Od 22 do 30 sierpnia 2026 roku w Warszawie odbędzie się 23. Festiwal Warszawa Singera, organizowany przez Fundację Shalom. Na szczęście do stolicy można dostać się z Dolnego Śląska w miarę szybko i bezproblemowo. A zawsze to jakaś odmiana mimo, że imprez kulturalnych we Wrocławiu i okolicy w czasie tego lata mnóstwo. W warszawskim wydarzeniu obok koncertów, spektakli, wystaw i wydarzeń plenerowych, ważne miejsce w tegorocznej edycji zajmie literatura. Żydowski Salon Literacki, premiery książkowe, warsztaty i rozmowy o pamięci, tożsamości oraz historii, która wciąż wpływa na współczesność to także zasługa wieloletniej współpracy z Centrum Kultury Jidysz. Placówka ta od lat współtworzy program Festiwalu , przygotowując wydarzenia poświęcone literaturze, językowi, historii i współczesnej kulturze żydowskiej.

Literatura stanowi jeden z najważniejszych filarów Festiwalu Warszawa Singera – nie tylko ze względu na postać patrona wydarzenia, ale przede wszystkim jako przestrzeń dialogu między przeszłością a teraźniejszością. To obszar, w którym spotykają się pamięć, doświadczenie, refleksja nad tożsamością oraz współczesne interpretacje historii i kultury.

A Night in the Old Marketplace

Szczególne miejsce w programie zajmuje Żydowski Salon Literacki, którego twórcą i autorem jest Remigiusz Grzela. Cykl od lat gromadzi wybitnych pisarzy, badaczy, artystów i intelektualistów, tworząc przestrzeń rozmowy o literaturze, historii oraz współczesnych zjawiskach społecznych i kulturowych. Spotkania poświęcone są literaturze dokumentującej losy Żydów w XX i XXI wieku. Od doświadczeń zagłady, przez powojenne wybory tożsamościowe, po współczesne reinterpretacje pamięci. W ramach Salonu Remigiusz Grzela porozmawia m.in. z Magdą Łazarkiewicz i Mateuszem Pakułą o powstającym w Teatrze Żydowskim spektaklu „Skóra po dziadku” na podstawie książki pisarza.

Arad Emamgholi

Program literacki festiwalu obejmuje również szereg spotkań autorskich poświęconych najnowszym publikacjom z zakresu literatury, historii, biografistyki, reportażu oraz eseistyki. Publiczność będzie miała okazję uczestniczyć w spotkaniu z Andą Rottenberg i Mirosławem Bałką poświęconemu ich wspólnej książce: „KOSMOS. Rozmowy – Teksty – Przyjaźń”. Będzie można również spotkać się z Małgorzatą Czyńską i podyskutować wokół publikacji „Pisz do mnie na Łódź! Życie kulturalne i towarzyskie w tymczasowej stolicy” pokazującej siłę łódzkich narracji. Przewidziane są także rozmowy z Jakubem Szczęsnym, architektem, twórcą Domu Kereta, autorem książki „Luksus kontra proste życie”. W tym spotkaniu weźmie udział także filozofka prof. Barbara Czerska.

Ważnym punktem programu będzie także spotkanie z Moniką Sznajderman, współzałożycielką Wydawnictwa Czarne, jednej z najważniejszych oficyn literackich w Polsce, świętującej w tym roku 30-lecie. Szykuje się też spotkanie z Małgorzatą Niezabitowską i Feliksem Falkiem poświęcone książce „Na wzburzonych falach” a poprowadzi je Beata Biały.

Wśród innych wydarzeń literackich przewidziane są m.in.: spotkanie autorskie z Kristofem Zorde wokół książki „Księgowanie”, które poprowadzi Agata Passent, spotkanie z Weroniką Kostyrko poświęcone biografii „Róża Luksemburg. Domem moim jest cały świat”, które przygotowuje Magdalena Kozłowska, spotkanie z Rafałem Kowalskim wokół książki „Między oknami. Opowieści polsko-żydowskie”, które z kolei poprowadzi Justyna Sobolewska oraz ciekawe spotkanie z Rafałem Dajborem wokół książki „07 zgłoś się. Milicyjny serial wszech czasów” z udziałem gościa specjalnego Rafała Rutowicza, aktora Teatru Żydowskiego, statystującego w tym kultowym serialu oraz syna operatora filmowego Wiesława Rutowicza, autora zdjęć do serialu.

Program literacki Festiwalu Warszawa Singera tworzy wielowątkową opowieść o pamięci, tożsamości, historii i współczesności, prezentowaną poprzez różnorodne gatunki literackie oraz perspektywy twórców reprezentujących odmienne doświadczenia i środowiska. Dzięki temu festiwal pozostaje ważnym miejscem spotkania kultur, idei i narracji, wzmacniając swoją rolę jako jednego z najistotniejszych wydarzeń literacko-kulturalnych w Polsce.
I tym ważnym miejscem spotkań jest właśnie przestrzeń Centrum Kultury Jidysz, gdzie łączą się drogi artystów, pisarzy, badaczy, varsavianistów i mieszkańców Warszawy zainteresowanych dziedzictwem kultury jidysz. W programie znajdzie się sesja naukowa „Utopie/Antyutopie – Jidyszland w praktykach filozoficznych i artystycznych”, czytanie performatywne współczesnej poezji w języku jidysz, warsztaty kulinarne inspirowane kuchnią aszkenazyjską – lunch z Natalią Rogowską czy aerobik do muzyki klezmerskiej z tancerką Martą Czajkowską. Przygotowywane są także jidyszowe warsztaty językowo-kulturoznawcze Aleksandry Gluby poświęcone…pomidorom (!) Natomiast rodziny z dziećmi będą mogły wziąć udział w animacji plenerowej inspirowanej książką „Idziemy na niedźwiedzia”, którą poprowadzi Zofia Mioduszewska-Wajszczak i Martyna Gabor w Ogrodzie Krasińskich. Program festiwalowy w Centrum Kultury Jidysz dopełnią koncerty: „Libe” Joanny Szumacher i Pawła Cieślaka – osiem kompozycji o pamięci, stracie, bliskości i miłości, łączących nowoczesną elektronikę oraz melodykę inspirowaną muzyką żydowską, a także projekt multiinstrumentalistek Oli Bilińskiej i Izy Lamik pt. „Malarz i Księżyc” czyli muzyczne adaptacje bajek malarki-surrealistki Erny Rosenstein. 

fot. Aleksandra Modrzejewska-Mitan

Festiwal będzie także okazją do spotkania poświęconego Projektowi Próżna. To cykl wystaw sztuki współczesnej realizowany w ramach Festiwalu w latach 2005–2012 przy ulicy Próżnej, który wtedy zgromadził blisko 100 artystów. Spotkanie poprowadzi Anda Rottenberg. Udział w nim wezmą artystki sztuk wizualnych: Krystyna Piotrowska – inicjatorka i kuratorka Projektu Próżna oraz Katarzyna Krakowiak – uczestniczka kilku jego edycji. Wydarzenie będzie jednocześnie inauguracją współpracy Festiwalu z Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

Pełny program Festiwalu Warszawa Singera jest już dostępny na stronie internetowej Festiwalu www.shalom.org.pl
Szczegółowe informacje na stronie www.teatr-zydowski.art.pl 

Barbara Deręgowska