W czwartek, 17 września 2026 roku we Wrocławiu odbyły się uroczyste obchody upamiętniające 87. rocznicę napaści Związku Radzieckiego (ZSRR) na Polskę oraz obchody Dnia Sybiraka, ustanowionego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 września 2013 roku. „Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje hołd wszystkim Polakom zesłanym na Syberię, inne tereny Rosji i Związku Sowieckiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej upamiętnia tych, którzy tam zginęli, tych, którym udało się powrócić do Ojczyzny, tych, którzy osiedli w różnych częściach świata, oraz tych, którzy pozostali w miejscu swego zesłania gdzie kultywowali polskość. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanawia 17 września – rocznicę agresji sowieckiej na Polskę z 1939 roku – Dniem Sybiraka” – głosi uchwała Sejmu RP.

17 września 1939 roku wpisał się w naszej narodowej świadomości jako dzień niegodziwej napaści na Polskę, walczącej od 1 września z niemieckim najeźdźcą, był to „cios w plecy”, a jego konsekwencje doprowadziły do „czwartego rozbioru Polski”. W skutek radzieckiej napaści na Polskę wielu polskich patriotów zostało wziętych do niewoli i wywiezionych w gąb Rosji – „na nieludzką ziemię”. Wielu trafiło na Sybir, który dla nich okazał się być ostatnim i zarazem najbardziej dramatycznym etapem walki o wolną ojczyznę.

17 września w całej Polsce upamiętniane są tragiczne losy tysięcy Polaków, którzy w wyniku radzieckiego najazdu na wschodnie ziemie Rzeczypospolitej Polski znaleźli się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Obchody rocznicy radzieckiej agresji na nasz kraj i Dnia Sybiraka służą zachowaniu w pamięci społecznej i świadomości kolejnych pokoleń Polaków tragedii i tułaczego losu mieszkańców naszych Kresów Wschodnich.

W czwartek, 17 września 2026 roku, o godzinie 11:00 w rzymskokatolickim kościele parafialnym pod wezwaniem św. Bonifacego znajdującym się przy Placu Stanisława Staszica, została odprawiona Msza święta w intencji Sybiraków zamęczonych na „nieludzkiej ziemi”, zmarłych po powrocie z zesłania i żyjących w Polsce i na całym Świecie.

Mszy przewodniczył i homilię wygłosił Jacek Kiciński, biskup pomocniczy archidiecezji wrocławskiej. Koncelebransami byli: ks. dr Jerzy Żytowiecki, proboszcz parafii pw. św. Bonifacego; ks. dr Wojciech Tokarz, będący opiekunem duchowym wrocławskich Sybiraków, ojciec Witold Baran, kustosz Sanktuarium Golgota Wschodu we Wrocławiu; ks. Franciszek Głód i ks. Krzysztof Odzimek.

W homilii biskup Jacek Kiciński m.in. mówił: Dzisiaj wołamy – Maryjo, matko Sybiraków, prosimy Cię, by człowiek był człowiekiem dla człowieka. Chroń nas od nienawiści i podziałów. Zaznaczył, że Światowy Dzień Sybiraka nie jest świętem radości. Jest dniem pamięci, zadumy i pytania o to, do czego może doprowadzić człowiek, który stawia siebie w miejscu Boga.

Mówiąc o Sybirakach, mówimy nie tylko o tych, którzy doświadczyli wielkiego cierpienia, ale mówimy także o ich rodzinach. Za zesłaniami kryły się dramaty rozstań, niepewności, strach i wieloletnie oczekiwanie. Cierpienie dotykało nie tylko tych, których wywieziono, ale również tych, którzy pozostali w Polsce – mówił biskup Kiciński.

W homilii bp Kiciński powrócił do słów Jezusa: „Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście”. Zauważył, że te słowa mogły być dla wielu zesłanych na Syberię źródłem nadziei i ratunkiem w sytuacjach, w których człowiekowi pozostało niewiele. Wskazał, że historia Sybiraków pokazuje przy tym jeszcze jedną prawdę. W warunkach skrajnego cierpienia człowiek może wybrać dobro, ale może również pogrążyć się w nienawiści. Podkreślił, że w najtrudniejszych warunkach, czy na Syberii, w łagrach, czy w obozach zagłady, może się zrodzić największa świętość. Ale w takich warunkach może się zrodzić również największa nienawiść. Na zakończenie modlił się za Sybiraków,

ich rodziny i całą ojczyznę, prosząc Maryję, Matkę Sybiraków, o ochronę przed nienawiścią i podziałami.

Po zakończonej Mszy świętej, rozpoczęła się druga część uroczystości na Skwerze Sybiraków przy Placu Strzeleckim, przed pomnikiem Zesłańcom Sybiru – symbolicznym miejscu czci oddawanej Sybirakom przez społeczeństwo Wrocławia.

Przed pomnikiem Zesłańcom Sybiru konferansjerkę uroczystości prowadził dr Marek Kosendiak z Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu, który serdecznie przywitał wszystkich zgromadzonych na skwerze przed pomnikiem.

Na uroczystość – do kościoła i przed pomnik – przybyło nie tylko pokolenie określane dziś mianem Zesłańców Sybiru, ale także udział w uroczystości wzięli przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, duchowieństwa, instytucji pamięci, służb mundurowych, organizacji społecznych, stowarzyszeń i związków oraz nauczyciele z uczniami szkół.

