Walki o Wrocław stanowiły jeden z najbardziej dramatycznych fragmentów działań bojowych na niemieckim froncie wschodnim w ostatnim roku wojny. Trwały one od 27 stycznia do 6 maja 1945 roku, a więc 100 dni, z których 80. przypada na bezpośrednie oblężenie miasta trwające od 16 lutego do 6 maja.

Hitlerowska załoga „twierdzy” Wrocław stawiała opór jeszcze wówczas, gdy już słyszała o „bohaterskiej śmierci” Hitlera (zmarł po zażyciu trucizny) i skapitulował dopiero 4 dni po zdobyciu Berlina i zaledwie dwa dni przed zakończeniem II wojny światowej w Europie.

Osiemdziesiąt jeden lat temu, 6 maja 1945 roku, została domknięta jedna z najtragiczniejszych kart w historii Wrocławia. Tego dnia, po trwającym blisko trzy miesiące oblężeniu miasta-twierdzy Breslau, dowódca niemieckiej twierdzy generał Herman Niehoff podpisał akt kapitulacji Festung Breslau, miasta zamienionego w ruinę – doszczętnie zniszczonego, pełnego ofiar. Rocznica tego wydarzenia skłania do refleksji nad dramatem wojny, ale też początkiem powojennej historii Wrocławia.

Wrocław dzisiaj pamiętał o wyzwoleniu miasta, lecz głównie o oswobodzeniu obozu pracy przymusowej Burgweide.

W samo południe w środę, 6 maja 2026 roku, uroczyście upamiętniono 81. rocznicę zdobycia miasta Wrocław (Festung Breslau) przez żołnierzy radzieckich i podpisania aktu bezwarunkowej kapitulacji hitlerowskiej załogi Festung Breslau oraz oswobodzenia niemieckiego obozu pracy Burgweide na wrocławskich Sołtysowicach.

Główna uroczystość zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu, z udziałem świadków historii – dwóch członków Klubu Ludzi ze Znakiem „P”: Pani Leokadii Wieczorek i Pana Zygmunta Pacych oraz zaproszonych Gości (przedstawicieli instytucji państwowych i samorządowych, konsulatu Niemiec i Francji, duchownego i służb mundurowych oraz delegacji szkoły) odbyła się na Skwerze Ofiar Obozu Burgweide przy pomniku „Pamięci ofiar terroru hitlerowskiego więźniów obozu pracy przymusowej z lat 1939 – 1945”.

Dlaczego w tym miejscu wyjaśnił dr. hab. Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, który jako pierwszy zabrał głos. Mówił o znaczeniu obozu Burgweide, o jego charakterze o tym, że Burgweide to miejsce-symbol. To miejsce w którym kilkanaście tysięcy cudzoziemskich robotników przymusowych, w tym kilka tysięcy Polaków, również uczestników powstania warszawskiego, doczekało końca wojny. Kiedy w mieście działania wojenne ustały, a Festung Breslau skapitulował, to właśnie nad obozem załopotała m.in. polska flaga uszyta potajemnie przez jedną z osadzonych w tym obozie kobiet. Według dyrektora Dworaczka jest to symboliczny znak otwierający nowy rozdział w historii miasta – dlatego w tym miejscu upamiętniamy wyzwolenie Wrocławia. (dop. aut. flagę uszyła kilka dni wcześniej pani Natalia Kujawińska, działająca w konspiracji. Natalia Kujawińska była jedną z warszawianek wypędzonych z Warszawy przez Niemców po upadku powstania warszawskiego. Flaga na co dzień stanowi część ekspozycji stałej w Muzeum Miejskim Wrocławia).

