W niedzielne przedpołudnie, 13 września 2026 roku, o godz. 10:30 w Sanktuarium Golgoty Wschodu we Wrocławiu przy ul. Wittiga nr 10 odbyła się uroczystość o dużym znaczeniu patriotycznym, inaugurująca obchody Światowego Dnia Sybiraka we Wrocławiu. Została odprawiona uroczysta Msza święta „w intencji ofiar reżimów totalitarnych oraz intencji Najjaśniejszej Rzeczypospolitej, umiłowanej Ojczyzny naszej – Polski”. Po mszy został odczytany Apel Pamięci i oddano hołd przy ścianie pamięci w Panteonie Pamięci Golgoty Wschodu.

W nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 roku w Moskwie podpisano układ między III Rzeszą Niemiecką a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, znany jako pakt Ribbentrop-Mołotow (lub Hitler-Stalin). Oficjalnie był to pakt o nieagresji, ale jego tajny protokół dodatkowy stanowił faktycznie plan rozbioru Europy Środkowo-Wschodniej. Dokument zakładał podział wpływów i granic w regionie, obejmując Polskę, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię i Rumunię.

Podpisany pakt, to cyniczny sojusz dwóch totalitaryzmów, który stanowił zapowiedź ludobójczej polityki w stosunku do narodów Europy Środkowo-Wschodniej. Otworzył drogę do tragedii II wojny światowej i jej następstw: masowych deportacji i represji, obozów koncentracyjnych i obozów pracy przymusowej, Gułagów – radzieckich przymusowych obozów pracy, które stały się symbolem sowieckiego terroru, Holokaustu – to zaplanowane i przeprowadzone przez nazistowskie Niemcy ludobójstwo ok. 6 milionów europejskich Żydów w czasie wojny. Po zakończeniu II wojny światowej, długich lat zimnej wojny i dalszego zniewolenia wielu społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej.

Na Zachodzie pakt ten zajmuje miejsce marginalne, a przecież przesądził o przebiegu historii Europy. Dlatego stale trzeba przypominać skutki porozumienia Hitler-Stalin, dla znacznej części Europy odczuwalne do dziś. Tym bardziej, że ponad cztery lata temu Rosja dokonała inwazji na Ukrainę i za wschodnią granicą Polski toczy się wojna, której szybkiego zakończenia nie widać.

Takie uroczystości, jak ta we Wrocławiu, zwracają uwagę na konieczność podtrzymywania w pamięci zbrodniczych konsekwencji działania reżimów totalitarnych. Zachowania pamięci o ofiarach masowych deportacji i eksterminacji oraz zbrodni popełnionych przez oba reżimy. To także okazja do refleksji nad historią oraz upamiętnienia tych, którzy cierpieli i zginęli z rąk oprawców totalitarnych systemów.

Na zaproszenie proboszcza parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Matki Pocieszenia i Związku Sybiraków Oddziału Wrocław oraz Stowarzyszenia Pamięci Zesłańców Sybiru we Wrocławiu do Sanktuarium Golgoty Wschodu przybyli licznie kombatanci i osoby represjonowane, przedstawiciele instytucji i organizacji, wojska i innych służb mundurowych oraz wrocławskich szkół. W tym szczególnym wydarzeniu wzięło udział także wiele osób, które z pobudek religijnych chciały uczestniczyć w uroczystości.