Przed przybyciem kompanii honorowej konferansjer Kosendiak poprosił zespół artystyczno-wokalny ze Szkoły Podstawowej nr 95 we Wrocławiu o wykonanie specjalnie przygotowanego repertuaru na tą okazję. Szkolni chórzyści, przy akompaniamencie Pani Ewy Syjud wykonali utwory: „Myślimy o Polsce” i „Polskie kwiaty”. Później wspólnie z publicznością zaśpiewali utwór „Marsz Sybiraków”. Wysoki poziom artystyczny młodych chórzystów przekładał się na odczucia publiczności i miało to wyraz w reakcji zgromadzonych. Każda piosenka była honorowana entuzjastycznym aplauzem – gromkimi brawami.

Po wprowadzeniu wojskowej kompanii honorowej na plac apelowy, na Skwerze Sybiraków, odśpiewano hymn państwowy i hymn Sybiraków – „Marsz Sybiraków”.

Jako pierwszy głos zabrał płk w st. spocz. dr Ryszard Janosz, prezes Zarządu Związku Sybiraków Oddział Wrocław. – Zgromadziliśmy się dzisiaj by uczestniczyć w bardzo ważnej dla nas uroczystości upamiętniającej wydarzenia sprzed 87 lat. – 17 września 1939 roku. Spotykamy się pod Pomnikiem „Zesłańcom Sybiru”, aby jak co roku, uczcić pamięć naszych najbliższych, którzy nie zdołali przeżyć straszliwych warunków zesłania i pozostali na zawsze na nieludzkiej ziemi. Spotykamy się także po to, aby pamięć o okrutnej zbrodni dokonanej na Polakach przez bolszewickich oprawców, nie zaginęła, nie poszła w niepamięć. Bolszewicy w ten sposób mścili się za roku 1920 – mówił prezes Janosz.

Anna Żabska, Wojewoda Wrocławska, uczestniczka uroczystości, nad którą objęła patronat honorowy, szczególnie podziękowała wrocławskiemu Związkowi Sybiraków, który od wielu lat strzeże tej pamięci. […] „To ważne, że jesteśmy tutaj dzisiaj razem i wspólnie oddajemy hołd tym, którzy ginęli za naszą ojczyznę, ale także czcimy tych, którzy pamiętają i wciąż dają świadectwo” – mówiła Wojewoda.

Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu, przypomniał historyczne tło wydarzeń z września 1939 roku. Zwrócił uwagę na znaczenie paktu Ribbentrop -Mołotow (Hitler-Stalin) i jego tajny protokół, który otworzył drogę do podziału ziem polskich między III Rzeszą i Związkiem Radzieckim. Mówił też o konsekwencjach radzieckiej okupacji – represjach, aresztowaniach i deportacjach, które w kolejnych miesiącach dotknęły setki tysięcy obywateli Rzeczypospolitej. Wskazał, w jaki sposób decyzje podjęte na najwyższych szczeblach radzieckiej władzy doprowadziły do tragicznych wywózek w głąb Rosji i na Syberię.

Uroczystość była również okazją do wręczenia odznaczeń tym przedstawicielom obecnego pokolenia, którzy upowszechniają kultywowanie pamięci o tych wydarzeniach oraz szczególnie zasłużyli się w działaniach na rzecz Związku Sybiraków.

Złotą Odznaką Zasłużony dla Związku Sybiraków, wyróżnieni zostali: Wiktor Koszałko; Leokadia Kozaczuk; Jolanta Nawarecka; Beata Sienkiewicz.

Prezes Ryszard Janosz w asyście wiceprezesa Romana Janika, dokonał aktu dekoracji przyznanymi odznaczeniami związkowymi i wręczył dyplomy Złotej Odznaki Honorowej Za Zasługi dla Związku Sybiraków.

Po wręczeniu odznaczeń została odmówiona modlitwa ekumeniczna z udziałem: ks. Franciszka Głóda, ks. ppor. Przemysława Ciosa, rzymskokatolickiego kapelana z parafii wojskowo-cywilnej pw. św. Elżbiety – Kościół Garnizonowy we Wrocławiu, ks. por. Zbigniewa Obracaja, kapelana Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego. Po modlitwie por. Przemysław Proczek poprowadził Apel Pamięci, zakończony salwą honorową „dla uczczenia pamięci ofiar 87. rocznicy napaści Związku Radzieckiego na Polskę”. Następnie delegacje przystąpiły do składania wieńców i kwiatów oraz zniczy pamięci u stóp pomnika.

Podkreślenie patriotycznego charakteru oraz nadanie właściwej oprawy uroczystości zgodnie z ceremoniałem wojskowym zapewnili żołnierze 10. Wrocławskiej Brygady Łączności im. płk. dypl. Kazimierza Pluty-Czachowskiego i 18. pocztów sztandarowych. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu.

***

17 września stał się symbolem krzywd doznanych z rąk wschodniego sąsiada, w tym cierpień zesłańców i ogromnych zniszczeń materialnych i w dziedzinie dóbr kultury. Dzisiaj z najwyższą czcią przypominamy tych wszystkich, którzy w tamtych dniach pozostali wierni Polsce i miejmy nadzieję, że historia ich męczeństwa nigdy w przyszłości nie będzie fałszowana i traktowana instrumentalnie. Pamiętamy nie po to, żeby wzbudzić nienawiść, ale aby pielęgnować w sobie szacunek dla naszej historii. Aby mieć świadomość, do czego prowadzi żądza władzy, panowania nad innymi, zachłanność. Bogaci doświadczeniem naszej historii, możemy stać się świadkiem wybaczenia. Żeby wybaczać, nie trzeba wyzbywać się pamięci. To właśnie pamięć warunkuje prawdziwe przebaczenie.

Tekst i zdjęcia Andrzej Powidzki

Wrocław, 17 września 2026 r.