28 września 2026 roku minęło 100. lat od chwili przeniesienia z Warszawy do Komorowa koło Ostrowi Mazowieckiej Szkoły Podchorążych Piechoty. W okresie międzywojennym Szkoła Podchorążych Piechoty w Komorowie była największą placówką kształcąca kadry oficerskie Wojska Polskiego. Swoimi tradycjami nawiązywała do Szkoły Rycerskiej założonej 5 marca 1765 roku w Warszawie przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Szkoła była kolebką wychowania patriotycznego przyszłych oficerów i lokalną dumą. W tym czasie „Komorowo” rozkwitało, Szkoła Podchorążych Piechoty (SPP) inicjowała wiele imprez kulturalnych i towarzyskich.

W tych latach koszarom nadano nowoczesny estetyczny wygląd, przystosowując je dla potrzeb szkoły. Wówczas powstały także wszystkie pomniki nawiązujące swoimi motywami do chwały oręża polskiego.

W latach 1926 – 1929 zbudowano Kościół Garnizonowy. Myśl jego budowy zrodziła się z chwilą przeniesienia do Komorowa Szkoły Podchorążych Piechoty po przewrocie majowym w 1926 roku, gdyż wykorzystywana dotychczas kaplica w kasynie okazała się zbyt mała by pomieścić wiernych. Przeznaczono więc na ten cel, leżącą w obrębie koszar wojskowych łaźnię, którą rozbudowano. Do budynku dobudowano prezbiterium, kaplicę i zakrystię.

W czasie drugiej wojny światowej, kościół został splądrowany przez niemieckich żołnierzy, zniszczono m.in. organy. Zamieniono go na magazyn zbożowy, a następnie na szpital. Po wyzwoleniu, budynek do lat 60. XX wieku, był opuszczony i nieużytkowany. Dopiero w 1966 roku przeprowadzono przy pomocy władz wojskowych generalny remont i kościół oddano do użytku. W latach dziewięćdziesiątych wykonano przebudowę ołtarza posoborowego, w celu usytuowania celebransa za ołtarzem zwróconego twarzą do wiernych.

Przed kościołem jest ustawiona piękna statua Matki Bożej w koronie z umieszczoną pod nią odznaką SPP. Statua została ufundowana w 100. rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego. Napis umieszczony na postumencie mówi o pięknych tradycjach patriotyczno-religijnych: „W stuletnią Rocznicę Powstania Listopadowego – SWEJ PATRONCE – Podchorążowie 1830 – 1930”.

W 1930 roku zbudowano odkryty basen pływacki. Był to jeden z najlepszych i najdłuższych basenów w kraju. Miał 50 metrów długości (plus brodzik) i 1–5 metrów głębokości, posiadał wieżę i trampolinę. Odbywały się tu mistrzostwa Polski w pływaniu. Zbudowano również kort tenisowy, kino–teatr oraz rozpoczęto budowę hali sportowej

Również w 1930 roku z inicjatywy komendanta SPP płk dypl. Maksymiliana Milana–Kamskiego (funkcję komendanta pełnił od 02.05.1929 do 26.08.1930) zawiązano Komitet Obchodów 100. rocznicy Powstania Listopadowego, który zainicjował budowę mauzoleum ku czci wychowanków szkoły poległych za wolność ojczyzny oraz budowę pomnika marszałka Józefa Piłsudskiego.

Ideę tą poszerzył kolejny komendant SPP płk dypl. Ludwik Bociański (funkcję komendanta pełnił od 27.08.1930 do 07.09.1934), którego staraniem powstał zespół pomników. Pomniki zaprojektował i wykonał polski artysta rzeźbiarz Wojciech Aleksander Durek w latach 1932-1934. Pomniki nawiązują swymi motywami do chwały z dziejów oręża polskiego. Powstały pomniki: królów, hetmanów i dowódców Powstania Listopadowego. Inspirację ich stanowiły przede wszystkim obrazy i rysunki Jana Matejki, Juliusza i Wojciecha Kossaków oraz Walerego Eliasza Radzikowskiego. Fundatorami pomników była kadra i kolejne roczniki podchorążych opuszczających po promocji mury SPP.

