Wiedza o tym, jak daleko poza Dolny Śląsk docierały w XIX wieku informacje o metodach leczenia stosowanych w Sokołowsku, dawnym Görbersdorfie, nie była przez lata powszechnie znana. Tym większe zaskoczenie wywołały referaty zaprezentowane podczas konferencji naukowej, która odbyła się w minioną środę, 30 września. Liczne wystąpienia dobitnie pokazały, jak potężny, globalny zasięg miały idee oraz dokonania doktora Hermanna Brehmera.

Okazją do zorganizowania tego wyjątkowego wydarzenia była przypadająca w tym roku 200. rocznica urodzin wybitnego lekarza. Obchody zorganizowano w Sokołowsku – miejscowości położonej w pobliżu Wałbrzycha i Mieroszowa. Bogaty, wieloaspektowy program sprawił, że spotkanie zyskało rangę prawdziwego Wydarzenia przez duże „W”.

Na zaproszenie Towarzystwa Na Rzecz Dolnego Śląska im. dr. Hermanna Brehmera do Sokołowska przybyli wybitni przedstawiciele świata nauki, kultury i medycyny. Wśród gości honorowych znaleźli się m.in. starosta wałbrzyski, konsul Republiki Federalnej Niemiec oraz laureatka Nagrody Nobla Olga Tokarczuk. Prelegenci z Polski, Szwajcarii, Niemiec i Grecji przedstawili serię niezwykle interesujących, a momentami wręcz zaskakujących wykładów.

Globalny zasięg śląskiej metody

Kolejne wystąpienia uświadomiły uczestnikom, jak daleko sięgało oddziaływanie terapeutyczne metod Brehmera. Zainspirowane jego sanatorium ośrodki lecznicze powstawały w różnych krajach, wykraczając daleko poza Europę. Jak podkreślano w kuluarach, w historii tej kryje się realizacja idei „Lux ex Silesia” – dr Bremer urodził się bowiem, kształcił, pracował i ostatecznie spoczął na zawsze w tym regionie.

Namacalnym dowodem na globalną sławę Görbersdorfu były przytoczone fakty z historii medycyny. Już w 1880 roku w prasie amerykańskiej ukazywały się reklamy sanatorium Brehmera, zachęcające do całorocznego leczenia i podkreślające, że efekty kuracji zimowej nie ustępują rezultatom leczenia letniego. Na wzór śląskiego kurortu powstawały podobne placówki m.in. w Kalifornii. Sam Heilanstalt für Lungenkranke Brehmer (Brehmerowski Zakład Leczniczy dla Chorych na Płuca) z biegiem lat rozrósł się do ogromnych rozmiarów, przyjmując od kilkuset do nawet tysiąca pacjentów rocznie. Lekarze wielu narodowości, w tym z Polski, inspirowani tymi sukcesami, inicjowali podobne metody walki z gruźlicą, nazywaną wówczas „białą śmiercią”.

Historia poznawana wszystkimi zmysłami

W bogatym programie naukowym, obok tematów ściśle medycznych, znalazł się również wątek nieco lżejszy, choć równie fascynujący. Dr Grzegorz Sobel wygłosił referat poświęcony jadłospisowi w sanatorium Hermanna Brehmera. Prelekcja miała swój niezwykle praktyczny ciąg dalszy – w części popołudniowej uczestnicy konferencji mogli skosztować obiadu przygotowanego na bazie historycznych zaleceń dietetycznych dawnego kurortu. Wiedzę historyczną przybliżono gościom dosłownie poprzez smak.

Drugą część wydarzenia zdominowała kultura. Zgromadzeni wysłuchali koncertu muzyki kameralnej na instrumenty smyczkowe z utworami kompozytorów XIX wieku. Szczególnym, pełnym emocji momentem było odczytanie fragmentów powieści „Empuzjon” – tekst po polsku przeczytała sama autorka, Olga Tokarczuk, natomiast wersję niemiecką zaprezentował Grzegorz Tokarczuk.

Wśród prelegentów i gości nie zabrakło innych znanych osobistości. Głos zabrał m.in. Jerzy Baczyński, redaktor naczelny tygodnika „Polityka”, który urodził się w Sokołowsku. Jego obecność była symbolicznym przypomnieniem, że ta sudecka miejscowość od dziesięcioleci posiada niezwykłą siłę przyciągania ludzi związanych z kulturą i życiem publicznym.

Przywracanie pamięci o pionierce i debaty o architekturze

Głównym organizatorem oraz gospodarzem spotkania był dr Roman Rutkowski, architekt i wykładowca Politechniki Wrocławskiej, pełniący funkcję przewodniczącego Towarzystwa Na Rzecz Dolnego Śląska. Jako pierwszą prelegentkę zaprosił on na scenę Alicję Kosibę-Lesiak, autorkę książki „Tragiczna historia Marie von Colomb. Zapomniana założycielka sanatorium w Görbersdorfie”. W swoim pełnym pasji wystąpieniu przedstawiła ona niepublikowane dotąd szczegóły z życia Marianny vel Marie von Colomb. Prelekcja wywołała ogromne poruszenie, przybliżając dramatyczne losy jednej z pierwszych europejskich emancypantek, która w połowie XIX wieku poświęciła swój intelekt, determinację i majątek w walce o prawo kobiet do edukacji medycznej, by ostatecznie stracić wszystko w starciu z ówczesnymi barierami społecznymi. Wystąpienie to, podobnie jak późniejsze pochlebne słowa redaktora Jerzego Baczyńskiego pod adresem autorki, zostało nagrodzone brawami publiczności.

W agendzie konferencji znalazły się również specjalistyczne wykłady z zakresu urbanistyki i architektury uzdrowiskowej, tematyka rekonstrukcji grobowca Brehmera, a także analizy metod leczenia gruźlicy w erze przed i po odkryciach Roberta Kocha. Konferencja stała się też przestrzenią do osobistych rozmów i wymiany myśli między wybitnymi twórcami różnych dziedzin – obecne były m.in. reżyserka Małgorzata Kozera-Topińska, artystka plastyczka Bożenna Biskupska oraz dr n. med. Monika Rutkowska.

Lokalna historia, wielki format

Interdyscyplinarność i ogromna różnorodność tematów okazały się, w zgodnej opinii uczestników, największą wartością sokołowskiego spotkania. Postać Hermanna Brehmera stała się uniwersalnym punktem wyjścia do wielowątkowej opowieści o medycynie, architekturze, sztuce i codzienności dawnego Śląska.

Sokołowsko, niewielka miejscowość, okazało się na jeden dzień miejscem spotkania bardzo różnych światów. A przede wszystkim – miejscem, w którym można było przekonać się, że historia lokalna wcale nie musi być historią małą.

Stefan Pioskowik
Ikonografia – Alicja Kosiba-Lesiak

Data publikacji: 2026-10-05