Tytułowy bohater nie jest osobą nieznaną. Jego biogramy są zamieszczone w polskiej i niemieckiej Wikipedii. Problem polega na tym, iż jest on przedstawiany skrótowo jako osoba związana z Wrocławiem, ale zdecydowanie większą część swego intensywnego, krótkiego życia doktor Isaak Schlockow spędził na Górnym Śląsku, do tego w bliskich mi Szopienicach i Roździeniu.

Isaak Schlockow urodził się 29 lipca 1837 w Lublińcu, jako jedno z dzieci kupca Adolfa Schlockowa i jego żony Friederike, z domu Richter, oboje wyznania mojżeszowego. Ojciec zmarł w Lublińcu, matka w Bytomiu.

Isaak Schlockow był uczniem opolskiego gimnazjum, które ukończył maturą w roku 1856. Następnie studiował medycynę na Uniwersytecie we Wrocławiu, uzyskując tytuł doktora w roku 1860 na podstawie dysertacji „De chinini sulfurici vi physiologica experimenta nonnulla” [Kilka eksperymentów dotyczących fizjologicznego działania siarczanu chininy – S.P.]. Na przełomie lat 1860/61 zdał państwowy egzamin lekarski z wynikiem „bardzo dobry”.

Po tym, jak jako roczny ochotnik oraz lekarz asystent w Śląskim Batalionie Strzelców nr 5 w Zgorzelcu dopełnił swojego obowiązku służby wojskowej, wrócił na Górny Śląsk – osiedlił się w roku 1863 w Mikołowie i tam praktykował aż do roku 1866. Brał udział w wojnie prusko – austriackiej, w szczególności w bitwie pod Sadową (Königgrätz), a po powrocie z niej w październiku 1866 przeniósł się do Roździenia, gdyż został wybrany na lekarza spółki brackiej, oprócz tego otworzył tu jeszcze swoją praktykę lekarską.

28 grudnia 1869 z inicjatywy Katowiczanina Richarda Holtze, Isaaka Schlockowa i zabrskiego lekarza Carla Szmuli zebrało się w Bytomiu 29 lekarzy, którzy powołali do życia bytomski oddział Niemieckiego Towarzystwa Statystyki Medycznej.

Schlockow był również członkiem Związku Lekarzy Górnego Śląska, jednym z protokolantów jego zebrań. W roku 1879 został wybrany delegatem na 7. Niemiecki Zjazd Lekarzy w Eisenach.

Na początku wojny francusko – pruskiej Schlockow został powołany do mobilnego 1. Oddziału Pieszego 6. Śląskiego Pułku Artylerii Polowej, a w sierpniu 1870 roku mianowany lekarzem sztabowym. Tymczasowo pełnił funkcję lekarza pułkowego w 2. Śląskim Pułku Huzarów nr 6. Podczas ostrzału Pfalzburga (Phalsbourg), oblężenia Paryża oraz w bitwach pod Orleanem i Le Mans, jak również w kilku mniejszych potyczkach, działał jako lekarz wojskowy i został odznaczony Krzyżem Żelaznym II Klasy na białej wstędze.

We wrześniu 1872 pojawiło się ogłoszenie prasowe Schlockowa mające na celu znalezienie filologa celem kierowania mającą powstać w Roździeniu-Szopienicach od 1 listopada 1872 świecką szkołą średnią (Bürgerschule) kształcącą uczniów w zawodach kupieckich i rzemieślniczych.

W 1873 roku powierzono mu komisaryczne, a jesienią 1874 roku – po złożeniu z oceną „dobrą” państwowego egzaminu lekarza urzędowego (Physikatsprüfung) – stanowisko chirurga powiatowego (Kreiswundarzt) powiatu katowickiego z miejscem zamieszkania w Roździeniu.

We wrześniu 1874 Schlockow brał udział w 47 zgromadzeniu Niemieckich Przyrodników i Lekarzy we Wrocławiu.

Zamieszkiwanie i praktykowanie zawodu lekarza w świeżo powstałym w roku 1873 powiecie katowickim – sam Schlockow używał raczej jeszcze szerszego terytorialnie pojęcia powiat bytomski – było niewątpliwie miarodajne dla prac, którego Schlockow napisał na temat tego fragmentu Górnego Śląska z medycznego punktu widzenia.