Pomniki miały wśród podchorążych wzbudzić głęboki patriotyzm, miłość do ojczyzny oraz dumę ze służby dla kraju, pełniły również funkcje dydaktyczne.

Na wielu z nich, oprócz inskrypcji informujących kogo przedstawiają i jakie miejsca upamiętniają, widnieją patriotyczne sentencje np.: na pomniku hetmana koronnego Stefana Czarnieckiego – „Nam nie braknie serca abyśmy dali dowód męstwa bijąc się za całość Ojczyzny” ” oraz „Nam powodem do dzieł wojennych jest miłość ojczyzny by jej bronić do ostatniej kropli krwi”; na pomniku hetmana wielkiego litewskiego Jana Chodkiewicza – „Walczymy dla ocalenia na potem życia i mienia pozostałych obywateli którzy na nas nadzieje swe położyli”; na pomniku króla Jana III Sobieskiego – „Poświęcam i ofiaruję najdroższej Ojczyźnie moje ciało i życie, mienie i krew”.

W 1944 roku wycofujący się Niemcy spalili większość budynków koszarowych, zostawiając jedynie kilka budynków. Z pożogi uratował się Kościół Garnizonowy, Dom Komendanta, Mauzoleum Piotra Wysockiego. Pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego i pozostałe pomniki doznały niewielkich uszkodzeń. Po wojnie nie zostało nic z dawnej świetności koszar.

W 1944 roku, wojska radzieckie doszczętnie zniszczyły pomnik króla Stefana Batorego przedstawiający scenę kajania się bojarów pod Pskowem – pomnik nie został odbudowany. Propaganda komunistyczna wskazywała na zniszczenie tego pomnika przez Niemców, którzy rzekomo mieli go pomylić z Hołdem Pruskim.

Czyn podchorążych z 1830 roku był kanonem, wokół którego budowano cały program patriotyczno–wychowawczy podchorążych. W 100. rocznicę Powstania Listopadowego sfinalizowano budowę mauzoleum – które stało się prawdziwym sanktuarium Szkoły Podchorążych Piechoty. Wnętrze mauzoleum zdobiło popiersie Piotra Wysockiego, jednego z bohaterów nocy 29 listopada 1830 roku, patrona Szkoły Podchorążych Piechoty.

Rzeźba została wykonana dla Szkoły Podchorążych Piechoty w 1926 roku przez byłego legionistę rzeźbiarza Aleksandra Żurakowskiego, miało to związek z powrotem szkoły do Komorowa. Popiersie z brązu, o wysokości około metra, stanęło na dwumetrowym cokole z granitu, na placu koszarowym. Z czasem, rzeźba została przeniesiona do nowo wybudowanego mauzoleum podchorążych i tam była do czasu wybuchu II wojny światowej.

Nie znana jest dalsza historia popiersia Piotra Wysockiego, w jaki sposób i przez kogo została rzeźba przewieziona do Warszawy. Popiersie zostało odnalezione w połowie 1978 roku, było zamurowane w jednej z grot w parku na tyłach Muzeum Narodowego. Stamtąd rzeźba trafiła do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, które eksponowało ją w swoim ogrodzie, a następnie w 150. rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego, 29 listopada 1980 roku uroczyście została odsłonięta w Łazienkach Królewskich, niedaleko budynku Podchorążówki.

Budynek Mauzoleum im. Piotra Wysockiego po wojnie został kompletnie zdewastowany i służył m.in. jako magazyn dla malarzy z Wojskowej Administracji Koszar. W mauzoleum zostały zniszczone marmurowe tablice z nazwiskami poległych oraz witraże w oknach. Od 1989 roku o odnowienie zdewastowanego mauzoleum coraz mocniej upominały się: Koło Przyjaciół Szkoły Podchorążych Piechoty i Społeczny Komitet Absolwentów Szkoły Podchorążych Piechoty XVI i XVII promocji oficerów. XVII promocja była ostatnią i miała miejsce w trakcie kampanii wrześniowej. Rozkazem z 13 września 1939 rok Edward Śmigły-Rydz, marszałek Polski Naczelny Wódz, mianował podchorążych przedostatniego rocznika podporucznikami ze starszeństwem z dnia 1 września 1939 roku w korpusie piechoty.

