenia Konstytucji 3 maja są obecnie hucznie obchodzone, ale nie zawsze tak było. Zależało to od aktualnych w danym czasie uwarunkowań ustrojowo-politycznych w Polsce. Święto Konstytucji 3 maja obchodzono do ostatniego rozbioru.

Świętowanie było zakazane we wszystkich zaborach, dopiero po pierwszej wojnie światowej kiedy Polska odzyskała niepodległość święto Konstytucji 3 maja zostało wznowione. Podczas okupacji niemieckiej i radzieckiej święto zostało zdelegalizowane. Po jej zakończeniu było obchodzone tylko do 1946 roku, a oficjalnie zostało zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 roku, o dniach wolnych od pracy, w której nie zostało uwzględnione. Dopiero w 1981 roku władza PRL-u (Polska Rzeczpospolita Ludowa) zezwoliła na obchody 3-majowe, a ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 roku przywróciła Święto Narodowe Trzeciego Maja.

Z okazji Święta Narodowego Trzeciego Maja, w 235. rocznicę uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej we Wrocławiu została zorganizowana uroczystość o charakterze patriotyczno-religijnym.

Uroczystość została zorganizowana przez Dowództwo Garnizonu Wrocław i odbyła się zgodnie z ceremoniałem wojskowym. Wojskową asystę honorową stanowili żołnierze Akademii Wojsk Lądowych z Wrocławia, a oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji z Wrocławia.

W niedzielne przedpołudnie, 3 maja br., o godz. 10:00, przy monumencie z metalowym godłem orła oraz datą uchwalenia konstytucji 3 V 1791 – zwanym Pomnik Konstytucji 3 Maja, który znajduje się tuż obok budynku Panoramy Racławickiej, na zaproszenie Anny Żabskiej, wojewody dolnośląskiej i gen. bryg. Marka Brzezicha, dowódcy Garnizonu Wrocław oraz Andrzeja Jerie, dyrektora Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” z Centrum Zajezdnia we Wrocławiu zebrali się: parlamentarzyści, władze rządowe i samorządowe województwa, przedstawiciele wojska i innych służb mundurowych, stowarzyszeń i organizacji kombatanckich, przedstawiciele szkół i uczelni oraz turyści i mieszkańcy Wrocławia, aby złożyć hołd twórcom pierwszej polskiej konstytucji oraz wszystkim, którzy do końca bronili jej ideałów.

Po uroczyście wykonanym i odśpiewanym przez uczestników hymnie państwowym, przedstawiciele Rady Młodzieży przy Wojewodzie Dolnośląskim odczytali fragmenty tekstów z historycznej Ustawy Rządowej – aktu prawnego, tzw. Konstytucji uchwalonej 3 maja 1791 roku.

Następnie przemówienie okolicznościowe wygłosił Michał Jaros, sekretarz w Ministerstwie Rozwoju i Techniki, który między innymi powiedział: „3 maja to dla mnie symbol myślenia o Polsce w perspektywie pokoleń. Święto Narodowe Trzeciego Maja to dzień dumy z naszej historii i tożsamości. Polska to nie tylko teraźniejszość. To zobowiązanie wobec tych, którzy przed nami, i tych, którzy przyjdą po nas”.

Anna Żabska, wojewoda dolnośląska, mówiła m.in., że Konstytucja 3 maja nie odniosła swojego bezpośredniego skutku, nie uratowała Rzeczypospolitej od klęski, jaką były rozbiory. Była natomiast wielka próba ratowania niepodległości, która wzbudziła podziw w ówczesnej Europie i całym świecie. Jednak konstytucja odniosła swój efekt w walce późniejszych pokoleń Polaków o niepodległość. „Dziś pojęcie bezpieczeństwa nabiera zupełnie innego wymiaru i wymaga od nas zrozumienia, odpowiedzialności, ale przede wszystkim działania we spólnocie. Cieszę się, że dzisiaj jesteśmy tutaj razem” – podkreśliła Anna Żabska.

Głos zabrał również Michał Młyńczak, wiceprezydent Wrocławia i Natalia Gołąb, członkini Zarządu Województwa Dolnośląskiego – przedstawicielka Centrum Polska.

Po wystąpieniach okolicznościowych pani porucznik Hojka poprowadziła Apel Pamięci, zakończony salwą honorową dla uczczenia Konstytucji 3 maja.

Salwę wykonali żołnierze kompanii honorowej wystawionej przez Akademię Wojsk Lądowych. Następnie delegacje przystąpiły do składania wieńców i wiązanek kwiatów przed pomnikiem, w ten sposób oddając hołd twórcom Konstytucji 3 maja oraz wszystkim, którzy na przestrzeni dziejów przyczynili się do zachowania polskiej tożsamości narodowej.

Uroczystość zakończyły patriotyczne utwory wykonane przez Orkiestrę Komendy Wojewódzkiej Policji: „Pieśń Reprezentacyjna Wojska Polskiego” i „Witaj, majowa jutrzenko”, której tekst upamiętnia uchwalenie Konstytucji 3 maja. W XX wieku, jej dźwięk był sygnałem Rozgłośni Polskiego Radia Wolna Europa, która zainaugurowała swoją działalność 3 maja 1952 roku.

Później, w rytm melodii orkiestry nastąpił przemarsz kompanii honorowej WP i uczestników uroczystości do Archikatedry Wrocławskiej pw. św. Jana Chrzciciela, na uroczystą Mszę Świętą w intencji Ojczyzny. Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji z Wrocławia, rozpoczęła marsz melodią patriotyczną „Marsz lotników Dywizjonu 303”.

Uroczystości towarzyszyła piękna pogoda, radosny nastrój i wszechobecne barwy narodowe – kolor biało czerwony. Święto Konstytucji 3 Maja jest oczywistym powodem do zadumy nad naszą niełatwą historią. Dziwię się, że młodzież nie przyszła (licznie), po raz kolejny, na uroczystość obchodów święta patriotycznego. Tutaj ukłon w kierunku polityki oświatowej w Polsce – wychowujmy młodych Polaków w większym duchu patriotyzmu.

Andrzej Powidzki

Wrocław, 3 maja 2026 r.