Martin Kremer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu, mówił: […] spotykamy się dziś, aby upamiętnić dzień 6 maja 1945 roku – dzień wyzwolenia obozu pracy Burgweide. To miejsce pozostaje bolesnym świadectwem cierpienia, niesprawiedliwości systemowej pogardy dla ludzkiej godności. Jest ono częścią trudnej historii Niemiec, ale także bolesnej historii Europy, która zobowiązuje. […] Pamięć nie może być jedynie aktem wspomnienia. Musi być zobowiązaniem do działania tu i teraz. Do sprzeciwu wobec nienawiści, antysemityzmu, rasizmu i wszelkich form wykluczenia. Do obrony godności każdego człowieka. To właśnie w ten sposób nadajemy sens słowom „nigdy więcej”. Dziękuje wszystkim, którzy troszczą się o zachowanie pamięci o tym miejscu, że historia pozostaje żywa – jako przestroga i jako fundament odpowiedzialnej przyszłości. Dziękuję – powiedział konsul.

Piotr Wyborski, przewodniczący Rady Osiedla Sołtysowice zapewnił, że w tym miejscu i o tym co 81. lat temu wydarzyło się 6 maja 1945 roku, będą pamiętali. […] Jako młody człowiek mogę tu przyrzec wszystkim zebranym, że będę kultywować pamięć o ofiarach i będę świadkiem historii. Jako osoba, która słyszy świadectwa, byłych więźniów obozu Burgweide. Dziękuję – powiedział przewodniczący.

o. Faustyn Zatoka OFM, proboszcz w rzymskokatolickiej pw. św. Alberta Wielkiego Wrocław-Sołtysowice poprowadził modlitwę zaduszną będącą wyrazem pamięci o ofiarach terroru hitlerowskiego i więźniów obozy pracy przymusowej z lat 1939-1945. Po modlitwie delegacje składały przed pomnikiem wieńce i kwiaty oraz zapalano znicze pamięci.

Uroczystość prowadził Jerzy Rudnicki, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu. Podkreślenie patriotycznego charakteru oraz nadania właściwej oprawy uroczystości zapewnili zgodnie z ceremoniałem wojskowym żołnierze Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych im. gen. Jakuba Jasińskiego we Wrocławiu oraz instrumentaliści Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych we Wrocławiu: trębacz i werblista.

Ponadto, uroczystość uświetniły, poczet chorągwiany z Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych i dwa poczty sztandarowe: wspólny sztandar Towarzystwa Miłośników Kultury Kresowej i Wrocławskiego Środowiska Żołnierzy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej oraz sztandar z literą „P” Centrum Kształcenia Ustawicznego we Wrocławiu, który po raz pierwszy został zaprezentowany publicznie poza murami szkoły. Placówka Centrum Kształcenia Ustawicznego we Wrocławiu decyzją Rady Miejskiej Wrocławia otrzymała imię „Ludzi ze znakiem P” i pielęgnuje pamięć o robotnikach przymusowych.

W środę 6 maja 2026 roku miały miejsce w mieście też inne wydarzenia związane z 81. rocznicą kapitulacji twierdzy Wrocław – wyzwoleniem miasta z rąk wojsk hitlerowskich przez żołnierzy Armii Czerwonej.

Rano, godzinie 9:00 rozpoczęła się uroczysta Msza św. w Archikatedrze wrocławskiej pw. św. Jana Chrzciciela, w której uczestniczyli m. in. szkolne poczt sztandarowe i grupy szkolne. Po mszy odbył się „I Marsz Piastowski” przez Ostrów Tumski do kościoła św. Marcina, zakończony spotkanie plenerowym w otoczeniu kościoła. Uroczystość pod hasłem „81. lat powrotu Wrocławia oraz Ziem Zachodnich i Północnych (odzyskanych) do Polski 6 maja 1945 – 6 maja 2026”, zorganizowała Fundacja Rodzina Rodła we Wrocławiu.

Popołudniu o godz.16:00, Oddział Dolnośląskiego Stowarzyszenia Współpracy Polska-Wschód we Wrocławiu, tradycyjnie zorganizował skromne spotkanie na wrocławskich dwóch nekropoliach wojennych żołnierzy radzieckich: Cmentarzu Oficerów Armii Czerwonej przy ulicy Karkonoskiej i Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze, by pokłonić się przed mogiłami żołnierzy radzieckich poległych w 1945 roku, którzy swym bohaterstwem wpisali się na karty historii naszego miasta Wrocławia.