Dzięki nim, ale także wskutek przychylności władz wojskowych i administracyjnych lokalnego samorządu, zawiązuje się Komitet Odbudowy Mauzoleum Podchorążych w Komorowie. Głównym powodem odbudowy mauzoleum było uczczenie i oddanie hołdu tysiąc trzystu oficerom – wychowankom Szkoły Podchorążych Piechoty, którzy oddali swe życie „Za Honor i Ojczyznę”.

26 listopada 1995 roku odbyła się uroczystość otwarcia odnowionego mauzoleum oficerów i podchorążych piechoty walczących o niepodległość Polski oraz ofiar reżimu komunistycznego. W odbudowanym Mauzoleum im. Piotra Wysockiego umieszczono 13. mosiężnych tablic z nazwiskami 1300 absolwentów, członków kadry SPP, żołnierzy, poległych na polach bitew wojennych i zakatowanych, w okresie od 1794 do 1956 roku.

Pierwszym pomnikiem wzniesionym na terenie koszar SPP był pomnik Józefa Piłsudskiego, który stanął w pobliżu mauzoleum. Został odsłonięty 7 sierpnia 1932 roku – za życia Marszałka. Wykonano go w brązie, twórcą był polski artysta i rzeźbiarz żołnierz Legionów Polskich Antoni Miszewski, ps. „Lubicz”, „Pług”, „Orski”, major dyplomowany piechoty, oficer wywiadu.

Pomnik Józefa Piłsudskiego na koniu, umieszczono na trzy metrowym cokole, którego boki przyozdobiły płaskorzeźby z brązu przedstawiające sceny z walk wojny polsko-bolszewickiej. Na cokole umieszczono napis: „I MARSZAŁKOWI POLSKI / JÓZEFOWI / PIŁSUDSKIEMU / SZKOŁA PODCHORĄŻYCH / 1932”. Pomnik, choć oparł się zawierusze wojennej (Niemcy cenili Józefa Piłsudskiego za pobicie bolszewików i pomnika nie zniszczyli), poległ w czasach PRL-u. Za czasów stalinowskich, decyzją władz starostwa ostrowskiego, nieprzychylnie patrzącego na legendę Wielkiego Marszałka, pomnik zburzono – wysadzono w powietrze 19 marca 1950 roku, w dzień imienin Józefa Piłsudskiego.

Z inicjatywy środowiska absolwentów byłej Szkoły Podchorążych Piechoty i społeczeństwa Ziemi Ostrowskiej pomnik został odbudowany i po niemalże pół wieku,19 września 1999 roku powrócił na swoje miejsce. Rekonstrukcję pomnika wykonał polski artysta rzeźbiarz Andrzej Renes.

Naprzeciwko pomnika marszałka Józefa Piłsudskiego, po drugie stronie głównej ulicy biegnącej przez teren koszar (obecnie ul. płk. dypl. Ludwika Bociańskiego), znajduje się „Dom Komendanta”. Budynek nie uległ zniszczeniu podczas wojny.

Po wycofaniu się wojsk niemieckich w 1944 roku również doszczętnie zniszczono pomnik biskupa Władysława Bandurskiego, kapelana Legionów Polskich. Pomnik został odsłonięty 7 sierpnia 1932 roku na terenie byłej SPP w Komorowie.

29 listopada 2003 roku odsłonięto replikę dawnego pomnika zmieniając jednak jego lokalizację. Pierwotny pomnik stał obok basenu i hali sportowej, a współczesny znajduje się na dziedzińcu kościoła garnizonowego pw. św. Józefata Biskupa i Męczennika (BM). Przedstawia biskupa Władysława Bandurskiego w otoczeniu dwóch legionistów, jego prawa ręka wzniesiona jest ku górze. Na sutannę biskupa narzucony jest płaszcz legionisty. Na pomniku widnieje sentencja „ODDAJ / COŚ WINIEN / OJCZYŹNIE”.

Aleja Postania Listopadowego

Aleja Powstania Listopadowego przed wojną nosiła nazwę Piotra Wysockiego. Znajduje się na terenie dawnych koszar I Baonu Szkoły Podchorążych Piechoty. Powstała na okoliczność obchodów 100. rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego.

