W urokliwej, górskiej miejscowości Sokołowsko na Dolnym Śląsku dniach 6-9 sierpnia 2026 roku odbędzie się kolejna edycja festiwalu Sanatorium Dźwięku. To jedeno z najważniejszych w Europie wydarzeń poświęconych muzyce eksperymentalnej i sztuce dźwięku. Organizatorem jest Fundacja Sztuki Współczesnej In Situ. Tegoroczna 12. już odsłona nosi tytuł „Sekretny Element Zapłonu” i będzie również okazją do wspomnienia Gerarda Lebika – muzyka, artysty dźwiękowego i wieloletniego współtwórcy festiwalu.

Tytułowy „sekretny element zapłonu” to obraz niewielkiej iskry, która potrafi uruchomić coś znacznie większego – emocje, napięcia, zmiany. Program festiwalu przygląda się światu, w którym żyjemy dziś: pełnemu bodźców, napięcia i ciągłego pobudzenia, w którym emocje stały się niemal towarem zarządzanym przez media, technologie i algorytmy – mówi Edyta Bach, rzeczniczka Festiwalu. To nie jest festiwal jednej estetyki. To raczej mapa różnych sposobów pracy z dźwiękiem jako czymś, czego się doświadcza całym ciałem. A nie tylko słucha.

Do najważniejszych punktów programu należą:

Robin Fox (Australia) — immersyjne pokazy łączące światło, lasery i dźwięk, w których widz dosłownie znajduje się w środku pola dźwiękowego.

Rashad Becker (Syria/Niemcy) — twórczość redefiniująca sposób myślenia o syntezie dźwięku.

GAMUT INC (Niemcy) — kolektyw pracujący z komputerowo sterowanymi organami piszczałkowymi, który zamienia ten historyczny, sakralny instrument w narzędzie współczesnej, algorytmicznej muzyki.

Guro Moe i Håvard Skaset (Norwegia) — na co dzień duet, na festiwalu wystąpią osobno, w solowych odsłonach.

Miłosz Kędra (Polska) — z autorskim, samodzielnie zbudowanym portatywem, czyli przenośnym instrumentem organowym.

Artur Rumiński i Elvin Brandhi — repetycja, trans i głos jako narzędzia intensywności brzmienia.

W czasie festiwalu pojawią się także m.in. Aya Metwalli, LOUFR, Nur, Qba Janicki, softchaos, Sonar System, Sholto Dobie, wræżlivøść (Kamil Piotrowicz) x Tymek Papior, Zofia Hołubowska, Lefur, Michał Jurgielewicz, Marek Pospieszalski, Augustė Vickūnaitė, PLK oraz panele z udziałem Daniela Muzyczuka, Olgi Drendy, Przemysława Wielgosza i Pawła Szroniaka.

— Interesuje nas moment, w którym pasje rozgrzewają się do punktu zapłonu, napięcia narastają aż do granic wypalenia, a żar staje się motorem przełomu. Ten moment przejścia nie musi prowadzić do rozwiązania, ale zawsze pozostawia ślad — mówi Robert Piotrowicz, dyrektor artystyczny festiwalu. — Tegoroczny program koncentruje się wokół prac, które traktują dźwięk nie jako ilustrację emocji, lecz jako realną siłę działającą na ciało, percepcję i przestrzeń. Publiczność nie jest tu jedynie adresatem: przez swój stan emocjonalny i cielesny zasila oraz inspiruje twórców.

Jednym z ważnych wątków tegorocznej edycji będzie pożegnanie Gerarda Lebika, który przez ostatnią dekadę uważnie badał specyfikę miejsca, jakim jest Sokołowsko. Muzyk zmarł w listopadzie 2025 roku. Organizatorzy postanowili uczcić pamięć artysty tym, czym się zajmował. Keith Rowe, Lucio Capece i Zorka Wollny napisali krótkie ćwiczenia słuchowe — instrukcje, które każdy będzie mógł wykonać samodzielnie, by usłyszeć przestrzeń tak, jak słyszał ją Lebik. Pierwsze trzy z nich pojawią się w formie niewielkich rzeźbiarskich obiektów w przestrzeni Sokołowska, zaprojektowanych przez Kamę Sokolnicką. To początek instalacji, która ma się rozwijać przez kolejne lata. Całość nawiązuje do kompozycji Lebika „Walce poszły w świat” z 2020 roku. Towarzyszyć jej będzie instalacja dźwiękowa prezentująca dorobek fonograficzny artysty od wczesnych nagrań wydawanych pod pseudonimem Zopan po jego ostatnie prace. W niedzielę, 9 sierpnia, odbędzie się także spotkanie „In Memoriam Gerard Lebik”. Kuratorami tego działania są Paweł Szroniak i Zuzanna Fogtt, przy współpracy merytorycznej Piotra Ceglarka.

Festiwal odbywa się we współpracy z Biurem Dźwięku Katowice, z którym Sanatorium Dźwięku od lat rozwija wspólny program koncertów, performansów i dyskusji o eksperymentalnych praktykach dźwiękowych. Pełny program: https://sanatoriumofsound.com

Barbara Deręgowska