Zgromadzonych z życzliwością powitał o. Witold Baran CSsR, kustosz wrocławskiej Golgoty Wschodu, a jednocześnie proboszcz parafii NMP Matki Pocieszenia. Przypomniał o tragicznych wydarzeniach dla Polski z 1 i 17 wrześniu 1939 roku. […] trzeba zatrzymać się nad tymi trudnymi wspomnieniami historii naszego narodu, nad rokiem 1939. […] Dzisiaj tu w Sanktuarium Golgoty Wschodu gromadzimy się jako ludzie kochający Boga i Ojczyznę. Nie tylko po to by wspominać te tragiczne wydarzenia, ale także po to by modlić się o wolność i pomyślnoś

naszej umiłowanej Ojczyzny Najjaśniejszej Rzeczypospolitej. […] Dzisiaj coraz częściej padają pytania po co pamiętać, przecież to dawno było, jakiż to ma wpływ na naszą codzienność. Trzeba nam pamiętać, bo jeśli nie będziemy pamiętać o przeszłości, to tak naprawdę tracimy świadomość tego kim jesteśmy i na czym wyrastamy. To stracimy świadomość tej naszej głębokiej narodowej tożsamości, tego, że Polska to nie byle kto. […] – mówił proboszcz o. Witold Baran.

O. Witold Baran w swoich późniejszych wystąpieniach podkreślił, że Sanktuarium Golgoty Wschodu od 32 lat nadaje parafii wyraźny rys patriotyczny. Przywołał proboszcza śp. Ojca Stanisława Golca, który wraz z parafianami, zainicjował rozpowszechnienie kultu Maryjnego, rozpoczynając od budowy Groty Maryjnej, dla godnego przyjęcia w 1994 roku kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej – Królowej Polski. Dla pogłębienia wiary połączonej u Polaków zawsze z patriotyzmem i umiłowaniem wolności, w murze tworzącym całość z grotą już w 1994 roku usytuowano wnękę kryjącą szczątki mundurów i pasów pomordowanych w 1940 roku polskich policjantów, osadzonych przez służby NKWD w obozie Miednoje.

Kapłanem koncelebrującym Eucharystię i głoszącym Słowo Boże był ks. kan. dr Adam Łużniak, wikariusz generalny archidiecezji wrocławskiej, proboszcz parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Różańcowej Wrocław-Złotniki i kustosz kaplicy narodowej na wrocławskich Złotnikach. Przewodnim motywem homilii była Ewangelia mówiąca o rozmowie Piotra z Jezusem nt. pamięci i przebaczenia.

Koncelebransami byli: o. Witold Baran; ks. Wojciech Tokarz, kapelan Związku Sybiraków; ks. dr Jerzy Żytowiecki, proboszcz parafii pw. św. Bonifacego we Wrocławiu, kustosz pomnika Zesłańcom Sybiru; ks. mjr Piotr Jakubuś, emerytowany kapelan Dolnośląskiej Krajowej Administracji Skarbowej, proboszcz parafii pw. Świętej Rodziny we Wrocławiu; ks. płk rez. dr hab. Henryk Szareyko, emerytowany oficer WP, profesor oraz dziennikarz, wspierający duszpasterstwo w parafii św. Faustyny we Wrocławiu.

Po zakończonej Mszy świętej rozpoczęła się druga część uroczystości. Jako pierwszy głos zabrał dr Marek Kosendiak z centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu, który przypomniał genezę powstania tego miejsca Sanktuarium Golgoty Wschodu we Wrocławiu – znaku pamięci i oddał hołd pamięci. Pochylmy głowy przed żołnierzami Wojska Polskiego, funkcjonariuszami Policji Państwowej, Straży Granicznej, przedstawicielami administracji państwowej, leśnikami oraz wszystkimi urzędnikami i służbami II Rzeczypospolitej. To właśnie oni stanowili fundament niepodległego państwa polskiego, dlatego stali się jednym z pierwszych celów represji okupantów. Pamiętamy również o ofiarach sowieckiego terroru, deportowanych w głąb Związku Sowieckiego podczas wielkich wywózek lat 1940-1941, o zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Miednoje i innych miejscach kaźni oraz o ich rodzinach, które przez dziesięciolecia żyły z bólem najbliższych i prawdą skazywaną na milczenie – mówił dr Marek Kosendiak.