Aleja obsadzona jest świerkami w dwóch rzędach. Pomniki z żelazobetonu, prezentujące postaci z powstania i jednocześnie upamiętniające miejsca bitew, ustawione są pomiędzy rzędami świerków, w regularnych odstępach, trzy po wschodniej trzy po zachodniej stronie alei.

Centralnym pomnikiem, zamykającym Aleję Powstania Listopadowego od południa jest pomnik przedstawiający patrona szkoły Piotra Wysockiego. Jego trójboczny cokół, z postacią umieszczoną pośrodku na postumencie, zamyka kompozycyjnie i widokowo aleję.

Piotr Jacek Wysocki (ur.10.09.1797– zm. 6.01.1875) od 1827 roku był instruktorem musztry w szkole podchorążych i przywódcą tajnego sprzysiężenia podchorążych, które doprowadziło do powstania listopadowego, które nie przebiegało jednak tak, jak zostało zaplanowane. Wieczorem 29 listopada 1830 roku Piotr Wysocki poderwał do powstania podchorążych – wygłaszając mowę „Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów”.

Po wybuchu powstania został mianowany na stopień kapitana i został adiutantem naczelnego wodza w powstaniu listopadowym Michała Gedeona Hieronima Radziwiłła, księcia i generała wojsk polskich. Wysocki w powstaniu dosłużył się stopnia pułkownika. We wrześniu 1831 roku, będąc dowódca 10. pułku piechoty liniowej, został ranny podczas walk w obronie reduty nr 56 na warszawskiej Woli i 6 września 1831 roku dostał się do niewoli rosyjskiej. Na mocy amnestii carskiej 24 lipca 1857 roku otrzymał zgodę na powrót do kraju z zastrzeżeniem, że miał się trzymać z dala od Warszawy – w październiku 1857 roku wrócił z zesłania. Zamieszkał w Warce i poświęcił się pracy historycznej. Zmarł w Warce 6 stycznia 1875 roku, jako bohater narodowy pochowany został na miejscowym cmentarzu. Na płycie nagrobnej widnieje napis: „WSZYSTKO DLA OJCZYZNY / NIE DLA MNIE”.

Po lewej stronie alei (wschodniej) ustawiono kolejno patrząc od drogi głównej (ul. płk. dypl. Ludwika Bociańskiego) pomniki: generałów Ignacego Prądzyńskiego i Wojciecha Chrzanowskiego; gen. Józefa Bema; majora Waleriana Łukasińskiego.

Ignacy Prądzyński (ur. 20. 07.1792 – zm. 4. 08.1850), generała dywizji Wojska Polskiego (Kongresowego), szef sztabu, następnie wódz naczelny powstania listopadowego. Dowodził w wygranej bitwie pod Iganiami 10 kwietnia 1831 roku. Wojciech Chrzanowski (ur. 14.01.1793 – zm. 1.03.1861), generał i kartograf, twórca pierwszej mapy ziem polskich w skali 1:300 000. Po wybuchu powstania listopadowego został członkiem dowództwa Twierdzy Modlin.

Pomnik przedstawia Józefa Zachariasza Bema (ur.14.03.1794 – zm. 10.12.1850), generała brygady, dowódcy lekkokonnej artylerii w czasie powstania listopadowego. Pomnik upamiętnia stoczoną 26 maja 1831 roku bitwę pod Ostrołęką, podczas której Józef Bem (jeszcze podpułkownik), popisał się śmiałą szarżą lekkokonnej baterii artylerii, zatrzymując rosyjskie natarcie i umożliwiając wycofywanie się niedobitków polskiej armii – odwrót na Warszawę. Dzięki temu manewrowi zmniejszył znacznie rozmiary polskiej porażki.

Pomnik majora Waleriana Łukasińskiego (ur. 15 kwietnia 1786 w Warszawie – zm. 27 lutego 1868 w Szlisselburgu). Więzień Rosji 1822 – 1868. W czasie powstania listopadowego wywieziony został jako więzień stanu przez wycofujące się wojska rosyjskie do twierdzy Szlisselburskiej, gdzie spędził resztę życia. Przez Rosjan był uważany za głównego prowodyra powstania listopadowego i dlatego pozbawiono go należnego mu prawa do amnestii w 1856 roku. Amnestia ta oznaczała częściowe darowanie kar za udział w konspiracji niepodległościowej i Powstaniu Listopadowym.