Na cmentarze przyszli przedstawiciele i sympatycy wrocławskiego Oddziału Dolnośląskiego Stowarzyszenia Współpracy Polska-Wschód na czele z jej prezesem Andrzejem Mordelem oraz delegacja Związku Weteranów i Rezerwistów Wojska Polskiego RP na czele z jej prezesem Krzysztofem Majerem. Była też Pani Danuta Wojciechowska, córka kombatantki – major Moniki Śladewskiej, żołnierza 10. Dywizji Piechoty podporządkowanej 2. Armii Wojska Polskiego. Pani Danuta jest członkiem wrocławskiego Stowarzyszenia Upamiętniania Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów.

Okolicznościowe przemówienia wygłosili: prof. zw. dr hab. Zbigniew Wiktor, emerytowany profesor z Uniwersytetu Wrocławskiego, mjr zs Andrzej Mordel, prezes Oddziału Dolnośląskiego Stowarzyszenia Współpracy Polska-Wschód we Wrocławiu i por. zs Stanisław Bobowiec, przewodnik turystyki pieszej PTTK. Wszyscy, którzy zabrali głos podczas spotkania, zwrócili uwagę na to, jak ważna jest pamięć i potrzeba przekazywania jej kolejnym pokoleniom bez zmieniana faktów z historii. Młode pokolenie powinno znać prawdę historyczną, chociaż niekoniecznie ją gloryfikować. Podkreślono ogromną daninę krwi przelanej przez żołnierzy radzieckich w zdobywaniu twierdzy Breslau – miasta Wrocław. Przypomniano postać dowódcy 6. Armii z 1. Frontu Ukraińskiego gen. por. Władymira Głuzdowskiego, wnuka zesłańca Sybiru, uczestnika Powstania Styczniowego, który dowodził żołnierzami zdobywającymi twierdzę Wrocław. Wspominano też innych uczestników walki o miasto, w tym mających polskie korzenie.

Ułożenie kwiatów i zapalenie zniczy przed głównym pomnikiem na Cmentarzu Oficerów Armii Czerwonej przy ul. Karkonoskiej oraz przed tablicą upamiętniającą na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze, było wyrazem pamięci i szacunku dla tych co poświęcili życie walcząc z żołnierzami niemieckimi o miasto Wrocław.

We Wrocławiu są dwa cmentarze wojenne żołnierzy radzieckich.

Cmentarz Oficerów Radzieckich przy ul. Karkonoskiej, to wojenna nekropolia oficerów radzieckich poległych lub zmarłych w wyniku ran i chorób odniesionych w czasie oblężenia Wrocławia w 1945 roku. Pochowano tu 763 radzieckich oficerów, w tym 69 nieznanych z imienia i nazwiska, służących głównie w 6. Armii, wchodzącej w skład struktur organizacyjnych 1. Frontu Ukraińskiego.

Cmentarz często jest nazywany „cmentarzem żołnierzy radzieckich”. To błąd, gdyż żołnierze Armii Czerwonej (nie oficerowie), polegli w tym samym okresie, pochowani są w innym miejscu Wrocławia, na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze.

Cmentarz Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze, to wojenna nekropolia żołnierzy Armii Czerwonej poległych lub zmarłych w wyniku ran i chorób w czasie oblężenia Wrocławia w 1945 roku. Pochowano tu około 7,5 tysiąca żołnierzy służących głównie w 6. Armii pod dowództwem generała Włodzimierza Głuzdowskiego.

W latach 1947-1948 w ramach akcji porządkowania mogił poległych żołnierzy Armii Czerwonej cmentarz na Skowroniej Górze wybrano jako miejsce docelowe pochówku wszystkich poległych podczas walk o Wrocław.

W 1967 roku odsłonięto pomnik wykonany z różnokolorowych odmian granitu, poszczególne elementy tworzące całość pomnika odnoszą się do kwater tworzących nekropolię, na każdym z nich wykute są nazwiska poległych oraz liczba nieznanych pochowanych w odpowiadającej mu kwaterze cmentarza.

Andrzej Powidzki
Wrocław, 6 maja 2026 r.