W kwietniu 1876 katowicki landrat – Schlockow był też radnym powiatu katowickiego – zamieścił w urzędowym „Kattowitzer Kreisblatt” informację o treści: „Nakładem księgarskim ukazało się dzieło Królewskiego Lekarza Powiatowego, Pana dr Schlockowa z Roździenia, zatytułowane: „Der oberschlesische Industrie-Bezirk mit besonderer Rücksicht auf seine Cultur- und Gesundheits-Verhältnisse” [Górnośląski Okręg Przemysłowy ze szczególnym uwzględnieniem jego stosunków kulturalnych i zdrowotnych – S.P.] Rzeczona publikacja zawiera statystyczne dowody objaśniające przyczyny wysokiej śmiertelności w górnośląskim okręgu przemysłowym, tudzież wypływające z nich nauki, których wdrożenie i przestrzeganie jest nader pożądane w interesie publicznej służby sanitarnej.

Zarządom okręgów urzędowym oraz gminnym, jak również wszystkim powołanym, którym dbałość o stan zdrowia klasy robotniczej leży na sercu, niniejszym jak najusilniej zaleca się nabycie oraz lekturę przedmiotowej publikacji”.

Publikacja bazująca na źródłach urzędowych liczy sobie 77 stron – w przedmowie Schlockow mieszkał w Szopienicach – i właśnie dzięki niej nazwisko Schlockow pojawia się w pracach dotyczących sfer zawartych w tytule książki. Ujmując to nieco skrótowo – tak uczynił to Emil Caspari w roku 1914 i 1921 oraz Dariusz Zalega w roku 2024 w książce „Chachary. Ludowa Historia Górnego Śląska”.

W międzyczasie Schlockow pojawił się dwukrotnie na łamach opolskiego miesięcznika „Der Oberschlesier” – w roku 1935 Alfons Perlick określił jego publikację jako opierającą się na ogólnych stwierdzeniach i zauważył bycie autora pod wpływem opracowania bytomskiego landrata Hugo Solgera. W roku 1937 Walter Krause w artykule „Große Männer aus Ostoberschlesien und Ostschlesien“ wymienił wśród nich radcę sanitarnego Schlockowa, ale zmienił mu imię na Friedrich.

Jesienią 1876 roku Schlockow odbył podróż studyjną do Westfalii, Nadrenii oraz Belgii w celu zapoznania się z tamtejszymi urządzeniami i instytucjami sanitarnymi w obszarach przemysłowych.

Podczas obchodów 75-lecia swojego istnienia, w grudniu 1878 roku, Śląskie Towarzystwo Kultury Ojczystej (Schlesische Gesellschaft für Vaterländische Cultur) we Wrocławiu mianowało go swoim członkiem korespondentem, a od roku 1884 był członkiem rzeczywistym.

W roku 1879 doktor Schlockow – z Szopienic – opublikował w berlińskim „Deutsche Medicinische Wochenschrift” jakże „szopienicki” artykuł „Ueber ein eigenartiges Rückenmarksleiden der Zinkhüttenarbeiter” [O osobliwej chorobie rdzenia kręgowego robotników hut cynku – S.P.]

Na początku października 1880 Isaak Schlockow przeniósł się do Wrocławia i z uwagi na wybitne zasługi dla górnośląskich organizacji lekarskich został mianowany członkiem honorowym Stowarzyszenia Lekarzy Górnego Śląska. Jednocześnie nadano mu tytuł radcy sanitarnego. W roku 1883 został mianowany chirurgiem powiatowym powiatu ziemskiego Wrocław, a w lipcu 1885 roku lekarzem policji miejskiej (Polizei-Stadtphysikus) we Wrocławiu.

Swoje bogate doświadczenia w zakresie zachorowalności i higieny górników Schlockow zebrał w publikacji, która zostało wydrukowana w 1881 roku na zlecenie pruskiego Ministra Prac Publicznych. Praca ta, która ugruntowała nazwisko Schlockowa jako badacza, nosiła tytuł: „Die Gesundheitspflege und med. Statistik beim preuss. Bergbau” [Opieka zdrowotna i statystyka medyczna w pruskim górnictwie –S.P.]