Zmarł 27 lutego 1868 roku, mając 81 lat. Z tego ponad 46 spędzonych w więzieniu. Jego historia stała się symbolem polskiego losu pod zaborami – niezłomności i tragicznej bezsilności wobec potęgi imperium carskiego. Udowodnił, że można zabić człowieka, nie odbierając mu życia.

Po prawej stronie alei (zachodniej) ustawiono kolejno patrząc od drogi głównej pomniki: generała dywizji Józefa Dwernickiego – Stoczek 14 II 1831; dyktatora Grzegorza Józefa Chłopickiego – Grochów 25 II 1831; generała brygady Józefa Longina Sowińskiego – Wola 6 IX 1831 r.

Z chwilą gdy do królestwa wkroczyły wojska rosyjskie, wódz naczelny ks. Michał Gedeon Radziwiłł wysłał korpus generała Józefa Dwernickiego (ur.19 marca 1779r. w Warszawie – zm. 23 listopada 1857 r. w Łopatynie) przeciwko dywizji gen. Fiodora Geismara. Do bitwy doszło pod Stoczkiem 14 lutego 1831 roku. Korpus generała Dwernickiego po dwugodzinnej walce rozgromił dywizję strzelców konnych gen. Geismara. Była to pierwsza i zarazem zwycięska bitwa w tej wojnie. Po zakończeniu bitwy, korpus gen. Dwernickiego wymaszerował do Warszawy.

Józef Grzegorz Chłopicki (ur. 14 marca 1771 r. w Kapustynie – zm. 30 września 1854 r. w Krakowie), generał dywizji Wojska Polskiego, pierwszy dyktator powstania listopadowego. Po wybuch powstania listopadowego, 3 grudnia 1830 roku przyjął zaproponowaną mu funkcję wodza naczelnego i ogłosił się dyktatorem. Chłopicki nie wierzył w powodzenie powstania. Usiłował pertraktować z carem Mikołajem, co ostatecznie nie przyniosło efektów, wobec carskiego żądania bezwarunkowej kapitulacji sił polskich. 17 stycznia1831 roku złożył rezygnację z dyktatury i został doradcą naczelnego wodza, księcia Michała Gedeona Radziwiłła. W trakcie powstania listopadowego przygotował i prowadził bitwę pod Olszynką Grochowską (nazywaną też bitwą pod Grochowem) stoczonej 25 lutego 1831 roku, w której polskie siły powstrzymały liczniejszych Rosjan.

Po wybuchu powstania listopadowego pułkownik Józef Sowiński (ur. 15 marca 1777 r. w Warszawie – zm. 6 września 1831 r. w Warszawie), komendant Szkoły Wojskowej Aplikacyjnej, kształcącej kandydatów na oficerów Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego usiłował początkowo powstrzymać wychowanków od udziału w nim, obawiając się jego szybkiego upadku i represji. Jednakże w miarę rozwoju powstania, przyjął stanowisko dowódcy artylerii garnizonu warszawskiego. W lipcu 1831 roku na jego prośbę powierzono mu dowodzenie redutą nr 56 na Woli, a 22 sierpnia mianowano na stopień generała brygady. Główne uderzenie rosyjskie zostało skierowane 6 września na Wolę. Kilkugodzinna obrona Woli prowadzona przez gen. Sowińskiego nie miała szans powodzenia wobec przewagi Rosjan. Generał Sowiński zginął na posterunku bojowym z bronią w ręku zakuty bagnetami przez żołnierzy rosyjskich. Po śmierci stał się jednym z bohaterów narodowych tamtej epoki.

Aleja Królów i Hetmanów Polskich

Tak zwana Aleja Królów i Hetmanów Polskich znajduje się na terenie dawnych koszar II Baonu Szkoły Podchorążych Piechoty.

Aleja obsadzona jest drzewami w dwóch rzędach o różnym składzie gatunkowym: kasztanowce i brzozy. Pomniki z żelazobetonu ustawione są w regularnych odstępach, za wewnętrznym rzędem drzew. Po wschodniej stronie alei znajdują się cztery pomniki oraz trzy po stronie zachodniej. Brak pomnika Stefana Batorego – jego miejsce zajmuje tablica ze zdjęciem i informacją o zniszczonym pomniku.