Płk w st. spocz. dr Ryszard Janosz, prezes Zarządu Związku Sybiraków Oddział Wrocław, serdecznie podziękował zgromadzanym Gościom za udział w tej podniosłej uroczystości oraz księżom za poprowadzenie duchowe uroczystości. Nawiązał również do tego, że Sanktuarium Golgota Wschodu przy ul. Wittiga 10 jest miejscem szczególnym na mapie pamięci narodowej Wrocławia, bowiem upamiętnia przede wszystkim ofiary reżimów totalitarnych, ze szczególnym uwzględnieniem ofiar komunizmu radzieckiego. Nawiązał do usytuowanej wnęki w murze tworzącej całość z grotą. Przypomniał, ze w 2005 roku, po symbolicznym pogrzebie odprawionym z honorami wojskowymi, we wnęce usytuowano trumnę z czaszkami polskich oficerów, których szczątki wydobyto z dołów śmierci w Katyniu w 1943 roku przez prof. Gerharda Butza z ówczesnego Breslau, uczestnika Międzynarodowej Komisji. Trumnę poświęcił ks. prałat Zdzisław Peszkowski, kapelan Rodzin Katyńskich, więzień obozu w Kozielsku. Ze względu na szkodliwe oddziaływanie warunków atmosferycznych, czaski zostały przeniesione do specjalnego sarkofagu umieszczonego w Kaplicy Katyńskiej w Kościele Garnizonowym pw. św. Elżbiety we Wrocławiu. Spoczywają tam do dzisiaj.

Wyrazem hołdu dla ofiar reżimów totalitarnych II wojny światowej był poprowadzony przez aspiranta Krzysztofa Marcjana Apel Pamięci, zakończony salwą honorowa dla upamiętnienia zbrojnej napaści dokonanej 17 września 1939 roku przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich na Polskę.

Po salwie, przy ścianie pamięci w Panteonie Pamięci Golgoty Wschodu oddano hołd wszystkim ofiarom totalitaryzmu poprzez tradycyjne złożenie kwiatów i zapalenie zniczy pamięci.

Podkreślenie patriotycznego charakteru oraz nadanie właściwej oprawy uroczystości zgodnie z ceremoniałem wojskowym zapewnili funkcjonariusze Dolnośląskiej Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu, którzy stanowili kompanię honorową oraz żołnierze Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu, którzy stanowili wojskową asystę honorową. Oprawę muzyczna zapewniła Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu.

Ponadto, uroczystość uświetniły poczty sztandarowe: Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu; Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu; wspólny sztandar Towarzystwa Miłośników Kultury Kresowej i Wrocławskiego Środowiska Żołnierzy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty; Akcji Katolickiej Archidiecezji Wrocławskiej; Stowarzyszenia Harcerstwa Katolickiego „Zawisza” Federacji Skautingu Europejskiego; SP nr 45 im. Janusza Korczaka; SP nr 66 im. Zbigniewa Herberta; SP nr 71 im. Zesłańców Sybiru; SP nr 73 im. Władysława Andersa; SP nr 91 im. Orląt Lwowskich; LO nr XI im. Stanisława Konarskiego.

Po zakończenie uroczystości organizatorzy zaprosili uczestniczących w uroczystości na spotkanie przy skromny poczęstunku: kawa, herbata, ciasto i owoce. Miłym akcentem spotkania było zaśpiewanie „Sto lat …” i złożenie życzeń z okazji 96. rocznicy urodzin Panu Romanowi Janikowi, wiceprezesowi wrocławskiego Oddziału Związku Sybiraków. Pan Roman na Syberię trafił w ramach pierwszej masowej deportacji rozpoczętej w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku. Wraz z rodzicami, został wywieziony z rodzinnej leśniczówki Litówka pod Nowogródkiem. Na Dolny Śląsk trafi dopiero w 1955 roku i jest najstarszym żyjącym we Wrocławiu Sybirakiem.

Tekst i zdjęcia Andrzej Powidzki
Wrocław, 13 września 2026 r.