Kolejną pracę dotyczącą rozprzestrzeniania się gruźlicy w Niemczech i niektórych jej przyczyn opublikował Schlockow w roku 1883 w czasopiśmie Królewskiego Pruskiego Biura Statystycznego, w której przedstawił wpływ różnych gałęzi przemysłu na częstotliwość występowania gruźlicy.

Obok swojej rozległej praktyki prywatnej, z powszechnie uznawaną gruntownością i wiernością obowiązkom wykonywał prace związane z pełnionymi stanowiskami urzędowymi. Dzięki jego doradztwu, a częściowo z jego inicjatywy, wprowadzono we Wrocławiu w życie liczne ulepszenia w dziedzinie publicznej opieki zdrowotnej.

W roku 1886 wydał swoje dwutomowe dzieło dla studentów medycyny i lekarzy, znane jako „Der preussische Physikus”, na którym pracował przez siedem lat.

W opinii mu współczesnych, Schlockow umiejętnie łączył pracę lekarza i autora: „Wszystko, co napisał Schlockow, było jasno sformułowane, nie był on zwolennikiem pustych frazesów i zbędnych słów; trzeźwa obserwacja, sceptyczna krytyka i mrówcza pracowitość wyróżniają wszystkie jego prace naukowe. Tak gruntowny i rzutki jako autor, był również jako lekarz; jego wielki spokój i głębokie współczucie przy łóżku chorego budowały zaufanie pacjentów”.

Schlockow był także przedstawicielem Rady Medycznej dla rejencji wrocławskiej, a w uznaniu jego wybitnej działalności publicznej został w styczniu 1889 roku odznaczony pruskim Orderem Czerwonego Orła.

Doktor Isaak Schlockow mieszkał we Wrocławiu przy dzisiejszej ulicy Świdnickiej, zmarł ale na zawał serca w czasie wizyty lekarskiej przy dzisiejszej ulicy Grabiszyńskiej 2 lipca 1890.

Zgon zgłosił w USC Wrocław urodzony w Bytomiu w roku 1837 radca sanitarny Salo Richter, prawdopodobnie krewny ze strony matki, którego grób znajduje na wrocławskim cmentarzu żydowskim przy ulicy Ślężnej.

W życiu prywatnym Isaak Schlockow ożenił się w maju 1872 z urodzoną w roku 1849 w Mysłowicach Helene Lustig. Była ona córką radcy sanitarnego doktora Jacoba Lustiga i jego żony Sary, z domu Ring.

Jacob Lustig oprócz bycia lekarzem był również społecznikiem. Przed 10 lat pełnił funkcję przewodniczącego mysłowickiej Rady Miejskiej. Najbardziej znany jest jednak jako autor wydanej w roku 1867 pierwszej monografii Mysłowic pod tytułem „Geschichte der Stadt Myslowitz”.

Isaak Schlockow został ojcem dwojga dzieci. Syn Artur Schlockow urodził się 28 marca 1873 w Roździeniu i po obronie pracy doktorskiej na uniwersytecie w Heidelbergu został aptekarzem i zmarł w Berlinie – Charlottenburgu w roku 1934.

Córka Agnes Schlockow urodziła się w Roździeniu 22 marca 1875. W maju 1898 we Wrocławiu wyszła za mąż za neurologa i lekarza sądowego Friedricha Leppmanna, urodzonego 1872 w dolnośląskiej miejscowości Rudna (Raudten).

Ich małżeństwa miało czworo dzieci. Rodzice i troje dzieci – Joachim, Andres i Ulrich – wyemigrowali z Trzeciej Rzeszy do USA. Urodzony w roku 1902 w Berlinie syn Wolfgang Leppmann, slawista i historyk, stracił życie we wrześniu 1943 w obozie koncentracyjnym Auschwitz – Birkenau.

W latach 2018 i 2024 na zaproszenie Mysłowickiego Towarzystwa Historycznego im. Jacoba Lustiga, w Mysłowicach gościł mieszkający w USA John A. Leppman, syn Ulricha Lepmana, prawnuk Isaaka Schlockowa i praprawnuk Jacoba Lustiga.

Stefan Pioskowik

Data publikacji: 2026-11-13