Centralnym pomnikiem, zamykającym Aleję Królów i Hetmanów Polskich od południa jest pomnik przedstawiający króla Polski Bolesława Chrobrego. Jego półkolisty cokół, z postacią króla po środku umieszczoną na postumencie, zamyka kompozycyjnie i widokowo aleję.

Po lewej stronie alei (wschodniej) ustawiono kolejno od drogi głównej (ul. płk. dypl. Ludwika Bociańskiego) pomniki: hetmana polnego koronnego Stefana Czarnieckiego – Wyspa Alsen 1658 r.; króla Władysława Łokietka – Płowce 1331 r.; króla Jana III Sobieskiego – Wiedeń 1683 r.; hetmana i kanclerza koronnego Stanisława Żółkiewskiego – Cecora 1620 r.

Bolesław I Chrobry (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025). Władca Polski z dynastii Piastów, był synem Mieszka I i czeskiej księżniczki Dobrawy. Rządził Polską jako książe od 992 roku, a jego wieloletnie starania o podniesienie prestiżu państwa zwieńczyła królewska koronacja w 1025 roku, tuż przed jego śmiercią. Na zjeździe gnieźnieńskim w 1000 roku spotkał się z cesarzem Ottonem III. Uzyskał wtedy niezależność polskiej struktury kościelnej – utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie oraz symboliczne uznanie suwerenności. Przez 33 lata swoich rządów prowadził liczne wojny z sąsiadami. Włączył w granice państwa: Milsko, Łużyce (pokój w Budziszynie w 1018 roku) oraz Morawy.

14 grudnia 1656 roku polska jazda pod dowództwem Stefana Czarnieckiego (ur. ok. 1599 r. – zm.16 lutego 1665 r.) dokonała słynnej przeprawy przez morze na duńska wyspę Als (Alsen), wyzwalając ją z rąk Szwedów. Wydarzenie to zapisało się na stałe w polskiej kulturze i zostało uwiecznione w trzeciej zwrotce Mazurka Dąbrowskiego słowami: „Jak Czarniecki do Poznania po szwedzkim zaborze, dla ojczyzny ratowania wrócim się przez morze”.

Bitwa pod Płowcami rozegrała się 27 września 1331 i była jednym z najważniejszych starć w historii konfliktów polsko-krzyżackich. Król Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260, a 19 stycznia 1961 r. – zm. 2 marca 1333 r.) dowodził siłami polskimi, stawiając czoła Zakonowi Krzyżackiemu w wielkiej bitwie, która strategicznie zahamowała ekspansję zakonu na Kujawy. Starcie nie przyniosło rozbicia wroga, ale miało znaczenie psychologiczne. Udowodniło, że zjednoczone Królestwo Polskie potrafi skutecznie walczyć z potęgą militarną Krzyżaków.

Jan III Sobieski (ur. 17 sierpnia 1629 r. – zm. 17 czerwca 1696 r.) Odsiecz wiedeńska w 1683 roku, to jego najbardziej spektakularne zwycięstwo militarne, w którym rozbił armię osmańską oblegającą Wiedeń. Po bitwie Turcy nadali mu przydomek „Lew Lechistanu”, a papież określił go mianem obrońcy wiary.

Stanisław Żółkiewski (ur. 1547 r. – zm. 7 października 1620 r.), był jednym z najwybitniejszych wodzów i mężów stanu w historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pełniąc pod koniec życia jednocześnie funkcję kanclerza wielkiego koronnego oraz hetmana wielkiego koronnego.

Po prawej stronie alei (zachodniej) ustawiono kolejno od drogi głównej pomniki: hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza – Kircholm 1605 r.; króla Władysława Jagiełły – Grunwald 1410 r.; dalej stał pomnik króla Stefana Batorego – Psków 1581-1582 (zniszczony w 1944 r.); hetmana wielkiego koronnego Jana Amora Tarnowskiego – Obertyn 1531 r.

Jan Karol Chodkiewicz (ur. 1570/1571 – zm. 24 września 1621 r.), był jednym z najwybitniejszych dowódców wojskowych w historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów i hetmanem wielkim litewskim. Jego najbardziej legendarne zwycięstwo to w bitwie pod Kircholmem 27 września 1605 w czasie polsko-szwedzkiej wojny o Inflanty, gdzie rozgromił trzykrotnie liczniejszą armię szwedzką pod wodzą króla Karola IX.

Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352 – zm. 1 czerwca 1434 r.), założyciel dynastii Jagiellonów. W bitwie pod Grunwaldem 15 lipca 1410 roku poprowadził zjednoczone siły polsko-litewskie do zwycięstwa nad Zakonem Krzyżackim, trwale łamiąc potęgę militarną Krzyżaków.

Oblężenie Pskowa – decydujące oblężenie trzeciej wyprawy inflanckiej Stefana Batorego. Trwało od 8 września 1581 do 6 lutego 1582 roku i choć niezakończone sukcesem, przyczyniło się do szczęśliwego dla Rzeczypospolitej końca – rozejmu w Jamie Zapolskim, w wyniku którego car rosyjski Iwan IV Groźny został zmuszony do oddania Polsce Inflant (historyczna kraina leżąca nad Zatoką Ryską i Zatoką Fińską, obejmująca współczesne tereny Łotwy i Estonii).

Jan Amor Tarnowski (ur. 1488 w Tarnowie – zm. 16 maja 1561 r. w Wiewiórce). Jego największym triumfem było dowodzenie w bitwie pod Obertynem 22 sierpnia 1531 roku, gdzie rozbił kilkukrotnie liczniejsze wojska mołdawskie. Brał też udział w bitwie pod Orszą w 1514 r roku oraz zdobył twierdzę Starodub. Oblężenie Staroduba zaczęło się 30 lipca 1535 roku, w czasie piątej wojny litewsko-moskiewskiej, gdy armia koronna pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego podeszła pod twierdzę Starodub, bronioną przez Rosjan.

Pomniki wolnostojące

Walka mitycznego Kraka ze smokiem – fontanna znajduje się na południowy wschód od Alei Królów i Hetmanów Polskich, w miejscu gdzie dawniej odbywały się uroczyste promocje podchorążych.

Stanisław Moniuszko – popiersie wybitnego kompozytora znajduje się przed Klubem Garnizonowym i być może było zapowiedzią na przyszłość, powstania nowej galerii postaci historycznych, których wyrzeźbienie przeszkodził wybuch II wojny światowej.

Wszystkie wyżej wymienione pomniki wykonał artysta rzeźbiarz Wojciech Aleksandr Durek (za wyjątkiem pomnika bp. Władysława Bandurskiego).

Pomniki znajdujące się na terenie kompleksu koszar w Garnizonie Komorowo decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 07.11.2007 roku, zostały wpisane do rejestru zabytków województwa mazowieckiego.

Pomniki z Alei Królów i Hetmanów Polski oraz pomnik Kraka walczącego ze smokiem i popiersie Stanisława Moniuszki zostały odrestaurowane w 2015 roku. Pomniki z Alei Listopadowej odrestaurowane zostały po 2017 roku.

Wszystkie pomniki z Alei Królów i Hetmanów oraz pomnik Kraka walczącego ze smokiem, znajdują się na terenie zamkniętym i można je obejrzeć tylko po uzyskaniu wcześniejszej zgody dowództwa Jednostki Wojskowej 3470.

Natomiast pozostałe pomniki znajdują się poza terenem zamkniętym i na dzień dzisiejszy, można oglądać bez specjalnego zezwolenia.

Andrzej Powidzki
Wrocław, 5 listopada 2026 r.

Źródło:
– Ostrów Mazowiecka – Z dziejów miasta i powiatu, Praca zbiorowa, K i W Warszawa 1975 r.;
– J. Żabicki, Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Arkady, Warszawa 2010 r;
– pl.wikipedia.org;
– Ponadto, wiadomości podane w artykule pochodzą z różnych źródeł prasy lokalnej i autopsji autora.
Autor jako oficer wojsk chemicznych WP, w latach 1971-1980 służył w Komorowie k/Ostrowi Mazowieckiej.

Data publikacji: 2026-11-06